Danıştay 8. Daire E.2024/2230 K.2025/8005

Dava konusu istem: Davacı tarafından, ... plakalı otobüs hattının devri sırasında kendisinden 55.000,00-TL "H plaka hat devir ücreti" ile 5.000,00-TL "H plaka ruhsat ücreti" alınmasının yersiz olduğundan bahisle yapılan tahakkukların iptali ile işbu bedellerin tarafına iade edilmesi talebiyle Uşak Belediye Başkanlığına yaptığı başvurunun reddine ilişkin Uşak Belediye Başkanlığı Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu ücretlerin alınmasının dayanağı "2022 Yılı Ücret Tarifesi"nin "Halk otobüsü devir ücretine" dair 10/1/1/9 sırasındaki kısmı ile halk otobüsü "Ruhsat ücretine" dair 10/1/2/-- sırasındaki kısmının ve bu tarifenin kabulüne ilişkin Uşak Belediye Meclisinin ... tarih ve...sayılı kararının ilgili kısımlarının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

Harçlar Kanunu, Belediye Kanunu ve Belediye Gelirleri Kanunu gereği toplu taşımacılık faaliyeti yapanlardan ruhsat harcı ve toplu taşıma imtiyazının devri karşılığı bir bedel alma belediyelerin yetkisi dahilinde olmakla birlikte, davalı idarece 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesi uyarınca ücret tahsil edilebilmesi için talep üzerine bir hizmetin sunulmuş olması gerektiği,

ancak davaya konu olayda davalı idarece sunulmuş bir hizmet bulunmadığından anılan madde kapsamında ücret alınmasının hukuken olanaklı olmadığı gibi mevzuatta halk otobüsü devir ücreti ve ruhsat ücreti alınmasına ve bu konuda ücret tarifesi düzenlenmesine cevaz veren bir düzenleme de bulunmadığı dikkate alındığında,

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesine dayanılarak oluşturulduğu anlaşılan ücret tarifesinin "2022 Yılı Ücret Tarifesi" nin "Halk otobüsü devir ücretine" dair 10/1/1/9 sırasındaki kısmı ile halk otobüsü "Ruhsat ücretine" dair 10/1/2/-- sırasındaki kısmında ve bu tarifenin kabulüne ilişkin Uşak Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının ilgili kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı, öte yandan;

davacının, yukarıda yer verilen gerekçeler doğrultusunda hukuka aykırılığı saptanan ücret tarifesine dayanılarak tahakkuk ettirilen ücretlerin yersiz olduğundan bahisle yapılan tahakkukların iptali ile işbu bedellerin tarafına iade edilmesi talebiyle Uşak Belediye Başkanlığına yaptığı başvurunun reddine ilişkin Uşak Belediye Başkanlığı Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünün ...tarih ve ... sayılı işleminde de hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak; davanın süresinde açılmadığı, davanın süre aşımı sebebiyle reddine karar verilmesi gerektiği, esasa ilişkin olarak ise; söz konusu ücretlerin 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesine göre hazırlanan ve Uşak Belediye Meclisinin... tarih ve... sayılı kararı ile kabul edilen 2022 yılı ücret tarifesine uygun olduğu gibi Uşak Belediyesi Şehir İçi Belediye Denetimli Özel Halk Otobüsü Yönetmeliği'ne de uygun olduğu,

hat devirleri ve plaka yenileme ücretleri ile ilgili olarak tesis edilen işlemlerin ilgililerin isteğine bağlı olarak gerçekleştirilen ve karşılığında hizmet sunulan işlemler olduğu, bu nedenle ücrete tabi olduğu, özel halk otobüsleri ile ilgili olarak davalı Belediyenin denetim görevlerinin yanında hizmetlerin daha sağlıklı işleyebilmesi için verilerin oluşturulması, kayıt tutulması, sistemsel güncelleme ve iyileştirmelerin yapılması,

hat sahipleri ve vatandaşlar açısından rahat ve konforlu ulaşım imkanlarının ve olanaklarının var edilebilmesinin sağlanması açısından da büyük önem arz ettiği, bir kamu tüzel kişisi olarak davalı belediye tarafından sunulan hizmetlerin kalitesinin artırılması ve ortaya çıkabilecek olumsuzların önlenmesi açısından da önemli hizmetler sunulduğu, Kanun'da belirtildiği üzere her türlü hizmetin bu kapsama girdiği, bunun bir belge düzenleme işlemi olabileceği gibi proje geliştirme, sistemsel altyapının iyileştirilmesi gibi hizmetler de olabileceği, dolayısıyla davacı tarafın iddialarının hukuki bir karşılığı bulunmadığı,

İdare Mahkemesinin Yönetmelikle mali yükümlülük ihdas edildiği yolundaki gerekçesinin de kabul edilebilir olmadığı, Yönetmelikle mali yükümlülük ihdasının söz konusu olmadığı, dava konusu tahsilatların ücret niteliğinde olduğu, idare mahkemesince vergi, resim harç gibi nitelendirilmesinin yerinde olmadığı, dava konusu işlemlerin usul ve yasalara uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, verilen kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacının ... plakalı Sarayaltı-Huzurkent hattında çalışan otobüs hattını ... isimli şahıstan devralmak talebiyle, ...'ın da söz konusu aracı devretmek talebiyle davalı Belediyeye başvuru yaptıkları, Uşak Belediye Encümeninin...tarih ve... sayılı kararıyla; söz konusu devrin yapılmasında sakınca olmadığının anlaşıldığından bahisle, davacı adına devir işleminin yapılmasına, H plaka devir ücreti olarak 2022 yılı Gelir Tarifesinde belirlenen 55.000,00-TL'nin alınmasına karar verildiği,

bunun yanında davacı adına ruhsatın yenilenmesi gerekeceğinden yine tarifeyle belirlenen 5.000,00-TL ruhsat yenileme ücretinin 15/09/2022 tarihinde tahakkuk işleminin yapıldığı, davacıdan 55.00,00-TL+%18 KDV hat devir ücreti ile 5.000,00-TL+%18 ruhsat yenileme ücreti olmak üzere toplam 70.800,00-TL'nin ... tarih ve ... numaralı tahsilat makbuzuyla tahsil edildiği, akabinde davacı tarafından 17/10/2022 tarihli dilekçeyle kendisinden alınan bu ücretlerin yersiz olduğu belirtilerek yapılan tahakkukların iptali ile işbu bedellerin tarafına iade edilmesi talebiyle başvuru yapıldığı,

yapılan bu başvurunun Uşak Belediye Başkanlığı Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünün ...tarih ve ... sayılı işlemiyle reddedilmesi üzerine anılan işlem ile bu ücretlerin alınmasının dayanağı "2022 Yılı Ücret Tarifesi"nin "Halk otobüsü devir ücretine" dair 10/1/1/9 sırasındaki kısmı ile halk otobüsü "Ruhsat ücretine" dair 10/1/2/-- sırasındaki kısmının ve bu tarifenin kabulüne ilişkin Uşak Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının ilgili kısımlarını iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun "Ücrete tabi işler" başlıklı 97. maddesinde; "Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet (…) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye’ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir." hükmü yer almaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde. "Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek" ve (p) bendinde.

"Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." belediyenin yetkileri ve imtiyazları arasında sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge İdare Mahkemesi kararının H plaka ruhsat ücretine ilişkin kısımlarının incelenmesi: Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen kararın H plaka ruhsat ücreti ve bu ücrete ilişkin işlemler kısmı usul ve hukuka uygun olup, davalı idarenin dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının H plaka devir ücretine ilişkin kısımlarının incelenmesi:

Ücret, yapılan bir iş veya hizmet karşılığında ödenen bedeli ifade etmektedir. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesinde yer alan kural uyarınca belediyeler tarafından yapılacak bir hizmetin ücret konusu yapılabilmesi için o hizmetin harç veya katılım payına konu edilmemiş olması ve hizmetten yararlanacak kişilerin bizzat belediyeden bu hizmetin yapılmasını talep etmiş olmaları gerekmektedir. Bir başka anlatımla harç veya katılma payı konusu yapılmamış olan ve ilgililerin isteği üzerine sunulacak olan hizmetler için belediyelerce sadece ücret istenebilecektir. (AYM, E.2009/42, K.2011/26, 26/01/2011)

2464 sayılı Kanun'da harç ve harcamalara katılma payı dışında ilgililerin isteği üzerine ücret karşılığı olarak belediyeler tarafından yapılacak işler tek tek sayılmamıştır. Bu konuda yetkili karar organı belediye meclisidir. Bu itibarla anılan mevzuat hükmüyle ücret karşılığı belediyelerce yapılacak işlerin belirlenmesi noktasında belediye meclislerine geniş takdir yetkisi tanınmıştır. Bu kapsamda 2464 sayılı Kanun'da belediyelerce alınacak ücretler konusunda herhangi bir muafiyet ve istisna hükmü de bulunmamaktadır. Bununla birlikte belediye meclisleri bu konuda karar alırken Anayasa ve kanunların çizdiği sınırlar içinde kalmak zorundadırlar. (AYM, Başvuru No: 2015/10008, 04/04/2019, § 60)

Yukarıda da yer verilen mevzuat hükümlerine göre, mahalli ihtiyaç ve şartlara göre toplu taşıma araçlarıyla ilgili çalışma koşullarını ve ilgili standartları belirlemek, trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak ve trafik ile ilgili sorunları çözümlemek konusunda belediyeler yetkilidir. Toplu taşıma araçlarının denetim altına alınabilmesi, taşıma hizmetlerinin daha düzenli ve güvenli bir duruma getirilmesi, fiilen çalışan şoför esnafının korunması için belediyeler çeşitli tedbirler almak zorundadır. Bu bağlamda alınan tedbirler ile belediye sınırları içinde trafik güvenliği ve ulaşım hizmetlerinin niteliğinin artırılması amaçlanmaktadır.

Belediye sınırları içerisinde ticari amaçlı yolcu taşımacılığı hizmetine katılma konusunda isteği bulunan özel kişilerden, diğer bir anlatımla, gönüllü olarak katılarak bu işten gelir elde edecek ilgililerden kanunlarla harç ve katılma payı konusu yapılmayan, araç plaka devri sırasında devrin ve aracın toplu taşıma araçları için belirlenen kriterlere uygun olup olmadığı yönünden yapılan değerlendirme sonucunda istenen ücreti tahsil etmek konusunda belediyelerin yetkisi bulunmaktadır.

Dolayısıyla, 2464 sayılı Kanun'un 97. maddesinde yer alan; bu Kanun'da harç veya katılma payı konusu yapılmama ve ilgililerin isteğine bağlı olarak hizmet ifa edilmesi şartlarının mevcut olması sebebiyle dava konusu ücretin alınmasında anılan Kanun'a aykırı bir yön bulunmamakla birlikte belediyelerce alınan bu bedellerin objektif kriterlere göre belirlenip belirlenmediği, ölçülü olup olmadığı, mükerrer olarak tahsil edilip edilmediği gibi yönlerden ayrıca hukuka uygun olup olmadıklarının tartışılabileceği açıktır.

Hukuk devletinin en önemli unsurlarından biri de ölçülülük ilkesi olup bu ilke, amaç ve araç arasında hakkaniyete uygun âdil bir dengenin bulunması gereğini ifade eder. İdarelerce tesis edilen işlemlerin, kamu yararının sağlanması amacına yönelik, objektif, âdil ve ölçülü olması hukuk devleti olmanın gereğidir.

Nitekim dava dosyasının incelenmesinden; davacının ... plakalı Sarayaltı-Huzurkent hattında çalışan otobüs hattını ... isimli şahıstan devralmak talebiyle, ...'ın da söz konusu aracı devretmek talebiyle davalı Belediyeye başvuru yaptıkları, Uşak Belediye Encümeninin ...tarih ve ...sayılı kararıyla; söz konusu devrin yapılmasında sakınca olmadığının anlaşıldığından bahisle, davacı adına devir işleminin yapılmasına,

H plaka devir ücreti olarak 2022 yılı Gelir Tarifesinde belirlenen 55.000,00-TL'nin alınmasına karar verildiği görülmüş olup, bu bedelin belirlenmesine yönelik hazırlanan "2022 Yılı Ücret Tarifesi"nde bu bedelin neye göre belirlendiği ortaya konulmadığı gibi verilen hizmetin karşılığında ölçülü olmadığından ve plaka devrindeki amaç ile bu hakka karşılık hizmetin verilmesine yönelik araç arasında hakkaniyete uygun âdil bir denge bulunmadığından dava konusu işlemin H plaka devir ücreti ve bu ücrete ilişkin işlemler kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla; dava konusu işlemin H plaka devir ücreti ve bu ücrete ilişkin işlemlerin iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamaktadır.