Danıştay 8. Daire E.2022/5065 K.2025/9393

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Mersin ili, ... ilçesi hudutları dahilinde bulunan S:... sayılı IV. grup arama ruhsat sahasında yapılan denetim neticesinde işletme projesinin arza uygun olmadığından bahisle işletme ruhsatı ve grafit işletme izni talebinin uygun bulunmaması ve maden arama ruhsatının iptal edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı davalı idare işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; olayda, dosya kapsamında yer alan mahallinde tetkik heyet raporunda belirtildiği üzere, davalı idare personellerince şirket yetkilileriyle beraber mahallinde icra edilen tetkik işlemleri sırasında tetkik tarihi itibarıyla sahada herhangi bir faaliyetin olmadığı, sahanın doğal topoğrafyasını koruduğu rezerv tespitine yönelik üç adet numune alındığı, numunelerin alınış şekline miktarına ve yerine itiraz olmadığı numunelerin analiz sonucunda davaya konu sahada işletilebilir grafit rezervinin bulunmadığının tespit edildiğinin görüldüğü,

bu durumda, davalı idarece ihtilafsız biçimde elde edilen numuneler üzerinde yapılan incelemeler neticesinde arama ruhsatına konu maden sahasında işletilebilir grafit rezervinin bulunmadığının usule uygun biçimde tespit edildiği anlaşıldığından davacı şirket uhdesinde bulunan maden ruhsatının iptaline dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı,

öte yandan her ne kadar davacı tarafça dosyaya ibraz edilen ve sahadan davacı şirket personellerince alınan alternatif numuneler üzerinde yapılan incelemelere ilişkin oldukları ileri sürülen test sonuçlarının işletme projesinde yer alan madenler bakımından ekonomik olarak işletmeye elverişli rezerv olduğunu ortaya koyduğu ileri sürülmüş ise de;

davalı idare personelleri bulunmaksızın nereden ve hangi koşullarda alındığı belli olmayan örnekler üzerinde yapılan incelemeler neticesinde düzenlendiği anlaşılan raporların değerlendirilmesine olanak bulunmadığı anlaşıldığından söz konusu davacı iddia ve beyanlarına itibar edilmediği gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, 07/03/2008 tarihinde yürürlüğe giren arama ruhsatının talep üzerine 07/03/2013 tarihine kadar uzatıldığı, 07/03/2013 tarihinde detay arama faaliyet raporu ve grafit işletme projesi ile işletme izin talebinde bulunulduğu, 20/03/2020 tarihinde revize işletme projesinin verildiği, davalı idarece mahallinde düzenlenen tetkik raporunun gerçeği yansıtmadığı, numunelerin yanlış yerlerden ve usule aykırı olarak alındığı, numuneler birbirine sahanın alanı ile oranlı olarak çok dar bir alandan alındığı, dava dışı analiz laboratuvarında yapılan analiz sonucuna göre alanda %42,86 oranında karbon olduğunun tespit edildiği,

Mahkemeden bilirkişi raporu alınması taleplerinin değerlendirilmeden karar verildiği, tutanakta imzası olan yetkilendirilmiş tüzel kişi ...'ın şirketi temsil etmediği, bu sebeple numunelerin alınış yerine şekline ve miktarına itirazlarının bulunup bulunmadığının değerlendirilmesinin şirket temsilcisiymiş gibi yapılmasının, herhangi bir itirazın mevcut olmamasının şirket aleyhine kullanılmasının ve bu hususun karara esas olmasının hakkaniyete aykırı olduğu, dava konusu işlemde sahada rezerv olmadığından dolayı ruhsatın iptal edildiği belirtildiği ama aynı yer için ihaleye çıkarılacağının belirtildiği,

idarenin işleminin kendi içinde çelişkili olduğu, işlemin hukuka ve mevzuata aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, grafit işletme talebine istinaden ... tarih ve ... sayılı olur ile görevlendirilen heyet tarafından dava konusu sahanın mahallinde tetkik edildiği, üç adet numune alındığı, sahadan alınan numunelerin alınış şekline ve yerine mahallinde tetkike katılan ruhsat sahibi temsilci ... tarafından herhangi bir itirazda bulunulmadığı, numunelerin analizleri esnasında laboratuvarın kalibrasyon ayarlarından kaynaklı sorun olduğuna dair analizleri yapan MTA Genel Müdürlüğünden veya başka bir kurumdan alınmış herhangi bir belgenin sunulmadığı, alınan numunelerde yapılan analizlerde iki adet numunede grafite rastlanmadığı,

diğer numunede ise %6 grafite rastlandığı, dava konusu işlemin ve mahkeme kararının hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Mersin ili, ... ilçesi dahilinde ve davacı uhdesinde bulunan S:... sayılı 3 yıl süreli IV. grup arama ruhsatının 07/03/2008 tarihinde yürürlüğe girdiği, 07/03/2011 tarihinde sona eren sürenin talep üzerine idarece 07/03/2013 kadar uzatıldığı, 07/03/2013 tarihinde detay arama faaliyet raporu ve grafit işletme projesi ile davalı idareden işletme ruhsatı ve grafit işletme izni talebinde bulunulduğu, 20/03/2020 tarihli dilekçe ekinde revize işletme projesinin verildiği,

idarece sahanın grafit işletme talebine istinaden görevlendirilen heyet tarafından 02-05/10/2020 tarihinde mahallinde tetkik edildiği ve buna istinaden 30/09/2020 tarihli Mahallinde Tetkik Heyet Raporu düzenlendiği heyet raporunda mahallinde yapılan tetkik tarihinde sahada madenciliğe yönelik herhangi bir faaliyetin olmadığı, işletme izni talep edilen alandan üç adet numune alındığı, yapılan analiz sonucunda sahadan alınan numunelerin analiz sonucunda sahada işletilebilir grafit rezervi bulunmadığı tespitiyle işletme projesinin uygun bulunmadığı belirtilmiştir.

Davacı tarafından dava konusu; işletme ruhsatı ve grafit işletme izni talebinin uygun bulunmaması ve maden arama ruhsatının iptal edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı davalı idare işlemine karşı 23/12/2020 tarihli dilekçe ile analiz sonuçlarının yeterli gelmediğine binaen yeniden heyet talep edildiği, idarece talep ... tarih, ... sayılı yazıyla reddi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madenler" başlıklı 2. maddesinde "...IV.

Grup madenler ...a) Kaolen, Dikit, Nakrit, Halloysit, Endellit, Anaksit, Bentonit, Montmorillonit, Baydilit, Nontronit, Saponit, Hektorit, İllit, Vermikülit, Allofan, İmalogit, Klorit, Sepiyolit, Paligorskit (Atapuljit), Loglinit ve bunların karışımı killer, Refrakter killer, Jips, Anhidrit, Alünit (Şap), Halit, Sodyum, Potasyum, Lityum, Kalsiyum, Magnezyum, Klor, Nitrat, İyot, Flor, Brom ve diğer tuzlar, Bor tuzları (Kolemanit, Uleksit, Borasit, Tinkal, Pandermit veya bünyesinde en az %10 B2O3 içeren diğer Bor mineralleri), Stronsiyum tuzları (Selestin, Stronsiyanit), Barit, Vollastonit, Talk, Steattit, Pirofillit, Diatomit, Olivin, Dunit,

Sillimanit, Andaluzit, Dumortiorit, Disten (Kyanit), Fosfat, Apatit, Asbest (Amyant), Manyezit, Huntit, Tabiî Soda mineralleri (Trona, Nakolit, Davsonit), Zeolit, Pomza, Pekştayn, Perlit, Obsidyen, Grafit, Kükürt, Flüorit, Kriyolit, Zımpara Taşı, Korundum, Diyasporit, Kuvars, Kuvarsit ve bileşiminde en az %80 SiO2 ihtiva eden Kuvars kumu, Feldispat (Feldispat ve Feldispatoid grubu mineraller), Mika (Biyotit, Muskovit, Serisit, Lepidolit, Flogopit), Nefelinli Siyenit, Kalsedon (Sileks, Çört)..." olarak sayılmıştır.

Maden Kanunu'nun dava konusu işlem tarihindeki haliyle "İşletme ruhsatı ve madenin işletilmesi" başlıklı 24. maddesi'nin 1'inci fıkrasında. "İşletme ruhsatı taleplerinde, I. Grup (b) bendi ve II. Grup (a) ve (c) bendi madenler için ihale bedelinin yatırılmasından itibaren iki ay içinde, diğer maden grupları için arama ruhsat süresi sonuna kadar,...

Genel Müdürlüğün bütçesine gelir kaydedilmek üzere işletme ruhsat taban bedeli ve işletme ruhsat bedeli yatırılarak, yetkilendirilmiş tüzel kişilerce maden mühendisinin sorumluluğunda hazırlanmış işletme projesi ve bu projenin uygulanabilmesi için gerekli olan mali yeterliliğine ilişkin belgelerin ve aktif edilmiş tebligata esas kayıtlı elektronik posta adresinin (KEP) veya kurumsal elektronik tebligat sistemi (e-Tebligat) adresinin ruhsat sahibi tarafından Genel Müdürlüğe verilmesi zorunludur.

Aksi hâlde talep reddedilir ve ilgili saha ihalelik saha konumuna getirilerek ihale yolu ile ruhsatlandırılır. Projedeki teknik eksiklikler iki ay içerisinde Genel Müdürlük tarafından ruhsat sahibine bildirilir, eksiklikler yapılan bildirimden itibaren üç ay içinde tamamlanır. Eksikliklerini verilen sürede tamamlamayanlara 31.054-TL idari para cezası uygulanarak süre üç ay daha uzatılır.

Bu süre sonunda projedeki teknik eksiklikleri tamamlamayanların talepleri kabul edilmez ve ilgili saha ihalelik saha konumuna getirilerek ihale yolu ile ruhsatlandırılır. Talebin kabul edilmemesi hâlinde yatırılan işletme ruhsatı taban bedeli iade edilmez, işletme ruhsat bedeli ise iade edilir. Taleplerin uygun görülmesi hâlinde bir ay içinde işletme ruhsatı düzenlenir." hükmü,

4'üncü fıkrasında; (Değişik dördüncü fıkra:14/2/2019-7164/17 md.) "Arama ruhsatlı sahalara, geçici tesis alanı ile arama süresince belirlenen görünür ve/veya muhtemel rezerv alanı üzerine, arama ruhsatının diğer kısımları taksir edilerek, işletme ruhsatı verilir. Ancak maden işletme faaliyetlerinin yapılması mümkün olmayan küçük alanlar içerecek şekilde işletme ruhsatı düzenlenemez. Maden işletme faaliyetleri yapılamayacak nitelikte küçük alanlar içerir şekilde yapılan işletme ruhsat taleplerinde bu alanlar Genel Müdürlükçe ruhsattan taksir edilir. Taksir edilen küçük alan, taksir edildiği ruhsatın mücaviri sayılmaz...." hükmü yer almıştır.

21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (ş) bendinde; "Görünür rezerv: Kaynağın üç boyutu ile belirlenmiş olan ve bu boyutlar içerisinde sürekliliği konusunda en az risk taşıyan, jeolojik, madencilik, metalürjik, ekonomik, pazarlama, hukuki, çevresel, sosyal, mali etkenlerin altında ve günün şartlarında işletilebilir kısmı", (kk) bendinde ise; "Maden işletme projesi: Rezervi üç boyutlu olarak belirlenen bir maden yatağındaki madeni, bir termin planı dahilinde, teknolojik ve ekonomik olarak işletilmesi ile çevresel önlemleri alarak madenin kapanma sonrası rehabilitasyon planlamasını içeren Ek-14’de yer alan temel ve detay mühendislik projesi," olarak tanımlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, davacı şirketin işletme ruhsat talebinin reddedilmesi üzerine arama ruhsat süresi dolduğundan bahisle arama ruhsatının dava konusu işlem ile iptal edildiği göz önüne alındığında uyuşmazlığın çözümü için öncelikle davacı tarafından işletme ruhsatı almak amacıyla davalı idareye sunulan işletme projesinin arza uygun olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir.

İdare Mahkemesince; işletme projesi ve eklerinin arza uygun olup olmadığına, işletme projesine konu madenin sahada bulunup bulunmadığına ilişkin keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmaksızın, eksik inceleme neticesinde verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Bu itibarla, eksik inceleme neticesinde verilen İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.