Danıştay 8. Daire E.2022/4128 K.2025/274

Dava konusu istem: ... plakalı araç sürücüsü davacı tarafından, çalışma izni veya ruhsatı olmadan ... plakalı araç ile belediye sınırları içerisinde taşımacılık yaptığından bahisle 2918 sayılı Kanunun Ek 2/3-(a) maddesine istinaden trafikten men edilmesine ilişkin ... tarih ve ... seri nolu işlemin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

Uyuşmazlık konusu olayda, dosya içerisinde yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, 11.12.2019 tarihinde yapılan trafik denetiminde, davacının sahibi olduğu ... plakalı aracın durdurulduğu, söz konusu araçta öğrencilerin bulunduğunun görüldüğü, davacıdan ilgili belgelerin polis ekipleri tarafından istenilmesine karşın davacının ilgili belgeleri sunamadığı gerekçesi ile dava konusu işlemin tesis edildiği görülmekte ise de.

Mahkemelerince 23.12.2020 tarihinde yapılan Ara Kararı neticesinde aracın maliki adına düzenlenen çalışma izni ve ruhsatı bulunup bulunmadığının Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı'ndan sorulması neticesinde idarece verilen cevapta işlem tarihinde aracın malikinin 10.12.2019 tarihinde tanzim edilmiş çalışma izni ve ruhsatının bulunduğunun anlaşıldığı, bu durumda; davacının 11.12.2019 tarihinde yapılan kontrolde ilgili belediyeden alınmış çalışma izni ve ruhsatı bulunmaksızın yolcu taşımacılığı yaptığı hususu söz konusu olmadığından, Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2/3-a maddesi uyarınca davacıya ait aracın.

60 gün süreyle trafikten men edilerek muhafaza altına alınmasına ilişkin tesis edilen işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava, 11.12.2019 tarihinde yapılan denetimde davacı ...'in sevk ve idaresindeki ... plakalı araç ile çalışma izni veya ruhsatı olmadan belediye sınırları içerisinde taşımacılık yaptığından bahisle 2918 sayılı Kanunun Ek 2/3-(a) maddesi uyarınca trafikten men edilmesine ilişkin ... tarih ve ... seri numaralı araç trafikten men/muhafaza altına alma tutanağı tanzim edilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 18/10/2018 tarih ve 7148 sayılı Kanun'un 26. maddesi ile değişik Ek 2. maddesinde; "Araçlarını motorlu araç tescil belgesinde gösterilen maksadın dışında kullananlar ile sürülmesine izin veren araç sahiplerine 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır. (Mülga cümle:21/2/2019-7166/5 md.)(…)

(Ek fıkra:21/2/2019-7166/5 md.) Ayrıca, araç on beş gün süre ile trafikten menedilir.

10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında ilgili belediyeden;

a) Çalışma izni/ruhsatı almadan,

b) Alınan izin/ruhsatta belirtilen faaliyet konusu dışında,

c) Alınan izin/ruhsatta belirtilen çalışma bölgesi/güzergâh dışında

belediye sınırları dâhilinde yolcu taşımak yasaktır. Bu fıkranın (a) bendine uymayanlara 5.010 Türk lirası, (b) bendine uymayanlara 2.018 Türk lirası, (c) bendine uymayanlara 1.002 Türk lirası idari para cezası verilir. Fiilin işlendiği tarihten itibaren geriye doğru bir yıl içinde tekerrürü hâlinde, bu fıkrada yer alan idari para cezaları iki kat olarak uygulanır.

İşleteni veya sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın bu maddenin üçüncü fıkrasına aykırı olarak kullanılmaması hususunda gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür. Araç, bu maddenin üçüncü fıkrasının;

a) (a) bendinin ihlali hâlinde altmış gün,

b) (b) bendinin ihlali hâlinde otuz gün,

c) (c) bendinin ihlali hâlinde ise on beş gün süreyle trafikten menedilir.

İlgili belediye tarafından tahdit veya tahsis kapsamına alınmış ve bu kapsamda verilmiş çalışma izninin/ruhsatının süresi bittiği hâlde, belediye sınırları dâhilinde yolcu taşıyan kişiye 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır ve eksikliği giderilinceye kadar araç trafikten menedilir.

Ayırıcı işareti bulunmayan üçüncü fıkra kapsamındaki araçlardan taşımacılık hizmeti alanlara da 334 Türk lirası idari para cezası uygulanır." düzenlemesi yer almaktadır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davalarının, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra, ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddenin 3/c bendinde dilekçenin ehliyet yönünden de inceleneceği, 15. maddenin 1/b bendinde ise, bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte; her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasa koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak aramaktadır.

İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir.

İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idari işlemlerin, ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği kabul edilmektedir.

Taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin, hukuken korunması gereken bir menfaat bağının bulunması dava açma ehliyeti için gerekli sayılmaktadır.

Dosyada yer alan bilgi ve belgeler incelendiğinde, ... plaka sayılı araca ilişkin Samsun Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen Özel Servis Aracı Uygunluk Belgesi, C Plaka çalışma ruhsatı ve 11/12/2019 onay tarihli Öğrenci Servis Aracı Özel İzin belgelerinde araç maliki olarak ...'ın isminin yer aldığı, Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı ( Ulaşım Dairesi Başkanlığı) tarafından 15/01/2021 tarihli dilekçede belirtildiği üzere idare kayıtlarında yapılan incelemede ... plakalı aracın ... adına kayıtlı olduğu, nitekim davacı ... tarafından ...

İdare Mahkemesine sunulan 16/03/2020 tarihli dilekçede de açıkça kendisinin aracın sahibi olmadığı sadece araç sürücüsü olduğunun beyan edildiği hususları değerlendirildiğinde davacının, trafikten men işlemi tesis edilen ... plakalı aracın maliki olmadığı sadece kolluk yetkilileri tarafından yapılan denetim ve tesis edilen işlem tarihinde anılan aracın sürücüsü olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Buna göre; davaya konu olan aracın trafikten men edilmesi işlemine karşı doğrudan menfaati etkilenen araç maliki ... tarafından dava açılması gerekirken araç sürücüsü ... tarafından açılan davanın ehliyet yönünden reddi gerekirken davanın esası hakkında verilen kararda hukuki isabet görülmemiştir