Danıştay 8. Daire E.2024/6400 K.2025/7906

Dava konusu istem: Artvin Çoruh Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı tezli yüksek lisans programından mezun olan davacı tarafından, "..." adlı yüksek lisans tezinde intihal bulunduğunun tespit edildiğinden bahisle söz konusu tezin ve 18/12/2017 tarihli mezuniyetinin iptal edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Üniversite Yönetim Kurulu kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ...(kararda sehven ...yazılmıştır) tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; "..." adlı yüksek lisans tezinin Ü.Ö. İsimli kişinin eseriyle benzerlik oranının %1 olarak tespit edilmiş ise de.

Artvin Cumhuriyet Başsavcılığı'nca davacı hakkında yürütülen ...sayılı soruşturmada mevcut bilirkişi raporunda yer alan tespitler dikkate alındığında, davacı tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinde Yönerge düzenlemelerinde etik ihlali olarak tanımlanan intihalin mevcut olduğu anlaşılmakla, 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı İçtihadı Birleştirme Kurulu kararı dikkate alındığında tez aşamasında gerçekleşen usulsüzlükler sebebiyle davacının kazanılmış hakkından bahsedilemeyeceğinden ve gerçeğe aykırı beyan ile hileye dayalı olarak tesis edilen işlemlerin süre kısıtı bulunmaksızın davalı idarece her zaman geri alınabileceğinden,

davacının yüksek lisans tezinde intihal olduğunun tespit edildiğinden bahisle söz konusu tezin ve mezuniyetinin iptal edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, cezai anlamda kesin nitelikte bir hüküm teşkil etmeyen bir kararın hükme dayanak yapılamayacağı, davalı idareye bağlı akademisyenler tarafından tanzim edilmiş olan etik ihlal inceleme raporunun esas alınması gerekliliğin göz ardı edildiği, bilirkişi raporunda 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na göre bir değerlendirme yapıldığı, davalı Üniversite bünyesinde oluşturulan etik kurulunda etik ihlali yapmadığına dair görüşün gerekçeleriyle birlikte kaleme alındığı, tezinde etik ihlal bulunmadığı, tezindeki benzerlik oranının Ü.Ö'nün çalışması ile %1'den daha az olduğunun anlaşıldığı,

kazanılmış hakkından bahsedilemeyeceği yönündeki görüşün kabulünün mümkün olmadığı, davalı idarece dava konusu işlemin dava açma süresi içerisinde tesis edilmediği ileri sürülerek istinaf kararının bozulması istenilmiştir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı, Artvin Çoruh Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı tezli yüksek lisans programından 18/12/2017 tarihinde mezun olmuştur. Yüksek lisans tezinde intihal olduğuna ilişkin Ü.Ö. isimli kişinin suç duyurusunda bulunulması üzerine davacı hakkında ceza soruşturması açılmıştır. Soruşturma aşamasında yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda davacının yüksek lisans tezinde intihal bulunduğu sonucuna varılarak ... Asliye Ceza Mahkemesi'nin ...tarih ve E..., K:...sayılı kararıyla 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 71/3. maddesi uyarınca adli para cezasıyla cezalandırılarak hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiştir. Bu karara karşı yapılan itiraz reddedilerek 26/10/2022 tarihinde kesinleşmiştir.

Davacı hakkında yürütülen ceza soruşturması sonucu verilen kararın kesinleşmesi üzerine ... tarih ve ... sayılı Üniversite Yönetim Kurulu kararıyla davacının "..." adlı yüksek lisans tezinde intihal olduğunun tespit edildiğinden bahisle söz konusu tezin ve 18/12/2017 tarihli mezuniyetinin iptal edilmesine karar veriliştir.

Bunun üzerine davacı tarafından bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesinin 1. fıkrasında, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemeleri, bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar." hükmüne yer verilmiş; aynı Kanun'un 31. maddesinde, bu Kanunda hüküm bulunmayan, davanın ihbarı, bilirkişi, delillerin tespiti, yargılama giderleri hususlarında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlanmıştır.

2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin yollamada bulunduğu 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren haller" başlıklı 266. maddesinde; "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. (Değişik cümle: 3/11/2016-6754/49 md.) Ancak genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. (Ek cümle: 3/11/2016-6754/49 md.)" düzenlemesine yer verilmiştir.

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nin, "Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler" başlığını taşıyan 4. maddesinin 1. fıkrasında; " İntihal: Başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek" şeklinde tanımlanmış ve 10. maddesinde ise, "(1) Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemlerde bulunduğu tespit edilen kişiler hakkında ilgili mevzuat uyarınca gerekli disiplin işlemleri ile diğer idari, hukuki ve cezai işlemler yükseköğretim kurumu tarafından yapılır.

(2) Etiğe aykırı eyleme konu olan eserle daha önce akademik unvan elde edilmiş ise kişi hakkında yapılan işlemler sonucunda alınan etik ihlal kararı sebebiyle bu unvanın geri alınıp alınmayacağı hususu da ilgili yükseköğretim kurumu tarafından değerlendirilir. (3) Etiğe aykırı eylemlerin gerçekleşmesi halinde asıl müellif, zarar gören veya hakları olumsuz etkilenen kişi ve kuruluşların rıza göstermesi ilgililerin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

(4) Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı bir eylemin tespit edilmesi halinde yükseköğretim kurumu tarafından ilgili yayının ortak yazarlarının görev yaptıkları kamu kurumuna da bilgi verilir. (5) Etik ihlal kararları en geç bir ay içerisinde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir." düzenlemeleri yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Ü.Ö. isimli kişi tarafından yapılan şikayet sonucu davacının yüksek lisans tezinde intihal bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi amacıyla davalı Üniversite bünyesinde bulunan ve yedi profesör üyeden oluşan Etik İhlal Kurulu tarafından hazırlanan 16/10/2020 tarihli inceleme raporunda, "şikayete konu tezin 2017 yılında savunmadan önce intihal programına sokulduğu ve toplamda %22 benzerlik oranı ile enstitü intihal oranının altında olduğu, şikayetçinin belirttiği dergiden intihal raporuna göre sadece %1 benzerlik bulunduğu, şikayete konu olan ve intihal yoluyla alındığı ileri sürülen efsanelerin birden çok kişi tarafından anlatılabildiği,

ilgilinin farklı kaynak kişileri kullanmasının doğal olduğu, efsanenein özel bir söyleyenin olmadığı, bir kişinin tekelinde değil halka mal olduğu, sonuç olarak 125 sayfalık incelenen tezde iddiaya konu efsane kısmının 78-80. sayfalar arasında sadece 4 sayfalık bir kısmı oluşturduğu" tespitlerine yer verilerek söz konusu iddialar kapsamında yapılan inceleme sonucunda davacının tezinde intihal bulunmadığına karar verilmiştir.

Artvin Cumhuriyet Başsavcılığı'nca davacı hakkında yürütülen 2021/227 sayılı soruşturma kapsamında yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda ise "şikayete konu tezde şikayete dayanak yazının yayınlandığı ... sitesinden alıntı bulunduğu ve bu alıntının genel teze oranla %1 den küçük bir değer olduğu anlaşılmakla birlikte yayımlanmış bir eserden kaynak göstermeksizin faydalanılması, izinsiz bir şekilde ayrıca yayınlanmak suretiyle çoğaltılmasının intihal kapsamında olduğu" tespitlerine yer verilerek davacının tezinde intihal bulunduğuna karar verilmiştir.

Davacı tarafından, tezinde yer verdiği ve intihal olduğu ileri sürülen halk efsanelerinin anonim olduğu, herkes tarafından bu efsanelerin aynı şekilde bilindiği, kendisinin tezinde kaynak göstererek bilgi aldığı kişilerden bu efsaneleri aldığı ve tezinde kullandığı belirtilerek tezinde intihal bulunmadığı ileri sürülmüştür.

Davacı hakkında yapılan intihal şikayeti üzerine hazırlanan Üniversite Etik Kurulu inceleme raporunda, davacının tezinde intihal olduğu ileri sürülen efsanelerin anonim olduğu, birden çok kişi tarafından aynı şekilde anlatılabileceği, dolayısıyla bu ifadelerin intihal olmayacağı yönünde tespitler yer alırken ceza soruşturmasında alınan bilirkişi raporunda bu husus yönünden herhangi bir değerlendirme yapılmaksızın şikayet konusu tezde şikayet edenin yayınlanmış eserindeki bazı ifadelerin kaynak gösterilmeden alınmasının intihal olarak değerlendirilmesine karar verildiği görülmektedir.

Bu durumda; davacının tezinde intihal bulunup bulunmadığı, özellikle tezinde yer verilen halk efsanelerinin anonim olup olmadığı, halk efsanelerinin herkes tarafından aynı şekilde biliniyor olması sebebiyle farklı kişilerden aynı şekilde alınıp alınmayacağı yönündeki hususun incelenerek Üniversite Etik Kurulu kararı ile ceza soruşturmasında alınan bilirkişi raporundaki çelişkinin giderilmesi için 2577 sayılı İdarî Yargılama Usûlü Kanunu'nun 31/1 maddesinin atıfta bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri gereğince konuyla ilgili bilirkişi incelemesi yaptırılarak bir sonuca varılması gerekmektedir.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında eksik inceleme nedeniyle hukuki isabet bulunmamaktadır.