Danıştay 8. Daire E.2022/3312 K.2025/70

Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü:

Dava; mülkiyeti Bakırköy Belediyesine ait İstanbul İli, Bakırköy İlçesi, ...-...-... Kısım Mahallesi, ... ada, eski ..., yeni ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan tesislerin 10 (On) gün içerisinde tahliyesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem ile bu işlemin dayanağı olan ... tarih ve ... sayılı encümen kararının iptali istemiyle açılmıştır.

İdare Mahkemesi'nce; ...tarih ve ... sayılı Encümen Kararı'nda, dava konusu taşınmaza ilişkin olarak davalı idare ile ...

Vakfı arasında imzalanan protokol hükümlerine uyulmadığı ve protokol hükümlerinin yerine getirilmediğinin tespit edildiği, ayrıca İçişleri Bakanlığı Müfettişleri'nce geçen yıllarda yapılan teftiş sonrası düzenlenen teftiş raporunda "Belediye'ye ait çok sayıda taşınmazın uzun yıllardan bu yana kullandırılmasının yasal olmadığı yönünde" görüş bildirildiği gerekçesiyle söz konusu protokolün iptaline ve ilgililerin tahliye edilmesine karar verildiği halde,

protokol hükümlerine uyulmadığına ve protokol hükümlerinin yerine getirilmediğine ilişkin somut bir tespite yer verilmediği gibi dava konusu taşınmazın uzun yıllardan bu yana kullandırılmasının yasal olmadığı (herhangi bir mevzuat hükmü belirtilmeksizin) şeklinde soyut bir gerekçeye yer verildiği, davalı idarece, ...Vakfı'nın taşınmazı fuzulen işgal ettiğine ilişkin Fuzuli Şagil Tutanağı düzenlenmek suretiyle, adı geçen vakfın 09/01/2015 tarihinden itibaren dava konusu yerde fuzuli şagil olduğu ileri sürülmekte ise de, dava konusu işlemlerin gerekçesine bakıldığında, 2886 sayılı Kanun'un 75. maddesi uyarınca işlem tesis edilmediği,

dava konusu taşınmazın, davalı idare ile imzalanan protokol çerçevesinde ve ...Vakfı ile davacı şirket arasında imzalanan sözleşmeye istinaden kullanıldığı, gerek protokolün ve gerekse sözleşmenin taraflarca sulh yoluyla veya genel hükümlere göre açılacak dava sonucunda yargı kararı ile iptal edilmedikleri sürece geçerli oldukları,

hukuken varlığını sürdüren sözleşme ve protokol hükümlerine göre kullanılan taşınmazın izinsiz kullanıldığından da söz edilemeyeceği ve dava konusu encümen kararı ile somut ve kamu yararına uygun bir gerekçe gösterilmeksizin tek taraflı olarak protokolün iptal edildiğinden bahisle dava konusu taşınmazın tahliyesine hukuki olanak bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu taşınmazın tahliyesine yönelik tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden; davalı idarenin mülkiyetinde bulunan, İstanbul İli, Bakırköy İlçesi, ...-...-... ... Mahallesi, ... ada, eski ..., yeni ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan bazı tesislerin davalı idare ile dava dışı ...

Vakfı arasında imzalanan ve davalı Belediye Encümeni'nin... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 09/12/2003 tarihli protokole istinaden ...Vakfı tarafından bedel karşılığı kullanıldığı; söz konusu protokolde, protokole konu sosyal tesislerin Vakıf tarafından kullanılması hakkının vakıf senedindeki ve protokolün 3. maddesindeki amaçların gerçekleştirilmesi sürecinde süreklilik arz edeceği, protokolün belediye encümeninin kabulü ile yürürlüğe gireceği,

davacı şirketin ...Vakfının alt işletmecisi ve alt işletmeciyle yapılan sözleşmelerin protokolün eki olduğunun belirtildiği görülmekte olup dava konusu ... tarih ve ... sayılı encümen kararı ile... tarih ve ... sayılı encümen kararı ile onaylanan 09/12/2003 tarihli protokolün iptali ile ilgililerin tahliye edilmesine karar verilmesi ve bu işleme istinaden taşınmazın 10 (on) gün içerisinde tahliyesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin tesis edilmesi üzerine hem ... tarih ve ... sayılı belediye encümen kararının hem de tahliyeye yönelik ...tarih ve ... sayılı işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı

anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen protokolün imzalandığı ve encümen tarafından onaylandığı tarihte yürürlükte olan 1580 sayılı Belediye Kanunu'nun "Meclisin müzakere edeceği ve karar vereceği işler" başlıklı 70. maddesinde "10 - Üç seneden fazla müddetle veya on bin liradan fazla bedeli senevi ile akdedilecek icar ve isticar mukaveleleri, 11 - Menafii umuma mahsus belediye gayrimenkul emvalinin bir hizmete tahsisi, ciheti tahsisinin tebdil veya akar haline ifrağı," meclisin karar vereceği işler arasında sayılmıştır.

Görülmekte olan bir davada idarece dava konusu işlemin tesisinde esas alınmamış, ancak yargı yerince dosyanın incelenmesi sonucu başka bir neden saptanmış ve idarece ileri sürülen nedenin hukuken geçerli olmadığı belirlenmiş ise, idarenin ileri sürdüğü sebep dışında dosyada saptanan nedene göre uyuşmazlığın çözümlenmesi idare hukukunda "sebep ikamesi" ilkesi olarak nitelendirilmekte olup re'sen araştırma ilkesi bu duruma cevaz vermektedir.

Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararı ile, idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı ve hilesi hallerinde süre aranmaksızın kanunsuz terfi veya intibaka dayalı ödediği meblağı her zaman geri alabileceği; belirtilen istisnalar dışında kalan hatalı ödemelerin geri alınmasının, hatalı ödemenin ilk yapıldığı tarihten başlamak üzere idari dava açma suresi içinde mümkün olduğu, bu süre geçtikten sonra geri alınamayacağı karara bağlanmıştır.

Anılan karar, her ne kadar hatalı terfi ve intibaktan doğan ödemelerin geri alınmasına ilişkin ise de, bu karar ile idari işlemlerin geriye alınmasında uyulması gereken temel ilkeler ortaya konulmuş bulunduğundan, anılan kararın tüm hatalı işlemlerin idarece geri alınmasında da dikkate alınması gerekmektedir.

Dolayısıyla Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun, idari işlemlerin geri alınması koşullarını da belirleyen bahsi geçen kararında açıklandığı üzere; dava açma süresi içinde, hukuka aykırı tüm işlemlerini geri almaya yetkili olan idarenin, dava açma süresi geçtikten sonra ancak, yok hükmündeki idari işlemleri ile ilgililerin gerçeğe aykırı beyanı veya hilesi nedeniyle veya açıkça hataya düşerek tesis ettiği idari işlemlerini, süre kaydı aranmaksızın geri alması mümkün bulunmaktadır. Bu tür işlemlerin ilgililer lehine hak doğurması mümkün bulunmadığı gibi bu nitelikleri itibariyle istikrar yaratmaları da mümkün değildir. Zira kazanılmış hak, objektif bir hukuk kuralının kişilere uygulanmasıyla objektif ve genel hukuki durumun kişisel bir işlemle özel hukuki duruma dönüşmesidir.

Olayda, mülkiyeti Bakırköy Belediyesine ait İstanbul İli, Bakırköy İlçesi,...-...-...Kısım Mahallesi, ... ada, eski..., yeni ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan ve alt işletmeci davacı tarafından işletilen tesislerin kullanım hakkının dava dışı ...Vakfına 09/12/2003 tarihli protokolle bırakıldığı, söz konusu protokolün encümen kararıyla onaylanarak yürürlüğe girdiği ancak kullanım hakkının bedel karşılığı devrine yönelik protokolün imzalandığı ve onaylandığı tarihte yürürlükte bulunan 1580 sayılı Kanun'un 70. maddesi uyarınca yetkili bulunan davalı belediye meclisi tarafından protokol hakkında bir karar alınmadığı görülmektedir.

Dava konusu ... tarih ve ... sayılı belediye encümen kararında ...

Vakfı tarafından protokol hükümlerine uyulmadığı ve dava konusu taşınmazın uzun yıllardan bu yana kullandırılmasının yasal olmadığı gerekçesiyle ... tarih ve ... sayılı encümen kararı ile onaylanan 09/12/2003 tarihli protokolün iptali ile ilgililerin tahliye edilmesine karar verilmiş ve fakat belirtilen protokole aykırılıklar ile taşınmazın uzun yıllardır kullandırılmasının yasal olmamasının hangi mevzuat hükmüne istinaden ileri sürüldüğü açıklanmamış ise de, yetkili belediye meclisi tarafından bir karar alınmaksızın,

açık hataya düşülerek belediye encümeni tarafından dava dışı Vakfa tahsis edilen taşınmazın kullanımının dava konusu encümen kararıyla sona erdirilmesine yönelik olarak tesis edilen işlemde ve bu karara istinaden