Danıştay 8. Daire E.2022/1045 K.2025/8679

Dava konusu istem: İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mahallesinde Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Arama Faaliyetinde bulunmak üzere, 14/04/2020 tarihinde sona eren ruhsat süresinin 1 yıl süre ile uzatılması talebiyle davacı şirket tarafından 27/03/2020, 12/05/2020 ve 01/09/2020 tarihlerinde yapılan başvuruların reddine dair ... tarihli,... sayılı ve ... tarihli, ... sayılı İzmir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı işlemlerinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin süre uzatım talebinde bulunması üzerine idare tarafından davacının üç yıllık ruhsat süresince yaptığı-yapmadığı her faaliyet üzerinden inceleme ve değerlendirme yapıldığı ve bu suretle süre uzatım kararı verilip verilmeme noktasında nihai kararın verildiği; davacı şirket tarafından ruhsat süresince bir kısım çalışmalar yapılmış ise de ruhsat başvurusu esnasında taahhüt edilen plana uyulmadığı, planın gerisinde kalındığı,

üç yıllık ruhsat süresi sonunda Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne sondaj açılması için "ÇED Gerekli Değildir Belgesi" başvurusunun dahi yapılmadığı, taahhüt edilen programa uyulmaması nedeniyle idarece ruhsat süresinin uzatılmaması yönünde takdir yetkisi kullanıldığı,

ayrıca dosya kapsamında davalı idarenin süre uzatımı konusunda takdir yetkisini hukuka ya da kamu yararına aykırı şekilde kullandığına dair somut bir bilgi veya belge bulunmadığı da dikkate alındığında, 14/04/2020 tarihinde sona eren ruhsat süresinin 1 yıl süre ile uzatılması talebiyle davacı şirket tarafından 27/03/2020, 12/05/2020 ve 01/09/2020 tarihlerinde yapılan başvuruların reddine dair dava konusu ... tarihli, ... sayılı ve ... tarihli, ... sayılı işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; uyuşmazlıkta, her ne kadar idare tarafından, davacının üç yıllık ruhsat süresi zarfında sunduğu arama faaliyet raporlarında sahada genel jeoloji literatür çalışması dışında bir çalışma yapılmadığı, ÇED başvurusunda bulunulmadığı, sondaj aşamasına gelinmediği, ruhsat sahasında önceden açılmış başkalarına ait soğuk su amaçlı kuyularda inceleme yapmak ve kurumlara görüş sormak dışında bir çalışmanın olmadığı belirtilerek,

davacı tarafın arama ruhsat süresinin bir yıl uzatılması talebinin reddedildiği anlaşılmakta ise de, dosyada bulunan tüm bilgi ve belgeler ile mevzuat hükümleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde; davacı şirketin Çeşme ilçesi, Ovacık mevkinde bir çok jeotermal arama ruhsat sahasına sahip olduğu, üç yıllık arama ruhsat süresi zarfında sahada yapılacak çalışmalar ile ilgili Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü, Tarım ve Orman Bakanlığı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'ne gerekli başvuruların yapıldığı ve çalışmalar ile ilgili kurumlardan olumlu görüşler alındığı,

yine sondaj sahasının yer aldığı siteler nezdinde tüm işlemlerin gerçekleştirildiği, davacı şirketin idareye sunduğu termin planında belirtilen çalışmalara ilişkin takvime tam olarak uymadığı görülmekte ise de, sahada bir çok çalışma yaptığı, ilgili kurumlardan olumlu görüşler aldığı, mevzuatta tanınan bir yıllık ilave arama ruhsat süresinin verilmesi halinde ÇED sürecinin tamamlanıp, sondaj çalışmalarına geçilebileceği, 1 yıllık ilave izin süresinin de sahada bir çok çalışmayı tamamlamış firmanın kalan işleri tamamlaması için de yeterli olduğu kanaatine ulaşıldığı,

kaldı ki, davacıya verilecek bir yıllık ilave arama ruhsat süresi zarfında yine gerekli işlemlerin tamamlanmaması halinde idarece ruhsat iptali için mevzuatta öngörülen işlemlerin yapılabileceği açık olduğundan, üç yıllık arama ruhsat süresinin bitiminden önce idareye başvuran ve ... nolu ruhsat sahasında yapılacak çalışmalar ile ilgili bir çok prosedürü yerine getiren davacının talebinin kabul edilerek ilave bir yıllık izin süresi verilmesi gerekirken, mevzuatta kendisine tanınan takdir yetkisini aşacak şekilde davacının ilave izin süresi talebinin reddine ve ruhsat iptaline sebep olan dava konusu işlemlerde mevzuata,

hukuka ve kamu yararına uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle, davacının istinaf başvurusunun kabulüne, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacının ruhsat hukuku gereğince süre uzatılmasına yönelik gerekli koşulları yerine getirmemesi nedeniyle dava konusu işlemlerin tesis edildiği, şirket tarafından ruhsat başvurusu esnasında taahhüt edilen plana uyulmadığı, planın gerisinde kalındığı, üç yıllık ruhsat süresi sonunda Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne sondaj açılması için ÇED Gerekli Değildir Belgesi başvurusunun dahi yapılmadığı, taahhüt edilen programa uyulmaması neticesinde tesis edilen dava konusu idari işlemin, Kanuna ve usule uygun bir işlem olup bu doğrultuda davanın reddinin gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından, asıl arama sürecinde söz konusu alanda jeotermel arama yapabilmek için çeşitli Kurumlardan olumlu görüş ve izinlerin alındığı, bu aşamadan sonra Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne başvuru yapılarak ÇED sürecinin başlatılacağı, ancak davaya konu sahada herhangi bir olumsuz görüş bulunmaması ve kendileri tarafından mevzuat gereği yükümlülüklerin hepsi yerine getirildiği ve tüm koşulların sağlanmış olmasına rağmen çalışmaların tamamlanması ruhsatın süre bitimine yakın zamanlara ancak yetiştirilebilmiş olması sebebiyle,

ruhsat süresi bitiminden önce olan 27/03/2020 tarihinde arama faaliyetinin Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu uyarınca devam ettirilip sonuçlandırılması amacı ile davalı idareye arama ruhsatı ek süre talebinde bulunulduğu, talebin 5686 sayılı Kanun'un 5. maddesinin 3. fıkrası hükmüne göre yapılan ve arama çalışmalarının sondaj çalışmaları ile devam edebilmesi yönünde yasal olarak verilmesi gereken 1 yıllık arama süresinin izaha muhtaç bir şekilde reddedildiği,

davalı idarece hem temyiz dilekçesinde hem de diğer dilekçelerinde belirtmiş olduğu iddiaları ile birlikte ısrarla kendilerinin ÇED belgesi başvurusunda bulunmadığını iddia edilse de, ÇED amaçlı resmi başvuruların ancak ruhsat süre uzatımından sonra yapılabileceği, kendilerinin ÇED başvurunda bulunamamasının nedeninin davalı idare tarafından taleplerinin reddedilmesi olduğu, ruhsat süresi uzatılmadığı için ÇED dosyasının oluşturulamadığı ve ÇED amaçlı resmi başvuruların da bu sebeple yapılamadığı,

dava konusu idari işlemin, gerek davalı idare tarafından tanzim edilen dilekçe içerikleri, gerek olayın esası ve gerekse idarece yapılan işlemlerin yarattığı çelişki nedeniyle hukuki dayanaktan yoksun olduğu, bu nedenle de iptali konusunda verilen Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabetsizlik bulunmadığı savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mevkisinde yer alan 419,88 hektarlık alana ilişkin Jeotermal Kaynak arama ruhsatı bulunan davacı şirket tarafından, arama ruhsatı süresinin 14/04/2020 tarihinde bitecek olması dolayısıyla ilk olarak 27/03/2020 tarihinde daha sonra da 12/05/2020 ve 01/09/2020 tarihlerinde idareye başvuruda bulunarak ruhsat süresinin bir yıl süreyle uzatılmasının talep edildiği,

davalı idarece yapılan inceleme neticesinde davacı ruhsat sahibinin ruhsat başvurusu esnasında taahhüt ettiği termin planına uygun hareket etmediği ve sondaj açılması için ÇED Gerekli Değildir Belgesi müracaatının dahi bulunmadığının tespiti üzerine başvurunun reddine dair ... tarihli, ... sayılı ve ... tarihli, ... sayılı İzmir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı işlemlerinin iptali talebiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının 23. bendinde arama.

"Jeotermal sistemden akışkan elde etmek amacıyla jeolojik araştırmalarla başlatılan, jeokimyasal ve jeofizik çalışmalarla desteklenen, yapılan tüm çalışmalara ait verilerin değerlendirilmesi sonucu belirlenen lokasyon veya lokasyonlarda amaç ve tekniğine uygun olarak jeolojik takiple açılan sondaj çalışmaları ile üretime yönelik test çalışmalarını da içeren projede belirtilen faaliyetler bütünü" olarak tanımlanmışken, Kanun'un "Arama ruhsatı" başlıklı 5. maddesinde ise.

"Arama ruhsatı müracaatları, talep sahibi tarafından 1/25000 ölçekli pafta adı ve koordinatları belirtilerek beş bin hektarı geçmeyecek şekilde arama projesi ile birlikte idareye yapılır. Müracaatlarda öncelik hakkı esastır. Aynı yer için aynı anda birden fazla talep olması halinde, projeler incelenerek en hızlı ve en fazla yatırımı teklif eden proje sahibinin talebi tercih edilir. İdare, müracaat alanı hakkında bilgileri MAPEG’e bildirir.

Arama için başvurulan saha, önceki diğer başvurular ile çakışıyorsa, MAPEG çakışan kısımları çıkararak kalan saha için "arama ruhsatı" verilebileceğini idareye bildirir. İdare, verilen ruhsatı koordinatları ile birlikte kayıtlara alınmak üzere MAPEG’e bildirir. Arama ruhsat süresi üç yıldır. Faaliyetlerin olumlu gelişmesi ve ilave etütlere ihtiyaç duyulması halinde revize proje verildikten sonra idarece uygun bulunması halinde bir yıl uzatılır ve uzatma MAPEG’e bildirilir.

Arama ruhsatı süre uzatım talebi, ruhsat süresi bitiminden önce idareye yapılır. Arama ruhsatı döneminde idarenin bilgisi dahilinde, çevrenin kirletilmemesi kaydı ile sadece test amaçlı üretim yapılabilir. Birden fazla ili içine alan arama ve işletme faaliyetlerinde başvurular alanın büyük olduğu il idaresine yapılır ve işlemler alanın küçük olduğu il idaresine bildirilir." hükmü yer almaktadır.

Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 7. maddesinin 2. fıkrasında ise, "Arama ruhsatı idarece sicile işlendiği tarihte yürürlüğe girer ve bu tarihten itibaren arama ruhsat süresi üç yıldır. Arama ruhsatı verilen alan koordinatları ile birlikte MİGEM'e (MAPEG’e) en geç onbeş gün içinde bildirilir. Ruhsat verilen alan MİGEM (MAPEG) tarafından kayıtlara alınır.

Arama ruhsatı sürecinde arama faaliyet raporunda belirtilen çalışmalar sonucunda faaliyetlerin olumlu gelişmesi ve ilave etütlere ihtiyaç duyulması halinde, ruhsat sahibi tarafından ruhsat süresi bitiminden önce revize proje ile arama ruhsatı süre uzatımı için idareye başvuru yapılır. Ancak beklenmeyen hallerde ruhsat süresi bitiminden sonra da başvuru yapılabilir. Bu çalışmaları gerçekleştirmeden yapılan süre uzatım talepleri kabul edilmez.

Verilen revize projenin idarece uygun bulunması halinde en geç bir ay içinde süre uzatım talebi sonuçlandırılarak, arama ruhsat süresi bir yıl uzatılır ve en geç onbeş gün içinde MİGEM'e (MAPEG’e) bildirilir." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava dosyasının incelenmesinden. İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mevkisinde yer alan 419,88 hektarlık alana ilişkin Jeotermal Kaynak arama ruhsatı bulunan davacı şirketin, arama ruhsatı süresinin 14/04/2020 tarihinde bitecek olması dolayısıyla ilk olarak 27/03/2020 tarihinde idareye başvuruda bulunarak ruhsat süresinin bir yıl süreyle uzatılmasını talep ettiği, bunun üzerine davalı idare inceleme ve denetleme komisyonunca yapılan inceleme neticesinde;

davacının ruhsat müracaatında verilen arama projesi ve ekindeki termin planının, davacı tarafından 3 yıllık ruhsat süresince verilen 2017, 2018, 2019 yıllarına ait arama faaliyet raporlarının ve süre uzatım talebini içeren revize arama projesi ve ruhsat dosyasında bulunan diğer belgelerin incelendiği, buna göre davacı tarafından ruhsat sahibinin 2017 ve 2018 yılları için idareye sunduğu arama faaliyet raporlarında sahada genel jeoloji literatür çalışması dışında bir çalışma yapılmadığı, 2019 yılı için verdiği arama faaliyet raporunda sahadaki soğuk su amaçlı açılan iki kuyudan numune alınıp analiz yaptırıldığı,

bölgedeki suların mineral içeriği hakkında bilgi edinildiği, sondaj lokasyonları belirlendiği, Hazine arazilerinde sondaj yapılması için Milli Emlak Müdürlüğünden izin alındığı, Kültür ve Turizm Bakanlığından açılması planlanan sondaj yerleri için görüş alındığı, DSİ'den görüş talep edildiği, ancak ruhsat sahibince ÇED başvurusunda bulunulmadığı, sondaj aşamasına gelinmediği, ruhsat sahasında önceden başkaları tarafından açılmış soğuk su amaçlı kuyularda inceleme yapmak ve Kurumlara görüş sormak dışında bir çalışmanın olmadığı,

ruhsat müracaatında idareye sunulan arama projesi ekindeki taahhüt niteliğinde olan ve programa uyulmasının gerekli olduğu termin planında; sondaj hazırlık çalışmaları ve kurum görüşlerinin 2018 yılında tamamlanacağı, ÇED ve diğer Kurum izinlerinin 2018 yılı ve 2019 yılının ilk üç ayı içinde tamamlanacağı,

sondaj çalışmalarının ise 2019 yılında tamamlanacağı beyan edilmesine karşın ruhsat sahibince söz konusu plana uygun hareket edilmediği ve sondaj açılabilmesi için Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne ÇED Gerekli Değildir Belgesi için başvuru dahi yapılmadığının tespit edildiği ve bu tespitlere istinaden idarece davacının arama ruhsatı süresi uzatım talebi uygun görülmeyerek ruhsatının iptal edildiği, davacının daha sonra muhtelif tarihlerde yapmış olduğu başvuruların da aynı şekilde reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuatın değerlendirilmesinden; arama ruhsat süresinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl olduğu, faaliyetlerin olumlu gelişmesi ve ilave etütlere ihtiyaç duyulması halinde arama ruhsat süresinin bitiminden önce bir yıllık süre uzatım talebinde bulunulabileceği hususunda duraksama bulunmamakta olup, jeotermal kaynak arama ruhsatının süresinin uzatılabilmesi için "jeotermal kaynak arama faaliyetinin olumlu gelişmesi", "ek araştırmalara ihtiyaç duyulması" ve "ilave araştırmalar için düzenlenecek revize projenin idarece uygun bulunması" koşullarının bir arada gerçekleşmesi gerekmektedir.

Olayda; davacının süre uzatım talebi nedeniyle idarece yapılan inceleme sonucunda düzenlenen tutanakta, davacının jeotermal kaynak arama ruhsatı içinde arama projesinde belirttiği literatür araştırması, genel jeoloji, hidrojeokimyasal ve jeofizik çalışmalarından genel jeoloji literatür çalışmaları dışında bir çalışma yapılmadığı, sahadaki sular hakkında soğuk su amaçlı açılan 2 kuyudan numune alınarak mineral içeriği hakkında bilgi edinildiği,

davacı şirket tarafından termin planında ÇED ve Kurum izinlerinin 2018 yılının ikinci yarısı başlanıp 2019 yılının 3. ayında bitirilmesi planlandığı halde Kurum izinlerine başvurulduğu ancak ÇED başvurusunda bulunulmadığı, sondaj ile ilgili çalışmaların ise termin planında 2019 yılının sonunda bitirilmesi planlandığı halde hiç başlanmadığı tespitleri üzerine idarece takdir yetkisi kullanılarak davacının süre uzatım talebi uygun görülmeyerek reddedilmiştir.

Arama ruhsat süresinin bir yıl uzatılması isteminin idare tarafından değerlendirilmesinde, öncelikle "jeotermal kaynak arama faaliyetinin olumlu gelişmesi" ve "ek araştırmalara ihtiyaç duyulması" şartlarının oluşması gerekmektedir.

Buradan hareketle; davacı tarafından arama faaliyeti çerçevesinde, proje kapsamında belirtilen çalışmaların gerçekleştirilmediği, ÇED için başvurusunun bulunmadığı gibi sondaj kuyusunun dahi açılamadığı görüldüğünden arama faaliyetlerinde olumlu gelişmenin varlığından söz etmek mümkün değildir.

Bu durumda; arama ruhsat süresinin bir yıl uzatılması şartlarının oluşmadığı görüldüğünden başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık, aksi yönde verilen İstinaf Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X)- Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkün olup, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri anılan kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.