Danıştay 8. Daire E.2022/7878 K.2025/7513

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Balıkesir ili, Balya ilçesi, ... Köyü sınırları içerisindeki, rödovansçısı olduğu ER:... ve IR:... sayılı ll-b grubu maden ruhsatının işletilmesi amacıyla ormanlık alanda kalan 147.310,13 m²'lik sahada açık işletme ve alt yapı tesisi izni verilmesi istemiyle ruhsat sahibi -dava dışı- H.B.E. tarafından yapılan başvurunun, Orman Genel Müdürlüğü tarafından yapılan değerlendirmede ret olur verildiğinden bahisle uygun bulunmadığı belirtilerek reddine ilişkin Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; her ne kadar maden ruhsatının işletilmesi amacıyla maden ruhsatının ormanlık alanında kalan yerle ilgili açık işletme ve alt yapı tesisi kurulması için ruhsat sahibi tarafından yapılan başvurunun davalı idarece "talep sahasının yerleşim yerlerine yakın ve öngörünümde bulunması, tarım alanlarına yakın olması ve bir kısmında ağaçlandırma bulunması" gerekçeleriyle reddedilmiş ise de yapılan ara kararlar sonucunda getirtilen tüm bilgi ve belgelerin incelenmesinden, talep sahasının bir kısmında ağaçlandırma bulunmadığının anlaşıldığı,

dolayısıyla anılan gerekçenin yerinde olmadığı, diğer taraftan kamu yararı ve zaruret tutanağı, izin raporu ve bölge görüşünden talep konusu yere izin verilmesinde sakınca olmadığının açık olduğu, düzenlenen raporun ve verilen görüşlerin geçerli ve olumlu olduğu,

davalı idare tarafından kamu yararı bulunmadığı yönünde hukuken kabul edilir somut bir veri sunulmadığı gibi dava konusu işlemde gerekçe olarak ileri sürülen diğer sebeplerin davalı idarenin görev ve yetki alanına ilişkin olmadığı ve uyuşmazlık konusu alana ilişkin Balıkesir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından verilen "ÇED Gerekli Değildir" kararlarının bulunduğu hususları gözönüne alındığında, izin başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği, esasa ilişkin olarak ise mevzuatın verdiği yetki çerçevesinde izin talep edilen sahaya yönelik yapılan değerlendirme sonucunda başvurunun uygun görülmediği, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, mahkeme kararının usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Balıkesir ili, Balya ilçesi, ...

Köyü sınırları içerisindeki davacının rödovansçısı olduğu, ER:... ve IR:... sayılı ll-b grubu maden ruhsatı sahibi dava dışı H.B.E.'nin davalı idareye ... tarihli dilekçe ile başvurarak ormanlık alanda kalan 147.310,13 m² lik sahaya ilişkin açık işletme ve alt yapı tesisi kurulması talebinde bulunulduğu, yapılan başvurunun Orman Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işlemi ile "talep sahasının yerleşim yerlerine yakın ve ön görünümde bulunması, tarım alanlarına yakın olması,

bir kısım ağaçlandırma sahasının bulunması sebebiyle nadir nitelikte olmayan II-b grubu mermer madeni talebinde kamu yararı ve zorunluluktan bahsedilemeyeceği" gerekçeleri ile uygun görülmediği, bahse konu işlemin Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işlemi ile bildirilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 169. maddesinde. "Devlet, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yanan ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım ve hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir. Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir.

Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamaz. Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasi propaganda yapılamaz; münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak, ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af kapsamına alınamaz." amir hükmü bulunmaktadır.

6831 sayılı Orman Kanunu'nun dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle 16. maddesinde; ''Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir.

Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.

Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz. Ruhsatname veya imtiyaz almış olanlarla, ruhsatname veya imtiyaz alacaklar, işe başlamadan evvel çalışma sahalarını orman idaresine haber vermeye ve ormana zarar gelebilecek hallerde, orman idaresinin göstereceği tedbirleri almaya ve yapmaya mecburdurlar.

Madencilik faaliyetlerinin ve faaliyetlerle ilgili her türlü yer, yol, bina ile tesislerin hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlarda veya özel ormanlarda yapılmak istenmesi halinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. Bu takdirde kullanım bedeli, kullanım süresi, yapılan bina ve tesislerin devri gibi hususlar genel hükümlere uygun olarak taraflarca tespit edilir.

Madencilik faaliyetlerinin sona ermesi neticesinde idareye teslim edilen veya terk edilen doğal yapısı bozulmuş orman alanları rehabilite edilir. Rehabilite maksadı ile bu alanların orman yetiştirilmek üzere inşaat, yıkıntı ve hafriyat atıkları ile doldurularak ağaçlandırmaya hazır hale getirilmesi için büyükşehir mücavir alanlarında büyükşehir belediyelerine, diğer yerlerde ise il ve ilçe belediyelerine bedeli karşılığında izin verilebilir.

Maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.'' düzenlemesine yer verilmiştir.

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan Orman Kanunu'nun 16'ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin ''Kesin İzin'' başlıklı 7. maddesinin ilk fıkrasında; ''Bakanlıkça uygun görülenlere ruhsat süresi dikkate alınarak izin verilir. Ormanlık alandan verilen izin, müracaat sahibine tebliğ edilir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde izin sahibinden teminat, bedeller ve onaylı taahhüt senedi istenir.

Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde bedellerin ödenmemesi, teminatın veya onaylı taahhüt senedinin verilmemesi halinde ise saha teslimi yapılmaz, her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın izin iptal edilir. İptal işlemi ilgiliye bildirilir.

Aynı yerle ilgili yeniden izin talep edilmesi yeni izin talebi olarak değerlendirilir.'' hükmü, ''Kesin izin süre uzatımı'' başlıklı 10. maddesinde; ''(1) İzin sahibinin yenilenmiş ruhsat, revize edilmiş rehabilitasyon projesi ve bu Yönetmelik hükümlerine göre istenen evrak ile birlikte izin süresi son günü mesai bitimine kadar bölge müdürlüğüne müracaatı halinde mevcut iznin bitim tarihinden itibaren bu Yönetmelik hükümlerine göre süre uzatımı yapılabilir.

Süre uzatımının Bakanlıkça uygun bulunması halinde teminat ve arazi izin bedeli güncellenir, onaylı taahhüt senedi alınır.

(2) İzin süresi ile birlikte ruhsat süresinin de sona ermesi ve izin sahibinin ilgili kanun hükümlerine göre yenilenmiş ruhsatı alamaması halinde; izin sahibinin, izin süresi son günü mesai bitimine kadar Maden İşleri Genel Müdürlüğünden alınmış ruhsat hukukunun yürürlükte olduğuna veya işletme ruhsatına geçişle ilgili işlemlerin devam ettiğine dair belge ile birlikte bölge müdürlüğüne müracaat etmesi, bir yıllık arazi izin bedelini ödemesi ve mevcut taahhüt senedi hükümlerini kabul ettiğine dair onaylı ek taahhüt senedi vermesi halinde bir yıl süreyle izin aynı şartlarla devam eder.

(3) Bu maddenin ikinci fıkrasında tanınan süre içinde yenilenmiş ruhsat, revize edilmiş rehabilitasyon projesi ve bu yönetmelik hükümlerine göre istenen evrak ve bir yıllık arazi izin bedelini ödediğine dair belge ile birlikte süre uzatımı için müracaat edilmesi halinde izin bir yıl daha devam eder, ancak bu fıkradaki süre içinde sahada çalışmaya müsaade edilmez.'' düzenlemeleri yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, davacının işletmecisi olduğu maden ruhsat sahasına ilişkin olarak ruhsat sahibi tarafından yapılan orman izni talebine yönelik başvurunun davalı idarece "talep sahasının yerleşim yerlerine yakın ve ön görünümde bulunması, tarım alanlarına yakın olması, bir kısmında ağaçlandırma sahasının bulunması sebebiyle nadir nitelikte olmayan II-b grubu mermer madeni talebinde kamu yararı ve zorunluluktan bahsedilemeyeceği" belirtilerek reddedildiği,

Mahkemesince yapılan muhtelif tarihli ara kararları ile dosyaya kazandırılan belgelerden izin talep edilen sahada ağaçlandırma çalışması yapılmadığı tespit edilmiş olmakla birlikte izne konu sahanın yerleşim yerlerine ve tarım alanlarına yakın olup olmadığı hususunda bir değerlendirme yapılmadığı,

diğer yandan her ne kadar izin talep edilen saha içerisinde ağaçlandırma çalışması yapılmadığı ortaya konulmuş ise de sahanın yakınında bir ağaçlandırma sahasının bulunup bulunmadığı hususunun da netleştirilmediği görülmüş olup uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için tarafların iddialarının Mahkemesince keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak değerlendirilmesi gerektiğinden keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmaksızın, eksik inceleme sonucunda dava konusu işlemin iptaline karar verilmesine ilişkin ...

İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.