Danıştay 8. Daire E.2022/6878 K.2025/8087

2- Bu işlemin dayanağı olarak gösterilen Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 12/5 inci maddesinin son cümlesindeki; "...kamu görevlisi olmamakla birlikte, ilgili kurumlar tarafından yapılan arşiv araştırması sonucunda haklarında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durum tespit edilen adayların..." ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Dava konusu işleme kıyasen dayanak olarak gösterilen 7085 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile 2547 sayılı Kanun’da kamu görevlisi olmayan kişilerin doktora denklik başvurularının reddedileceğine dair bir düzenlemenin bulunmadığı, sadece eğitim hakkı kapsamında doktora eğitiminin tanınmasını talep ettiği, dava konusu düzenlemenin Kanuni dayanağının bulunmadığı, 7315 sayılı Kanun uyarınca arşiv araştırmasının ancak kamu görevine ilk veya yeniden atanacak kişiler hakkında yapılacağı, dava konusu düzenlemenin bu kurala aykırı olduğu, temel eğitim hakkının sınırlandırıldığı, davacı hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verildiği, masumiyet karinesinin ihlal edildiği iddia edilmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Dava konusu düzenlemenin Kanun’un verdiği yetki uyarınca yapıldığı, dava konusu madde metninde doktora denklik başvurusunda bulunanların kamu görevlisi olup olmadığına dair bir ayrıma gidilmediği, bunun sebebinin milli güvenlik, kamu düzeni ve üstün kamu yararı olduğu,

doktora denklik başvurusunda bulunanların çoğunun kamu görevlisi olmadığı ancak denklik başvuruları kabul edildikten sonra kamu görevlisi olabildikleri, denklik başvuruları reddedilen başvuranlar tarafından açılan davalar hakkında Mahkemeler tarafından terör örgütüne ve Milli Güvenlik Kurulunca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olup olmadığının araştırılmasına karar verildiği, gelen bilgiler doğrultusunda bireysel işlemler hakkında karar verildiği,

dava konusu düzenleme ile Kurumlarına değerlendirme yapma veya başka yönde işlem kurma yetkisinin verilmediği, davacı hakkında yapılan yazışmalarda Adana Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütü Üyesi olma suçundan soruşturma başlatıldığının bildirildiği, daha sonra dosyanın yetkisizlik nedeniyle İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderildiği, dosyanın akıbeti ile ilgili taraflarına bilgi verilmediği, işlemin ve düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava, doktora denklik başvurusunun reddine ilişkin ... tarihli ve ... sayılı işlem ile bu işlemin dayanağı olarak gösterilen Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 12/5. maddesinin son cümlesindeki; "...kamu görevlisi olmamakla birlikte, ilgili kurumlar tarafından yapılan arşiv araştırması sonucunda haklarında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durum tespit edilen adayların..." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.

Anayasa’nın “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42. maddesinin ilk fıkrasında kimsenin, eğitim ve öğrenim haklarından yoksun bırakılamayacağı; 2. fıkrasında, öğrenim hakkının kapsamının kanunla düzenleneceği, 4. fıkrada ise eğitim ve öğretim hürriyetinin Anayasa’ya sadakat borcunu ortadan kaldırmayacağı kurala bağlanmıştır.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun "Üniversitelerarası Kurul" başlıklı 11. maddesinde Kurul'un görevleri arasında "Doktora ile ilgili esasları tespit etmek ve yurt dışında yapılan doktoraları, doçentlik ve profesörlük unvanlarını değerlendirmek," sayılmıştır.

Aynı Kanun'un "Yabancı ülkelerde alınan doçentlik unvanı" başlıklı 27. Maddesinde, "Doktora veya tıpta uzmanlık unvanını kazandıktan veya sanat dallarında belirli süre çalıştıktan sonra yabancı ülkelerde doçentlik unvanını veya yetkisini almış olanlardan, en az iki yıl bu unvan ve yetki ile yabancı ülkelerdeki öğretim ve araştırma kurumlarında çalışmış olanların bu unvanlarının Türkiye'de geçerli sayılması Üniversitelerarası Kurul kararıyla olur.

Bunun için başvuran adayın çalıştığı yabancı ülkelerdeki yükseköğretim kurumunun,Türk yükseköğretim kurumu düzeyinde olduğunun Üniversitelerarası Kurulca belirlenmesi gerekir." düzenlemesi.

Ek 31. maddesinde "Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu Millî Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenen yurtdışındaki yükseköğretim kurumları, enstitü ve merkezlerden mezun olanların eğitimlerine ilişkin olarak almış oldukları diploma ve derecelerin denklik işlemleri yapılmaz ve bu hususta başlamış olan işlemler tamamlanmaz." düzenlemesi yer almıştır.

7085 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un "Doçentlik başvuruları" başlıklı 4. maddesinde, "Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olması ya da değerlendirilmesi sebebiyle görevden uzaklaştırılan veya haklarında adli soruşturma ya da kovuşturma yapılan doçent adaylarının,

görevden uzakta geçirdikleri süre boyunca veya adli soruşturma ya da kovuşturma sonuçlanıncaya kadar doçentlik başvurularına ilişkin işlemler durdurulur. Bunlardan haklarında kamu görevinden çıkarılma veya mahkûmiyet kararı verilenlerin doçentlik başvuruları iptal edilir." kuralı yer almıştır.

Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın "Dayanak" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Usul ve Esaslar, 04.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 3 üncü, 11 inci, 27 inci ve 28 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır." hükmü; "Yapılacak işlemler" başlıklı 12. maddesinde,

"(1) Denklik Komisyonu, yurtdışında alınan doktora, sanatta yeterlik, doçentlik ve profesörlük unvanlarının denkliğine ilişkin başvuruları, unvanlara ilişkin diploma ve belgelerin yurtdışındaki ilgili yükseköğretim kurumundan verildiğini Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla ve/veya başvuru sahibinin denklik konusu unvanı aldığı yükseköğretim kurumunun yetkili biriminin resmi e-posta adresi aracılığıyla teyit ettikten sonra inceler. Başvuru sahibi müracaatında yetkili birimin resmi e-posta adresini de bildirir.

(2) Denklik Komisyonu, doktora, doçentlik ve profesörlük denkliği başvurularında gerek görürse ilgili bilim alanındaki profesörler arasından oluşturulacak üç kişilik bir alt komisyonun; sanatta yeterlik denkliği başvurularında ise Sanat Dalları Eğitim Konseyinin, gerek görülürse ilgili bilim alanındaki profesörler arasından oluşturulacak üç kişilik bir alt komisyonun görüşünü alarak başvuru sahibinin unvanı aldığı ülkedeki yükseköğretim kurumunun düzeyinin Türkiye’deki yükseköğretim kurumları düzeyinde olup olmadığını araştırır ve bir eşdeğerlilik raporu hazırlar.

(3) Eşdeğerlik raporu esas alınarak doktora, sanatta yeterlik, doçentlik veya profesörlük unvanlarının alındığı yabancı kurumun ilgili ülke makamları ve Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmış bir kurum olduğu ve bu kurumların Türk yükseköğretimi düzeyine eşdeğer olduğuna, ayrıca belirlenen diğer şartların sağlandığına Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunca karar verilmesi halinde, başvurulmuş olan unvana göre doktora, sanatta yeterlik, doçentlik veya profesörlük denklik belgesi verilir.

(4) Yapılan inceleme sonucunda, unvanın alındığı ve çalışmanın yapıldığı yabancı kurumun Türk yükseköğretim düzeyine eşdeğer bulunmadığına veya belirlenen diğer şartların sağlanmadığına Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunca karar verilmesi halinde, denklik talebi gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir.

(5) Başvuru sahipleri hakkında, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunup bulunmadığının tespiti için ilgili kurumlar bünyesinde arşiv araştırması yaptırılır.

Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olması ya da değerlendirilmesi sebebiyle görevden uzaklaştırılan veya haklarında adli soruşturma ya da kovuşturma yapılan denklik başvurusu yapan adayların, görevden uzakta geçirdikleri süre boyunca veya adli soruşturma ya da kovuşturma sonuçlanıncaya kadar denklik başvurularına ilişkin işlemler durdurulur.

Bunlardan, haklarında kamu görevinden çıkarılma veya mahkûmiyet kararı verilenler ile kamu görevlisi olmamakla birlikte, ilgili kurumlar tarafından yapılan arşiv araştırması sonucunda haklarında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durum tespit edilen adayların başvuruları iptal edilir." hükmü yer almıştır.

Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 12/5. maddesinin son cümlesindeki ibare hakkında:

Eğitim, Anayasa tarafından doğrudan güvence altına alınmış temel bir haktır. Eğitim hakkının etkili olması için yürürlükte olan kurallara uygun olarak gerek yurt içinde gerekse yurt dışında alınan eğitimin ülkenin resmî makamlarınca tanınması haklı bir beklentidir.

Denklik başvurusunun kabul edilmesi durumunda ilgili kişi hakkında diploma denklik belgesi veya mezuniyet denklik belgesi düzenlenmekte olup bu belgeler, yurt dışında alınan eğitimin Türk yükseköğretim sisteminde hangi akademik alan ve dereceye eş değer olduğunu gösteren belgelerdir. Denklik işlemlerinin yapılması ve denklik belgesi verilmesi, belge sahibine yurt dışı yükseköğretim kurumlarından ve programlarından almış olduğu ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora diplomalarının Türkiye’de sağladığı kazanımlardan yararlanma imkânı sunmaktadır.

Denklik belgesinin alınması, taraflara doğrudan doğruya bir kamu hizmetine girme veya bir kamu hizmetinden yararlanma hakkı tanımamaktadır. Denklik başvurusunda bulunan ve haklarında milli güvenliğe veya kamu düzenine aykırı durumu tespit edilen adayların, sonraki aşamada kamu görevlisi olabileceği ihtimali gerekçesine dayanan dava konusu düzenleme, Anayasa tarafından korunan eğitim hakkının gerçekleşmesi muhtemel olasılıklar nedeniyle sınırlandırılması anlamına gelmekte olup, başta hukuk devleti ilkesi olmak üzere, idari istikrar ve idari güven ilkelerine aykırıdır.

Nitekim Anayasa Mahkemesi de 26/10/2022 tarih ve E:2018/76, K:2022/125 sayılı kararında, 7081 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un “Yurtdışında öğrenim görenler" başlıklı 4. maddesi hakkında; 1416 sayılı Kanun uyarınca eğitim gören öğrencilerin gördükleri eğitimlere ilişkin olarak denklik işlemlerinin yapılmamasını ve gördükleri eğitimleri kapsamındaki akademik unvan ve derecelerin sağladığı haklardan yararlanmamasını öngören kuralın kişilerin eğitim hakkına durumun gerektirdiği ölçünün ötesinde bir sınırlama getirdiği sonucuna ulaşarak kuralın Anayasa'ya aykırı olduğuna karar vermiştir.

Bu bağlamda yukarıda yer verilen Anayasa, kanun hükümleri ve Anayasa Mahkemesinin iptal kararı birlikte değerlendirildiğinde dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.

Bireysel işlem hakkında:

Dosyanın incelenmesinden davacının, Çukurova Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümünden mezun olduktan sonra 2009 yılında yüksek lisans ve doktora programı için MEB bursu ile University of Central Florida’da İnşaat Mühendisliği alanında eğitime başladığı, 2012 yılında yüksek lisans programını, 2018 yılında doktora programını tamamladığı; 05/02/2020 tarihinde yüksek lisans diplomasına denklik belgesini aldığı, 15/09/2020 tarihli doktora denklik başvurusunun ise ... tarihli ve ... sayılı işlem ile “Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 12/5. maddesi ve 7085 sayılı Kanun’un 4. maddesi” gerekçe gösterilerek reddedildiği anlaşılmaktadır.

"Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 12/5 inci maddesinin son cümlesindeki; "...kamu görevlisi olmamakla birlikte, ilgili kurumlar tarafından yapılan arşiv araştırması sonucunda haklarında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durum tespit edilen adayların..." ibaresi" gerekçe gösterilerek, davacının doktora denklik başvurusunun reddine karar verilmiştir.

Davacının doktora denklik başvurusunun, Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın ilgili hükümleri uyarınca denklik şartları açısından değerlendirilerek karar verilmesi gerekirken hukuka aykırılığı yukarıda ortaya konulan maddeye dayalı olarak tesis edilen bireysel işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle; Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 12/5 inci maddesinin son cümlesindeki; "...kamu görevlisi olmamakla birlikte, ilgili kurumlar tarafından yapılan arşiv araştırması sonucunda haklarında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durum tespit edilen adayların..." ibare ile doktora denklik başvurusunun reddine ilişkin ... tarihli ve ... sayılı işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ

Davacı, Çukurova Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü’nü bitirdikten sonra 2009 yılında yüksek lisans ve doktora programı için MEB bursu ile University of Central Florida’da İnşaat Mühendisliği alanında eğitime başlamıştır.

İnşaat Mühendisliği alanında 2012 yılında yüksek lisans programından, 2018 yılında doktora programdan mezun olarak diplomasını almıştır.

05/02/2020 tarihinde yüksek lisans diplomasına denklik almıştır.

15/09/2020 tarihli doktora denklik başvurusu ise ... tarihli ve ... sayılı işlem ile “Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 12/5 inci maddesi ve kıyasen uygulanan 7085 sayılı Kanun’un 4. maddesi” gerekçe gösterilerek reddedilmiştir.

Anılan iptali istemiyle iş bu dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

Anayasa’nın “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42. maddesinin ilk fıkrasında “Kimse, eğitim ve öğrenim haklarından yoksun bırakılamaz.” denilerek eğitim ve öğretim hakkının genelliği ilkesi benimsenmiş, ikinci fıkrasında da öğrenim hakkının kapsamının kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. Dördüncü fıkrada ise eğitim ve öğretim hürriyetinin Anayasa’ya sadakat borcunu ortadan kaldırmayacağı vurgulanmıştır.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun "Üniversitelerarası Kurul" başlıklı 11. maddesinde Kurul'un görevleri arasında "Doktora ile ilgili esasları tespit etmek ve yurt dışında yapılan doktoraları, doçentlik ve profesörlük unvanlarını değerlendirmek," sayılmıştır.

Aynı Kanun'un "Yabancı ülkelerde alınan doçentlik unvanı" başlıklı 27. Maddesinde, "Doktora veya tıpta uzmanlık unvanını kazandıktan veya sanat dallarında belirli süre çalıştıktan sonra yabancı ülkelerde doçentlik unvanını veya yetkisini almış olanlardan, en az iki yıl bu unvan ve yetki ile yabancı ülkelerdeki öğretim ve araştırma kurumlarında çalışmış olanların bu unvanlarının Türkiye'de geçerli sayılması Üniversitelerarası Kurul kararıyla olur.

Bunun için başvuran adayın çalıştığı yabancı ülkelerdeki yükseköğretim kurumunun,Türk yükseköğretim kurumu düzeyinde olduğunun Üniversitelerarası Kurulca belirlenmesi gerekir." düzenlemesi.

Ek 31. maddesinde "Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu Millî Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenen yurtdışındaki yükseköğretim kurumları, enstitü ve merkezlerden mezun olanların eğitimlerine ilişkin olarak almış oldukları diploma ve derecelerin denklik işlemleri yapılmaz ve bu hususta başlamış olan işlemler tamamlanmaz." düzenlemesi yer almıştır.

7085 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un "Doçentlik başvuruları" başlıklı 4. maddesinde, "Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olması ya da değerlendirilmesi sebebiyle görevden uzaklaştırılan veya haklarında adli soruşturma ya da kovuşturma yapılan doçent adaylarının,

görevden uzakta geçirdikleri süre boyunca veya adli soruşturma ya da kovuşturma sonuçlanıncaya kadar doçentlik başvurularına ilişkin işlemler durdurulur. Bunlardan haklarında kamu görevinden çıkarılma veya mahkûmiyet kararı verilenlerin doçentlik başvuruları iptal edilir." kuralı yer almıştır.

Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın "Dayanak" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Usul ve Esaslar, 04.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 3 üncü, 11 inci, 27 inci ve 28 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır." hükmü; "Yapılacak işlemler" başlıklı 12. maddesinde,

"(1) Denklik Komisyonu, yurtdışında alınan doktora, sanatta yeterlik, doçentlik ve profesörlük unvanlarının denkliğine ilişkin başvuruları, unvanlara ilişkin diploma ve belgelerin yurtdışındaki ilgili yükseköğretim kurumundan verildiğini Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla ve/veya başvuru sahibinin denklik konusu unvanı aldığı yükseköğretim kurumunun yetkili biriminin resmi e-posta adresi aracılığıyla teyit ettikten sonra inceler. Başvuru sahibi müracaatında yetkili birimin resmi e-posta adresini de bildirir.

(2) Denklik Komisyonu, doktora, doçentlik ve profesörlük denkliği başvurularında gerek görürse ilgili bilim alanındaki profesörler arasından oluşturulacak üç kişilik bir alt komisyonun; sanatta yeterlik denkliği başvurularında ise Sanat Dalları Eğitim Konseyinin, gerek görülürse ilgili bilim alanındaki profesörler arasından oluşturulacak üç kişilik bir alt komisyonun görüşünü alarak başvuru sahibinin unvanı aldığı ülkedeki yükseköğretim kurumunun düzeyinin Türkiye’deki yükseköğretim kurumları düzeyinde olup olmadığını araştırır ve bir eşdeğerlilik raporu hazırlar.

(3) Eşdeğerlik raporu esas alınarak doktora, sanatta yeterlik, doçentlik veya profesörlük unvanlarının alındığı yabancı kurumun ilgili ülke makamları ve Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmış bir kurum olduğu ve bu kurumların Türk yükseköğretimi düzeyine eşdeğer olduğuna, ayrıca belirlenen diğer şartların sağlandığına Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunca karar verilmesi halinde, başvurulmuş olan unvana göre doktora, sanatta yeterlik, doçentlik veya profesörlük denklik belgesi verilir.

(4) Yapılan inceleme sonucunda, unvanın alındığı ve çalışmanın yapıldığı yabancı kurumun Türk yükseköğretim düzeyine eşdeğer bulunmadığına veya belirlenen diğer şartların sağlanmadığına Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunca karar verilmesi halinde, denklik talebi gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir.

(5) Başvuru sahipleri hakkında, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunup bulunmadığının tespiti için ilgili kurumlar bünyesinde arşiv araştırması yaptırılır.

Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olması ya da değerlendirilmesi sebebiyle görevden uzaklaştırılan veya haklarında adli soruşturma ya da kovuşturma yapılan denklik başvurusu yapan adayların, görevden uzakta geçirdikleri süre boyunca veya adli soruşturma ya da kovuşturma sonuçlanıncaya kadar denklik başvurularına ilişkin işlemler durdurulur.

Bunlardan, haklarında kamu görevinden çıkarılma veya mahkûmiyet kararı verilenler ile kamu görevlisi olmamakla birlikte, ilgili kurumlar tarafından yapılan arşiv araştırması sonucunda haklarında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durum tespit edilen adayların başvuruları iptal edilir." hükmü yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 12/5 inci maddesinin son cümlesindeki; "...kamu görevlisi olmamakla birlikte, ilgili kurumlar tarafından yapılan arşiv araştırması sonucunda haklarında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durum tespit edilen adayların..." ibaresi yönünden;

Eğitim, Anayasa tarafından doğrudan güvence altına alınmış bir haktır. Ayrıca eğitim, çok özel bir kamu hizmeti olarak sadece doğrudan faydaları olan bir hizmet değil geniş sosyal fonksiyonları da olan bir hizmettir.

Eğitim hakkının etkili olması için eğitim alan kişinin aldığı eğitimden menfaat sağlama imkânına da sahip olması gerekir. Bu imkâna sahip olabilmek için ise bir ülkede yürürlükte olan kurallara uygun olarak tamamlanan eğitimin ülkenin resmî makamlarınca tanınması gerekmektedir.

Denklik başvurusunun kabul edilmesi durumunda ilgili kişi hakkında diploma denklik belgesi veya mezuniyet denklik belgesi düzenlenmekte olup bu belgeler, yurt dışında alınan eğitimin Türk yükseköğretim sisteminde hangi akademik alan ve dereceye eş değer olduğunu gösteren belgelerdir. Denklik işlemlerinin yapılması ve denklik belgesi verilmesi, belge sahibine yurt dışı yükseköğretim kurumlarından ve programlarından almış olduğu ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora diplomalarının Türkiye’de sağladığı kazanımlardan yararlanma imkânı sunmaktadır.

Denklik belgesinin alınması, taraflara doğrudan doğruya bir kamu hizmetine girme veya bir kamu hizmetinden yararlanma hakkı tanımamaktadır. Denklik başvurusunda bulunan ve haklarında milli güvenliğe veya kamu düzenine aykırı durumu tespit edilen adayların, sonraki aşamada kamu görevlisi olabileceği ihtimali gerekçesine dayanan dava konusu düzenleme, Anayasa tarafından korunan eğitim hakkının gerçekleşmesi muhtemel olasılıklar nedeniyle sınırlandırılması anlamına gelmekte olup, başta hukuk devleti ilkesi olmak üzere, idari istikrar ve idari güven ilkelerine aykırıdır.

Nitekim Anayasa Mahkemesi de 26/10/2022 tarih ve E:2018/76, K:2022/125 sayılı kararında, 7081 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un “Yurtdışında öğrenim görenler" başlıklı 4. maddesi hakkında;

"Maddede '(1) 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanuna tabi öğrencilerden, milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen FETÖ/PDY terör örgütüne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olan ekli (2) sayılı listede yer alanların öğrencilikle ilişikleri kesilmiştir. Bunlar hakkında 22/7/2016 tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 4 üncü maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları hükümleri uygulanır. Bunların bu kapsamda gördükleri eğitimlere ilişkin olarak denklik işlemleri yapılmaz ve bunlar söz konusu eğitimleri kapsamındaki akademik unvan ve derecelerine bağlı haklardan yararlanamazlar.' kuralı yer almıştır.

81. Denklik sadece yurt dışında eğitimini tamamlayan kişilere aldıkları eğitimin tamamlandığını belgeleme ve bu eğitimleri ile ilgili sahip oldukları diplomanın sağladığı belirli bir mesleği yapabilme gibi birtakım imkânlardan yararlanma hakkı vermektedir. Bunun yanı sıra yurt dışı yükseköğretim kurumlarından ve programlarından alınan ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomaları sadece ilgili eğitim düzeyindeki kazanımlar bakımından Türkiye’deki diplomalara eş değer tutulmakta olup kişilere Türkiye’de edinilmiş diplomaların sağladığı hakların ötesinde bir avantaj sağlamamaktadır.

82. Akademik unvan ise kişinin eğitim görerek ve belli sınavları başarıyla geçerek bir bilimsel tezi başarıyla savunarak o konudaki bilgi ve becerilerini ispatladıktan sonra taşımaya hak kazandığı sıfattır. 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasının (m) bendinde öğretim üyelerinin, bir başka deyişle profesör, doçent ve doktor öğretim üyelerinin akademik unvana sahip oldukları hükme bağlanmıştır.

Kanun’un “Unvanların korunması” başlıklı 29. maddesinde ise öğretim üyelerinin bu Kanun’da yazılı hükümler dışında kazandıkları akademik unvanlardan yoksun bırakılamayacağı, başka bir işe geçmek, emekli olmak veya çekilmek ya da işten çekilmiş sayılmak yoluyla öğretim görevinden ayrılanların akademik unvanlarını taşıyabilecekleri düzenlemesine yer verilmiştir.

83. 1416 sayılı Kanun kapsamında yurt dışında tamamlanan eğitimler sonucunda elde edilen akademik unvan ve dereceler de bu unvan ve derecelerin Türkiye’de sağladığı kazanımlardan yararlanma imkânı sunmaktadır. Bu unvan ve dereceler, öncelikle kişinin akademik alanda faaliyet göstermesine imkân vermekte; bunun yanı sıra kamuda veya özel sektörde çalışması durumunda çalışma hayatı boyunca bu unvan ve dereceleri kullanabilmesini sağlamaktadır. Bu unvan ve derecelere sahip olunması, kişinin meslek ve sosyal hayatında üçüncü kişilerle kuracağı ilişkiler ve itibarları üzerinde etki gösterebilmektedir.

84. Yurt dışında eğitimini tamamlayan kişilere aldıkları eğitimin tamamlandığını belgeleme imkânı veren denklik işlemlerinin yapılmamasının ve benzer şekilde iş ve mesleki faaliyetler ile sosyal statü açısından sahip oldukları akademik unvan ve dereceleri kullanmasının yasaklanmasının millî güvenlik, demokratik anayasal düzen ve kamu güvenliğinin sağlanması ve korunması amaçlarına ulaşma bakımından gereklilik unsurunu sağlamadığı anlaşılmaktadır.

85. Bu durumda 1416 sayılı Kanun uyarınca eğitim gören öğrencilerin gördükleri eğitimlere ilişkin olarak denklik işlemlerinin yapılmamasını ve gördükleri eğitimleri kapsamındaki akademik unvan ve derecelerin sağladığı haklardan yararlanmamasını öngören kuralın kişilerin eğitim hakkına durumun gerektirdiği ölçünün ötesinde bir sınırlama getirdiği sonucuna ulaşılmıştır." gerekçesiyle kuralın Anayasa'ya aykırı olduğuna karar vermiştir.

Bu itibarla, dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bireysel işlem yönünden;

"Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 12/5 inci maddesinin son cümlesindeki; "...kamu görevlisi olmamakla birlikte, ilgili kurumlar tarafından yapılan arşiv araştırması sonucunda haklarında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durum tespit edilen adayların..." ibaresi" gerekçe gösterilerek, davacının doktora denklik başvurusunun reddine karar verilmiştir.

Davacının doktora denklik başvurusunun, Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın ilgili hükümleri uyarınca denklik şartları açısından değerlendirilerek karar verilmesi gerekirken hukuka aykırılığı yukarıda ortaya konulan maddeye dayalı olarak tesis edilen bireysel işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Bununla birlikte bireysel işlemin iptal edilmiş olması, davacıya doğrudan denklik belgesi düzenleneceği anlamına gelmemekte olup, başvurusunun davalı idarece yeniden değerlendirilerek bir işlem tesis edileceği açıktır.