Danıştay 8. Daire E.2022/6877 K.2025/9165

2- ... Üniversitesi VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU

1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun uyarınca yüksek öğrenim için yurt dışına gönderildikten sonra eğitimini tamamlayarak yurda dönen ve 9/5/2018 tarihinden itibaren davalı üniversite bünyesinde öğretim görevlisi olarak görev yapan davacı tarafından; 1.7326 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle 1416 sayılı Kanun’un 21. maddesine eklenen 6. fıkra uyarınca doktor öğretim üyesi olarak atanma isteminin reddine ilişkin Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Rektörlüğü’nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile, 2. İşlemin dayanağı olan ... tarih ve ... sayılı Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı işleminin, kendisine ilişkin kısmının iptaline karar verilmesi istemidir.

DAVACININ İDDİALARI

1416 sayılı Kanun’un 21. maddesinin yalnızca ilk defa atananlara uygulanacağına ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı, akademik çalışmalarının toplam puanının 3468,41 olduğu, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Akademik Yükseltilme ve Atanma Koşulları’ndaki şartları sağladığı, işlemin hukuka aykırı olduğu iddia edilmektedir.

DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI

... BAŞKANLIĞININ SAVUNMASI : Dava konusu kararın, 2547 sayılı Kanun uyarınca verilen yetki kapsamında alındığı, 1416 sayılı Kanun’un 21. maddesinde yapılan değişikliğin, doktora eğitimlerini başarıyla tamamlayıp yurda dönen ancak herhangi bir öğretim elemanı kadrosuna atanmayanların ilk defa öğretim elemanı kadrosuna atanmaları hususunu düzenlediği, kararın hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

... ÜNİVERSİTESİNİN SAVUNMASI : 1416 sayılı Kanun’un 21. maddesinde, 3/6/2021 tarihinde değişiklik yapıldığı, ilgili düzenlemenin doktora öğrenimlerini tamamlayarak yurda dönenlerin ilk defa atanmaları hususunu düzenlediği, davacının 2018 yılında öğretim görevlisi olarak atandığı, madde kapsamında olmadığı, söz konusu değişikliğin, mecburi hizmet yükümlülüğünü ifa etmeye başlayanlar için uygulanmasına imkan bulunmadığı, kanunların geriye yürümezliği ilkesi uyarınca 2021 yılında yapılan değişikliğin, bu tarihten sonraki atamalara uygulanacağı, işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

İşlemlerin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava; 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun uyarınca yüksek öğrenim için yurtdışına gönderildikten sonra eğitimini tamamlayarak yurda dönen ve 09/05/2018 tarihinden itibaren davalı üniversite bünyesinde öğretim görevlisi olarak görev yapan davacı tarafından, 7326 sayılı Kanunun 15. maddesiyle 1416 sayılı Kanunun 21. maddesine eklenen 6. fıkra uyarınca doktor öğretim üyesi olarak atanma isteminin reddine ilişkin Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Rektörlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan ... tarih ve ... sayılı Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı işleminin kendisine ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmıştır.

Anayasa'nın 10. maddesinde, “Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. (...)

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” hükmü yer almış; 128. maddesinde ise, “Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür.

Memurların ve diğer kamu görevlilerin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.(...)" hükmüne yer verilmiştir.

1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasında. "Bu Kanun uyarınca mecburi hizmet karşılığı yurt dışına gönderilenler öğrenimlerini başarıyla tamamladıktan sonra mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmek üzere, adlarına gönderildikleri kurumların ilgili kadrolarına atanırlar." hükmü, 09/06/2021 tarihli ve 31506 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7326 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle eklenen altıncı fıkrasında ise.

"Yükseköğretim kurumları adına yurt dışına gönderilenlerin öğrenimlerini izlemek ve değerlendirmek üzere adına öğrenim gördükleri yükseköğretim kurumu tarafından danışman atanır.

Yükseköğretim kurumları adına yurt dışına gönderilenlerden doktora öğrenimlerini başarıyla tamamlayanların, mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmek üzere adına öğrenim gördükleri yükseköğretim kurumunun atama kriterlerini karşılamaları şartıyla doktor öğretim üyesi kadrolarına, atama kriterlerini sağlamamaları halinde ise öğretim görevlisi kadrosuna ataması yapılır." hükmü, Geçici 3. maddesinde.

"21 inci madde hükümlerinden, yurt dışına eğitim amacıyla gönderilenlerden öğrenimlerini tamamlayıp mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmeye başlayanlar (bu yükümlülüklerini bitirenler dâhil) ile hâlen yurt dışında eğitimlerine devam edenler de yararlandırılır. Bu Kanunla değiştirilen 3 üncü madde hükümleri, yurt dışına gönderilecek öğrencilerin seçimine yönelik olarak 2013 yılında gerçekleştirilen sınavlar hakkında da uygulanır." hükmü yer almaktadır.

Dosyanın incelenmesinden; davacının, 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun uyarınca Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Rektörlüğü adına yüksek lisans ve doktora eğitimi yapmak üzere Amerika Birleşik Devletlerine gönderildiği, yüksek lisans ve doktora eğitimini tamamladıktan sonra anılan üniversiteye öğretim görevlisi olarak atandığı,

1416 sayılı Kanunun 21. maddesine eklenen 6. fıkra hükmü uyarınca doktor öğretim üyesi kadrosuna atanmak için yaptığı başvurunun, söz konusu hükmün 1416 sayılı Kanunda değişiklik yapan 7326 sayılı Kanunun yayım tarihinden önce öğretim elemanı olarak görev yapmakta olanları kapsamadığı gerekçesiyle reddedildiği, bunun üzerine bakılmakta olan davayı açtığı anlaşılmaktadır.

Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği üzere, Anayasanın 10. maddesinde öngörülen '' Kanun önünde eşitlik ilkesi '', hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin Kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır.

Kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kuralları içermesi ve hakkaniyet ölçülerini gözetmesi ve kazanılmış hakları ihlal etmemesi Anayasanın 2. maddesinde belirtilen " hukuk devleti " olmanın gereğidir. Bu nedenle kanun koyucunun, hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekmektedir.

Kanun koyucu; memur ve diğer kamu görevlileri ile bunların dışında çalışanlarla ilgili olarak, Anayasa'da belirlenen kurallara bağlı kalmak, adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini gözetmek koşuluyla düzenleme yapma yetkisine sahiptir. Ancak, Kanunların uygulayıcısı olan idarelerce, yapılan düzenlemelerin aynı durum ve hukuki koşullarda görev yapan personelin bazısı lehine avantajlı uygulamalar getirdiğinin ileri sürülmesi ve Kanun hükümlerinin aynı hukuki koşullarda görev yapan kişilerin bir kısmı hakkında uygulanmasına rağmen, bir kısmı hakkında uygulanmaması halinde, evrensel hukuk ilkesi olan eşitlik ve eşit muamele ilkelerine aykırılık oluşturması bir yana, kamu kurumundaki çalışma barışını bozacağı da açıktır.

Her ne kadar, dava konusu işlemin dayanağını teşkil eden Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarihli ve ... sayılı yazısında, 1416 sayılı Kanun'un 21. maddesine eklenen altıncı fıkrasında, doktora öğrenimlerini başarıyla tamamlayıp yurda dönen, ancak herhangi bir öğretim elemanı kadrosuna atanamayanların ilk defa öğretim elemanı kadrosuna atanmaları hususunun düzenlendiği,

halihazırda 1416 sayılı Kanun kapsamında öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi kadrolarında görev yapanlara uygulanmasına ilişkin herhangi bir geçici madde düzenlenmesine yer verilmediği belirtilmiş ise de, söz konusu hüküm incelendiğinde, yükseköğretim kurumları adına yurt dışına gönderilenlerden doktora öğrenimlerini başarıyla tamamlayanların, mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmek üzere adına öğrenim gördükleri yükseköğretim kurumunun atama kriterlerini karşılamaları şartıyla doktor öğretim üyesi kadrolarına atanacaklarının düzenlendiği, aksi bir durumdan söz edilmediği,

söz konusu düzenlemenin ilk defa öğretim elemanı kadrosuna atanacaklara uygulanıp, halihazırda öğretim elemanı olarak görev yapanlara uygulanmamasının Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesine aykırılık teşkil edeceği sonucuna varılmıştır.

Bu durumda, davacının, atama kriterlerini karşılayıp karşılamadığı tespit edilerek, doktor öğretim üyesi kadrosuna atanıp atanamayacağının değerlendirilmesi gerekirken, 1416 sayılı Kanuna eklenen 6. fıkra hükmünden yararlanamayacağı gerekçesiyle başvurusunun reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde ve dayanağı Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminde hukuka uyarlık bulunmamıştır. Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 26/11/2025 tarihinde, davalı Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı vekili Av. ... ile davalı Muğla Sıtkı Koçma Üniversitesi vekili Av. ...'ın geldiği davacının ve vekilinin gelmediği Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Gelen taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi adına, 1416 sayılı Kanun kapsamında Fizik Eğitimi alanında yüksek lisans ve doktora eğitimi için ABD’ye gönderilen davacı, 2017 yılında doktoradan mezun olmuş, 5/2/2018 tarihinde öğretim görevlisi olarak atanma istemiyle davalı Üniversiteye başvurmuş ve 9/5/2018 tarihinde davalı Üniversite Eğitim Fakültesi ... Bölümü ... Ana Bilim Dalı’na ... olarak atanmıştır.

14/6/2021 tarihli dilekçeyle 7326 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle 1416 sayılı Kanun’un 21. maddesine eklenen 6. fıkra uyarınca doktor öğretim üyesi olarak atanma istemiyle davalı idareye yapılan başvurusu üzerine davalı Üniversite tarafından ... tarih ve ... sayılı yazı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’ndan, 1416 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 9/6/2021 tarihinden önce doktorasını tamamlayarak öğretim görevlisi kadrosuna atanmış ve halen görev yapmakta olan öğretim elemanlarının nasıl değerlendirileceği ile ilgili görüş sorulmuştur.

Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın ... tarih ve ... sayılı yazısı ile, “… hâlen 1416 sayılı Kanun kapsamında öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi kadrolarında görev yapanların söz konusu fıkra hükümlerinden yararlanarak doktor öğretim üyesi kadrosuna atanmaları mümkün olmadığından, bu kapsamdaki tekliflerinize Başkanlığımızca işlem yapılamamaktadır.” şeklinde cevap verilmiştir.

Davalı Üniversitenin ... tarih ve ... sayılı işlemi ile, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın ... tarih ve ... sayılı kararı uyarınca davacının başvurusu reddedilmiştir.

Bunun üzerine davacı tarafından 5/8/2021 tarihli dilekçe ile Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvuru yapılmıştır.

Kamu Denetçiliği Kurumu’nun ... tarih ve ... başvuru numaralı kararıyla, başvurunun reddine karar verilmiştir.

Anılan işlem ve dayanak kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun

'un 21. maddesine 7326 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle eklenen 6. fıkrada; "Yükseköğretim kurumları adına yurt dışına gönderilenlerin öğrenimlerini izlemek ve değerlendirmek üzere adına öğrenim gördükleri yükseköğretim kurumu tarafından danışman atanır. Yükseköğretim kurumları adına yurt dışına gönderilenlerden doktora öğrenimlerini başarıyla tamamlayanların, mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmek üzere adına öğrenim gördükleri yükseköğretim kurumunun atama kriterlerini karşılamaları şartıyla doktor öğretim üyesi kadrolarına, atama kriterlerini sağlamamaları halinde ise öğretim görevlisi kadrolarına ataması yapılır" hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava konusu Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarihli ve ... sayılı kararı yönünden:

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114/(1)-i maddesinde, "Aynı davanın, daha önceden kesin hükme bağlanmamış olması", dava şartları arasında sayılmış. 115'inci maddesinde, mahkemenin, dava şartlarının mevcut olup olmadığını, davanın her aşamasında kendiliğinden araştıracağı, tarafların da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilecekleri, mahkemenin, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usûlden reddine karar vereceği hükme bağlanmış.

"Kesin hüküm" başlıklı 303'üncü maddesinde ise, bir davaya ait şeklî anlamda kesinleşmiş olan hükmün, diğer bir davada maddî anlamda kesin hüküm oluşturabilmesi için, her iki davanın taraflarının, dava sebeplerinin ve ilk davanın hüküm fıkrası ile ikinci davaya ait talep sonucunun aynı olması gerektiği, bir hükmün, davada veya karşılık davada ileri sürülen taleplerden, sadece hükme bağlanmış olanlar hakkında kesin hüküm teşkil edeceği ve kesin hükmün, tarafların küllî halefleri hakkında da geçerli olduğu belirtilmiştir.

Dava konusu kararda.

"7326 sayılı Kanun kapsamında yapılan düzenlemede, doktora öğrenimlerini başarıyla tamamlayıp yurda dönen ancak herhangi bir öğretim elamanı kadrosuna atanmayanların ilk defa öğretim elemanı kadrosuna atanmaları hususunun düzenlendiği, halihazırda 1416 sayılı Kanun kapsamında öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi kadrolarında görev yapanlara aynı Kanunun 21. maddesinin 6. fıkrası hükümlerinin uygulanmasına ilişkin herhangi bir geçici madde düzenlenmesine yer verilmediği,

bununla birlikte, 1416 sayılı Kanunun geçici 3. maddesinin, 6528 sayılı Kanunun 3. maddesiyle 1416 sayılı Kanunun 21. maddesinde yapılan değişikliklere yönelik olarak düzenlenmesi nedeniyle, 7326 sayılı Kanunun 15. maddesiyle 1416 sayılı Kanunun 21. maddesine eklenen 6. fıkra hükümleri için uygulanamayacağının aşikar olduğu, sonuç olarak, hâlen 1416 sayılı Kanun kapsamında öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi kadrolarında görev yapanların söz konusu fıkra hükümlerinden yararlanarak doktor öğretim üyesi kadrosuna atanmaları mümkün olmadığından,

bu kapsamdaki tekliflerinize Başkanlığımızca işlem yapılamamaktadır." yönünde düzenleme yapılmıştır.

Anılan düzenlemenin iptali istemiyle açılan başka bir davada Dairemizin 4/5/2023 tarih ve E:2021/7238, K:2023/2593 sayılı kararıyla Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarihli ve ... sayılı kararının iptaline karar verilmiş, anılan kararın temyiz edilmesi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 17/10/2024 tarih ve E:2023/2949, K:2024/2417 sayılı kararıyla Daire kararının onanmasına karar verilmiş, bu haliyle Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarihli ve ... sayılı kararının iptaline ilişkin hüküm kesinleşmiştir.

Bu durumda, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarihli ve ... sayılı kararının iptali isteminin yukarıda aktarılan şekilde daha önce yargılamaya konu edildiği ve yargılamalar sonunda verilen hükmün kesinleştiği görüldüğünden, bakılan davanın esasının kesin hüküm nedeniyle incelenmesine olanak bulunmamaktadır.

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Rektörlüğü’nün ... tarih ve ... sayılı işlemi yönünden;

İşlemin dayanağı olan Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarihli ve ... sayılı kararı hukuka aykırı olduğundan; bu düzenlemeye dayalı olarak tesis edilen ... tarih ve ... sayılı Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi işleminde de hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

Bununla birlikte; işlemin iptalinin, davacının doğrudan doktor öğretim üyesi kadrosuna atanması sonucunu doğurmayacağı, atama kriterlerinin karşılanıp karşılanmadığı yolunda yapılacak değerlendirme sonucuna göre işlem tesis edilmesine yönelik olduğu açıktır.