Danıştay 8. Daire E.2024/4687 K.2025/8915

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından,..., ..., ..., ..., ... plakalı araçlar için "Turizm Servis Aracı Güzergah Kullanım İzin Belgesi" almak amacıyla yaptığı başvurunun beklemeye alınma sebebi olarak gösterilen reklam izin sürecinin tamamlanması üzerine 03/03/2022 tarihli dilekçeyle yapılan başvurunun zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı tarafından "Turizm Servis Aracı Güzergah Kullanım İzin Belgesi" alınması amacıyla bildirilen araçlar için davalı idare tarafından kısa mesaj yoluyla ''araç üzerinde izinsiz İETT ve İBB logosu bulunduğundan İBB tarafından reklam izni alınmadan araç üzerinde reklam bulundurulmasından dolayı belgeniz beklemeye alınmıştır'' şeklinde bilgi verildiği,

bunun üzerinde davacı tarafından bu eksikliğin giderildiği hususunun İBB Etüd ve Projeler Dairesi Başkanlığı Kentsel Tasarım Şube Müdürlüğü tarafından tesis edilen ... tarih ve E..-... sayılı (... ... ... ... ... plakalı araçların sağ ve sol yüzeylerine tanıtım uygulamalarının konulmasının uygun görüldüğüne ilişkin) işlem ile anlaşıldığından, davalı idarece bu hususa hiç değinilmeksizin farklı bir gerekçeyle davacının başvurusunun reddedilmesine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı,

Mahkemece karara bağlanan ... tarih ve E:..., K:... sayılı davadaki taraflar arasındaki ihtilaftan, bu ihtilaf içindeki hukuki süreçten yola çıkmak suretiyle, davalı idare tarafından davacı şirket ile İETT Genel Müdürlüğü arasında 14/02/2011 tarihinde imzalanan “10 yıl süre 2 hat üzerinde 10 adet otobüs ile turistik taşıma yapmak üzere hat kiralanması” konulu sözleşme uyarınca davacının aynı nitelikteki araçlarına turizm yolcu taşımacılığı izin belgesi almak suretiyle biten sözleşme kapsamındaki faaliyetine devam etmeye çalıştığı gerekçesiyle dava konusu işlem tesis edilmiş ise de.

Mahkemece verilen kararda, 14/02/2011 tarihinde imzalanan bu sözleşmenin sona erdiği ve davacının bu sözleşmeye dayalı olarak faaliyet gösteremeyeceğinin açıkça ifade edildiği, davacının işbu davaya konu “Turizm Yolcu Taşımacılığı İzin belgesi” talebinin 14/02/2011 tarihinde imzalanan sözleşmenin icrasına yönelik olduğunun varsayım ve ihtimale dayalı bir yaklaşım olduğu, davalı idarece varsayıma dayalı olarak işlem tesis edildiği, davacının daha önce İETT ile yaptığı sözleşme kapsamında yürüttüğü faaliyet ile “Turizm Yolcu Taşımacılığı İzin Belgesi” kapsamında yürütmeyi planladığı faaliyetin nitelik ve kapsamlarının farklı olduğu,

davacının mevzuatta aranan şartları sağlaması durumunda “Turizm Yolcu Taşımacılığı İzin Belgesi” almasında hukuken bir engel bulunmadığı, nitekim davacının 14/02/2011 tarihinde imzalanan sözleşmenin icrasına yönelik olarak faaliyette bulunması durumunda (mevcut hukuki durumda) davalı idarenin 5216 sayılı Kanun kapsamında her zaman işlem tesis etme yetkisinin bulunduğu,

davalı idarece bu gerekçenin (dava konusu işlemin sebep unsurunun) varsayımsal olarak ileri sürülmesi sebebiyle, mevzuatta aranan diğer şartlar yönünden bir inceleme yapılmak suretiyle (davacının mevzuatta yer verilen şartları yerine getirip getirmediğine ilişkin) işlem tesis edilmesi gerekirken aksi yönde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Olayda, davacı şirket tarafından turizm taşımacılığı usul ve esaslarına aykırı olarak belli bir hat üzerinde, bilet ve zaman tarifeli yolcu taşımacılığı yapıldığı, belli noktalarda duraklar oluşturulduğu ve bu duraklarda yolcu indirme-bindirme yapıldığı, grup yolcu tanımının haricinde, bilet satmak suretiyle birbirinden bağımsız yolcuların taşındığı,

şehir içi minibüs ve otobüs taşımacılığı faaliyet alanına girildiği davalı idare tarafından tespit edilmiş olup, söz konusu taşımacılığın turizm taşımacılığı niteliği dışında bir faaliyet olması nedeniyle davacı şirketin talebinin uygun değerlendirilmediği anlaşıldığından, dava konusu işlemde bu nedenle hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf talebinin kabulüne, ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ruhsat sahibi iken ruhsat sınırları dışında taşımacılık yapılmadığı, ihlalde bulunulmuş olsa dahi ihlalde bulunanlara tekrar ruhsat verilmeyeceğine dair bir hüküm bulunmadığı, E-Tuhim sistemine giriş yapabildiği ancak herhangi bir işlem yapamadığı, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dosyanın incelenmesinden,..., ..., ..., ..., ... plakalı araçlar için "Turizm Servis Aracı Güzergah Kullanım İzin Belgesi" almak amacıyla yaptığı başvurunun beklemeye alınma sebebi olarak gösterilen reklam izin sürecinin tamamlanması üzerine 03/03/2022 tarihli dilekçeyle yapılan başvurunun zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunun 7.maddesinin (f) bendinde.

"Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmış.

9. maddesinde, "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur.

Büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım koordinasyon merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun) temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.

Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. UKOME kararı, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer" kuralına yer verilmiştir.

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığınca, Servis Araçları Yönergesi düzenlenmiş, 05/04/2007 tarih ve 2007/4-2 sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararı ile kabul edilen Servis Araçları Yönergesi’nin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, bu Yönergenin, Turizm Yolcu Taşımacılığını (Şehir içi turizm yolcu taşımacılığı yapan araçları) da kapsadığı belirtilmiş, "Tanımlar ve Kısaltmalar" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde, Güzergâh Kullanım İzin Belgesi; servis araçlarının çalışacakları güzergâhı belirten Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünce verilen belge olarak tanımlanmış, böylece, söz konusu belgeyle şehir içi turizm taşımacılığı yapılmasına olanak tanınmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan mevzuat düzenlemelerinden, büyükşehir belediyesi ulaşım koordinasyon merkezlerinin, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haiz olduğu,

bu amaçla trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle görevli ve yetkili olduğu anlaşılmaktadır.

Davacının "Turizm Servis Aracı Güzergah Kullanım İzin Belgesi" almak amacıyla müracaat ettiği araçlar için davalı idare tarafından daha önce kısa mesaj yoluyla ''araç üzerinde izinsiz İETT ve İBB logosu bulunduğundan İBB tarafından reklam izni alınmadan araç üzerinde reklam bulundurulmasından dolayı belgeniz beklemeye alınmıştır'' şeklinde bilgi verildiği,

daha sonra İBB Etüd ve Projeler Dairesi Başkanlığı Kentsel Tasarım Şube Müdürlüğü tarafından tesis edilen ...tarih ve E..-... sayılı ..., ...,..., ...,... plakalı araçların sağ ve sol yüzeylerine tanıtım uygulamalarının konulmasının uygun görüldüğüne ilişkin işlem ile davacı tarafından bu eksikliğin giderildiğinin anlaşıldığı,...

İdare Mahkemesince karara bağlanan ... tarih ve E:..., K:... sayılı davadaki taraflar arasındaki ihtilaftan, bu ihtilaf ve hukuki süreçten yola çıkmak suretiyle, davalı idare tarafından davacı şirket ile İETT Genel Müdürlüğü arasında 14/02/2011 tarihinde imzalanan “10 yıl süre ile 2 hat üzerinde 10 adet otobüs ile turistik taşıma yapmak üzere hat kiralanması” konulu sözleşme uyarınca "davacının aynı nitelikteki araçlarına turizm yolcu taşımacılığı izin belgesi almak suretiyle, biten sözleşme kapsamındaki faaliyetine devam etmeye çalıştığı gerekçesiyle" dava konusu işlem tesis edilmiş ise de;...

İdare Mahkemesince verilen kararda, 14/02/2011 tarihinde imzalanan bu sözleşmenin sona erdiği ve davacının bu sözleşmeye dayalı olarak faaliyet gösteremeyeceğinin açıkça ifade edildiği, davacının işbu davaya konu “Turizm Yolcu Taşımacılığı İzin Belgesi” talebinin 14/02/2011 tarihinde imzalanan sözleşmenin icrasına yönelik olduğu hususunun varsayım ve ihtimale dayalı olduğu, bir başka ifadeyle davalı idarece varsayıma dayalı olarak işlem tesis edildiği,

davacının daha önce İETT ile yaptığı sözleşme kapsamında yürüttüğü faaliyet ile “Turizm Yolcu Taşımacılığı İzin Belgesi” kapsamında yürütmeyi planladığı faaliyetin nitelik ve kapsamlarının farklı olduğu, davacının mevzuatta aranan şartları sağlaması durumunda “Turizm Yolcu Taşımacılığı İzin Belgesi” almasında hukuken bir engel bulunmadığı, nitekim davacının 14/02/2011 tarihinde imzalanan sözleşmenin icrasına yönelik olarak faaliyette bulunması durumunda, davalı idarenin 5216 sayılı Kanun kapsamında her zaman işlem tesis etme yetkisinin bulunduğu, dava konusu işlemin sebep unsurunun varsayıma dayalı olduğu,

davalı idarece davacının başvurusuna yönelik, mevzuatta yer verilen şartları yerine getirip getirmediğine ilişkin bir inceleme yapılmak suretiyle işlem tesis edilmesi gerekirken aksi yönde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulüne,... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın kaldırılmasına ve davanın reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.