Danıştay 8. Daire E.2022/3747 K.2025/290

Dava konusu istem: Davacı şirketin maliki olduğu ... plakalı aracın, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek-2/3-a maddesi uyarınca 60 gün süreyle trafikten men edilmesine ilişkin Gebze Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında; trafik ekipleri tarafından yapılan denetim sonucunda tarifeli olarak ticari yolcu taşımacılığı faaliyetinde kullanılmak üzere D4 yetki belgesi (taşıt kartı) bulunan ... plakalı minibüs sürücüsünün araç ile Kocaeli - Gebze ilçesi, ... mahallesi, ...

Fabrikasının önünden aldığı yolcuları Gebze Otogarına götürmek suretiyle yolcu taşımacılığı yaptığı, dolayısıyla söz konusu fiilin ilgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın belediye sınırları dahilinde ticari amaçlı (ücret karşılığı) yolcu taşımacılığı yapmak olmayıp, alınan izin/ruhsatta belirtilen çalışma bölgesi/güzergâh dışında yolcu taşımak kapsamında olduğu anlaşıldığından, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek2/3-c maddesi uyarınca işlem tesis edilmesi gerekirken, Ek2/3-a maddesi uyarınca tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince, Dairenin ... tarih ve E:... sayılı Ara Kararına cevaben Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, uyuşmazlığa konu ... plakalı araca yönelik olarak, tespit tarihinden önce Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Ulaşım ve Trafik Düzenleme Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile güzergah izni verildiği,

bu durumda tespit tarihi itibarıyla güzergah kullanımı izni verilmiş bulunan ... plakalı araç ile izinsiz yolcu taşımacılığı yapıldığından bahisle 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek-2/3-a maddesi uyarınca aracın 60 gün süreyle trafikten men edilmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık görülmediğinden istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava, davacı şirketin maliki olduğu ... plakalı aracın, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun E-2/3-a maddesi uyarınca 60 gün süreyle trafikten men edilmesine ilişkin Gebze Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 18/10/2018 tarih ve 7148 sayılı Kanun'un 26. maddesi ile değişik Ek 2. maddesinde; "Araçlarını motorlu araç tescil belgesinde gösterilen maksadın dışında kullananlar ile sürülmesine izin veren araç sahiplerine 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır. (Mülga cümle:21/2/2019-7166/5 md.)(…)

(Ek fıkra:21/2/2019-7166/5 md.) Ayrıca, araç on beş gün süre ile trafikten menedilir.

10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında ilgili belediyeden;

a) Çalışma izni/ruhsatı almadan,

b) Alınan izin/ruhsatta belirtilen faaliyet konusu dışında,

c) Alınan izin/ruhsatta belirtilen çalışma bölgesi/güzergâh dışında

belediye sınırları dâhilinde yolcu taşımak yasaktır. Bu fıkranın (a) bendine uymayanlara 5.010 Türk lirası, (b) bendine uymayanlara 2.018 Türk lirası, (c) bendine uymayanlara 1.002 Türk lirası idari para cezası verilir. Fiilin işlendiği tarihten itibaren geriye doğru bir yıl içinde tekerrürü hâlinde, bu fıkrada yer alan idari para cezaları iki kat olarak uygulanır.

İşleteni veya sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın bu maddenin üçüncü fıkrasına aykırı olarak kullanılmaması hususunda gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür. Araç, bu maddenin üçüncü fıkrasının;

a) (a) bendinin ihlali hâlinde altmış gün,

b) (b) bendinin ihlali hâlinde otuz gün,

c) (c) bendinin ihlali hâlinde ise on beş gün süreyle trafikten menedilir.

İlgili belediye tarafından tahdit veya tahsis kapsamına alınmış ve bu kapsamda verilmiş çalışma izninin/ruhsatının süresi bittiği hâlde, belediye sınırları dâhilinde yolcu taşıyan kişiye 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır ve eksikliği giderilinceye kadar araç trafikten menedilir.

Ayırıcı işareti bulunmayan üçüncü fıkra kapsamındaki araçlardan taşımacılık hizmeti alanlara da 334 Türk lirası idari para cezası uygulanır." düzenlemesi yer almaktadır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlığını taşıyan 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde, "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek;

kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyesinin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.

Aynı Kanunun 'Ulaşım hizmetleri' başlıklı 9. maddesinin 2.fıkrasında, büyükşehir içindeki karayolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla ulaşım koordinasyon merkezi (UKOME) kurulacağı ve bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı,

büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun bu Kanun'a aykırı hükümlerinin uygulanmayacağı ifade edilmiştir.

5216 sayılı Kanun'un anılan hükmüne istinaden hazırlanan ve 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 28/2 maddesinde, "Taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçları ile toplu taşım araçlarının tahsis süreleri, ticarî plâka sayıları ile bu plâkaların verilmesine ilişkin usûl, esas ve devir ücretleri UKOME’ce tespit edilir." kuralı yer almaktadır.

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 5. maddesinin birinci fıkrasında. "Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınması zorunludur." hükmü, "idari Para Cezaları" başlıklı 26. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde.

"Bu Kanunun; a) 5 inci maddesine göre yetki belgesi almadan veya yetki belgesi aldığı halde yetki belgesi kapsamına uygun olmayan faaliyetlerde bulunanlara bin Türk Lirası, yetki belgesi olduğu halde taşıtını yetki belgesine kaydettirmeden kullananlara beş yüz Türk Lirası idari para cezası verilir ve aynı kabahat için 48 saat geçmeden ikinci bir ceza verilmez." hükmü, 34. maddesinin (a) bendinde; bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde;

a) (Değişik: 6/2/2014-6518/60 md.) taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları düzenleyen yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanacağı hükmü yer almaktadır.

08/01/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin "Yetki belgesi alma zorunluluğu" başlığını taşıyan 5. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamına giren taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, dağıtım işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzeri faaliyetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere uygun olan yetki belgesini/belgelerini Bakanlıktan almaları zorunludur." hükmü,

"Yetki belgesi türleri" başlıklı 6. maddesinin 4. fıkrasının (ç) bendinde. "D4 yetki belgesi: Ticari olarak, taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak yapacaklara verilir" hükmüne, "İliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları" başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğe göre düzenlenecek D4 yetki belgesi talep edenlerin;

a) İliçi taşımalarda; talep sahibinin merkezi adresinin bulunduğu ilin İl Trafik Komisyonundan alınacak D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o ildeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair İl Trafik Komisyonu kararını Bakanlığa sunmaları,

b) Yüz kilometreye kadar şehirlerarası taşımalarda; ilgili illerden alınacak, D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o illerdeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair ilgili İl Trafik Komisyonu veya UKOME kararlarını (bu illerden birinin veya her ikisinin il sınırları ile belediye sınırları aynı/çakışık olan bir il veya iller olması halinde ise ilgili büyükşehir belediyesi/belediyeleri UKOME kararlarını) Bakanlığa sunması ve Bakanlığa sunulacak kararlarda, düzenlenecek D4 yetki belgesi için kullandırılacak taşıma hatları ve taşıma güzergahları ile taşıt belgesine kaydedilecek taşıtların sayısı ve koltuk kapasitelerinin belirtilmesi, şarttır." hükmüne yer veilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava dosyasında yer alan bilgi belgeler ile yukarıda yer verilen kanun ve yönetmelik maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; büyükşehir belediye sınırları içerisinde karayolu taşımacılığı yapacak araçların güzergâh ile sayılarının UKOME tarafından tespit edileceği, UKOME'den alınmış izin belgesi/ruhsatı bulunmaksızın büyükşehir belediye sınırları içerisinde ticari yolcu taşımacılığı yapan araçlar hakkında 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3 maddesinde belirtilen müeyyidelerin uygulanması gerektiği anlaşılmıştır.

Mevzuat hükümleri uyarınca, idarenin denetim yaptığı sırada; araç sahipleri / araç sürücülerinin kullandıkları araçlar için gerekli olan ve yetkili makamlardan aldıkları izin / ruhsat gibi belgeleri denetim görevlilerine ibraz etmelerinin gerekmektedir. Başka bir ifadeyle söz konusu belgelerin denetim ve işlem tarihinde düzenlenmiş bulunması gerekmekte olup, daha sonra temin edilen izin/ruhsat gibi belgeler, tesis edilen işlemleri hukuka aykırı hale getirmeyecektir. Bu durumun tek istisnası, araç sahipleri/araç sürücüleri tarafından işlem tarihinden önce izin / ruhsat için ilgili belediyeye başvuru yapılmış olmasıdır.

Dosyanın incelenmesinden; Kocaeli - Gebze ilçesi, ... mahallesi, ... Fabrikasının önünde yapılan trafik kontrol ve denetimlerinde ... plakalı minibüsün durdurulduğu, araç içinde şoförle beraber 3 kişinin bulunduğu, kamera görüntüsü alınarak, araç sürücüsünün ... Fabrikası'nın önünden aldığı yolcuları Gebze Otogarı'na götürdüğünün tespit edilerek tutanak tutulduğu, düzenlenen tutanakta; araç sürücüsünün imzadan imtina kaydının bulunduğu, sürücü ve araçta bulunan 2 yolcunun isimlerinin yer aldığı, aynı tarihli matbu araç trafikten men/muhafaza altına alma tutanağı ve sürücü adına trafik idari para cezası karar tutanağının bulunduğu, söz konusu işleme ilişkin tutanağın mevzuata uygun, kabul edilebilir nitelikte olduğu anlaşılmıştır.

Bakılan uyuşmazlıkta; davacı şirket adına kayıtlı ... plakalı araçla, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi UKOME'den alınmış güzergah izin belgesi/ruhsatı olmaksızın büyükşehir belediye sınırları içerisinde ticari yolcu taşımacılığı yapıldığı anlaşıldığından, uyuşmazlığa konu taşımacılığın 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3 maddesi kapsamında yer aldığı açıktır.

Bu durumda, tutanakla yolcu taşımacılığı yaptığı tespit edilen aracın, yetkili belediyeden alınmış güzergah izin belgesi bulunması gerektiği, D4 yetki belgesinin tek başına yolcu taşımacılığına izin vermediği, davacının işlem tarihinde geçerli güzergah izin belgesi bulunmadığından, dosyada yer alan tutanakların davacı yönünden ilgili belediyeden izin ve ruhsat alınmaksızın ticari amaçlı yolcu taşımacılığı yapıldığından bahisle tesis edilen işleme esas alınabileceği görüldüğünden dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamıştır.

Öte yandan; her ne kadar temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında uyuşmazlığa konu ... plakalı araca yönelik olarak, tespit tarihinden önce Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Ulaşım ve Trafik Düzenleme Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile güzergah izni verildiği belirtilmiş ise de, güzergah izin belgesinin Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 7. maddesi kapsamında D4 yetki belgesi talep edenlerin;

ilgili illerden alınacak, D4 yetki belgesinin o illerdeki mevcut arz / talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair ilgili İl Trafik Komisyonu veya UKOME kararlarının (bu illerden birinin veya her ikisinin il sınırları ile belediye sınırları aynı/çakışık olan bir il veya iller olması halinde ise ilgili büyükşehir belediyesi/belediyeleri UKOME kararlarını) Bakanlığa sunmalarına ilişkin olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2/3-a maddesi uyarınca aranan yetkili belediyeden alınması gereken izin belgesi olarak değerlendirilemeyeceği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki Mahkeme kararına yönelik istinaf isteminin gerekçeli olarak reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.