Danıştay 8. Daire E.2024/2650 K.2025/7646

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Ankara Büyükşehir Belediyesi Altyapı Koordinasyon Merkezi Yönetmeliği'nin 22. maddesinin (1) numaralı bendinde yer alan "Kamu kurum, kuruluş ve tüzel kişiler tarafından ruhsatsız ve bildirimsiz kazı çalışması yapılması halinde 3 katından ruhsatlandırılır." düzenlemesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Alt Yapı Hizmetleri" başlığını taşıyan 8. maddesinde, alt yapı koordinasyon merkezinin kurulacağı, alt yapı koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği, bunun dışında Büyükşehir belediyelerinin bu konuda Yönetmelik çıkaracağına ve idari para cezası tesis edeceğine ilişkin bir düzenlemenin ise anılan Kanun maddesinde yer almadığının görüldüğü.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin (b) bendinde; belediyelerin, kanunların verdiği yetkiye dayalı olarak Yönetmelik çıkarıp, belediye yasakları koyup uygulayabileceği ve kanunlarda öngörülen cezaları verebileceği hükmü öngörüldüğünden, düzenleyici işlemlerle belediyelere kabahat teşkil eden fiilleri belirleyip, emir ve yasak koyabilme yetkisi verilmekle birlikte, idari yaptırımlarda kanunilik ilkesinin gereği olarak yaptırım uygulanacak fiilin karşılığının mutlaka kanunda yer alması gerektiğinin belirtildiği; nitekim, 1608 sayılı Kanun'un para cezası açısından yollamada bulunduğu müeyyidenin uygulanmasına cevaz verdiği,

Kabahatler Kanunu'nun 32. maddesinde para cezasının miktar olarak belirlendiği, idari yaptırımlar cezai nitelik taşıdıklarından bu yetkinin kanunlarla düzenlenen alanlarda, yine kanunlarla belirlenen şartlarda kullanılmasının gerekli olduğu, idarenin yasal belirleme ve dayanak olmadan herhangi bir davranışın yaptırım gerektirdiğini takdir ederek kendi düzenleme yetkisi çerçevesinde kural koymasının hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı,

bu açıklamalar uyarınca, idari yaptırım gerektiren fiillere uygulanacak müeyyidelerin mutlaka kanunla belirlenmesinin zorunlu olması nedeniyle 5326 ve 1608 sayılı Kanun hükümlerine göre idari para cezası verilebileceğinden, Ankara Büyükşehir Belediyesi Altyapı Koordinasyon Merkezi Yönetmeliği'nin 22. maddesinin (1) numaralı bendinin hukuka aykırı olduğu sonucuna varıldığı, bu itibarla;

davalı idarenin, altyapı çalışmalarını tanzim etme hususunda düzenleyici işlem tesis edebileceği hususunda tereddüt bulunmamakla birlikte, altyapı çalışmaları sırasında meydana gelen aksaklıklara neden olanlar hakkında farklı adlar altında dahi olsa idari para cezası niteliğinde müeyyideler belirleme yetkisinin bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu edilen Yönetmelik maddesinin müeyyide içeren maddesinin yetki yönünden açıkça hukuka aykırı olduğu sonucuna varıldığından,

anılan Yönetmelik hükmü ile bu maddeye istinaden tesis edilen Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Fen İşleri Dairesi Başkanlığı Aykome Şube Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı “Ruhsatsız Kaçak Kazı” konulu işleminde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun mükerrer 79. maddesi uyarınca izinsiz kazı yapanlara belediye encümenince zemin tahrip bedelinin beş katına kadar idari para cezası verilmesinin mümkün olduğu, bu hususun Mahkemelerce değerlendirilmediği, temyize konu edilen istinaf kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı şirket tarafından, temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının Yönetmelik maddesine ilişkin kısmı yönünden onanması, işleme yönelik kısmının ise bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından, Ankara Büyükşehir Belediyesi Altyapı Koordinasyon Merkezi Yönetmeliği'nin 22. maddesinin (1) numaralı bendinde yer alan "Kamu kurum, kuruluş ve tüzel kişiler tarafından ruhsatsız ve bildirimsiz kazı çalışması yapılması halinde 3 katından ruhsatlandırılır." düzenlemesinin iptali istemiyle bakılan dava açılmış olup, İdare Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi kararlarında ise; anılan Yönetmelik maddesi ile birlikte Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Fen İşleri Dairesi Başkanlığı Aykome Şube Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı “Ruhsatsız Kaçak Kazı” konulu işleminin de iptali yolunda karar verilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Taleple bağlılık ilkesi" başlıklı 26. maddesinin 1. fıkrasında, "Hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir." kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu edilen Bölge İdare Mahkemesi kararının, Ankara Büyükşehir Belediyesi Altyapı Koordinasyon Merkezi Yönetmeliği'nin 22. maddesinin (1) numaralı bendi yönünden yapılan incelemede;

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmı usul ve hukuka uygun olup, davalı belediyece temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Temyize konu edilen Bölge İdare Mahkemesi kararının, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Fen İşleri Dairesi Başkanlığı Aykome Şube Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı “Ruhsatsız Kaçak Kazı” konulu işlemi yönünden yapılan incelemede;

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Taleple bağlılık ilkesi" başlıklı 26. maddesinin 1. fıkrasında usul hukuku kuralı olan taleple bağlılık ilkesi düzenlenmiştir. Taleple bağlılık ilkesi, medenî usul hukukunda yer alan yargılamaya hâkim olan ilkelerden bir tanesidir ve hâkimin, tarafların talepleriyle bağlı olduğunu, talepten fazlasına veya talepten başka bir şeye karar veremeyeceğini; ancak duruma göre talep sonucundan daha azına karar verebileceğini ifade eder.

İdare hukukunun yerleşik içtihatlarından olan "taleple bağlılık" ilkesi uyarınca, idari yargı mercilerinde açılan davalarda, idare mahkemelerinin davacının istemi ile bağlı olduğu, bu istemi genişletecek biçimde bir karar veremeyeceği açıktır.

Uyuşmazlıkta ise, davacı şirket tarafından, Ankara Büyükşehir Belediyesi Altyapı Koordinasyon Merkezi Yönetmeliği'nin 22. maddesinin (1) numaralı bendinde yer alan "Kamu kurum, kuruluş ve tüzel kişiler tarafından ruhsatsız ve bildirimsiz kazı çalışması yapılması halinde 3 katından ruhsatlandırılır." düzenlemesinin iptali istemiyle bakılan dava açılmış ise de; İdare Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi kararlarında, anılan Yönetmelik maddesinin yanında davacı tarafından talep edilmediği halde, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Fen İşleri Dairesi Başkanlığı Aykome Şube Müdürlüğü'nün .. tarih ve ... sayılı “Ruhsatsız Kaçak Kazı” konulu işlemi dava konusu edilmiş kabul edilerek bu işlem hakkında da hüküm verildiği görülmektedir.

Bu durumda, idari yargıda taleple bağlılık ilkesi geçerli olduğundan, davacı şirketin talebi bulunmadığı halde söz konusu işlem hakkında da hüküm kurulmasında hukuka ve usule uyarlık görülmediğinden, temyize konu kararın bu kısmının bozulması gerekmektedir.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararının işleme ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.