Danıştay 8. Daire E.2025/4159 K.2025/9875

Dava konusu istem: Sevk irsaliyesi olmadan kaçak kömür nakliyatı yaptığından bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12/3. maddesi, Maden Yönetmeliği'nin 52/2. maddesi uyarınca davacının 40.861,50-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin tesis edilen Kozlu Kaymakamlığı İlçe Özel İdare Müdürlüğünün... tarih ve E.-... sayılı işleminin ve 30.000-kg kömüre el konulmasına ilişkin işlemin iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesi'nce verilen ... gün ve E:..., K:... sayılı kararda; idari para cezasına ilişkin işlem yönünden, davacının imzasının da yer aldığı 15/03/2021 tarihli yakalama tutanağında tespit edildiği üzere Kozlu İlçe Jandarma Komutanlığı ekiplerince yapılan denetim sırasında, ... plakalı ... marka ... model kamyon ile taşınan kömüre ait sevk fişinin davacı tarafından doldurulmak istenirken müdahale edilerek elinden alındığı, ayrıca dava dosyasında mevcut bulunan 257610 seri numaralı sevk irsaliyesinin de mevzuatta aranan şartlara uygun olmadığı,

buna göre davacının söz konusu madenin sevkiyatını sağladığı hususunda tereddüt bulunmadığı anlaşıldığından, davacının idari para cezası ile cezalandırılması yönünde tesis edilen davacı konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı;

kömüre el konulmasına ilişkin işlem yönünden, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12/3. maddesindeki "sevk irsaliyesiz sevk edilen madene ilgili mülki idare amiri tarafından el konulacağına" ilişkin düzenleme dikkate alındığında, kaçak olduğu belirtilen 30.000 kg kömüre mülki idare amiri kararı uyarınca el konulması yönünde işlem tesis edilmesi gerekirken, olay günü tanzim edilen 15/03/2021 tarihli yakalama tutanağı ile 30.000-kg kömüre el konulmasına ilişkin tesis edilen işlemde, yetki yönünden hukuka ve mevzuata uygun bulunmadığı gerekçesiyle, kısmen davanın reddine, kısmen dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava konusu kömürün kaçak olmayıp alacağa karşılık alındığı ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından, sevk fişi olmaksızın sevk edilen madene el konulmasının kanun gereği olduğu ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN SAVUNMALARI

Davalı idare tarafından, davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmakta olup, davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Uyuşmazlıkta, Kozlu İlçe Jandarma Komutanlığı ekiplerince tutulan 15/03/2021 tarihli yakalama tutanağında, 30.000 kg kömürün sevk irsaliyesi olmaksızın sevk edildiği tespit edilmiştir. Maden Kanunu'nun 12/3 maddesinde yer alan "sevk irsaliyesiz sevk edilen madene ilgili mülki idare amiri tarafından el konulacağına" ilişkin düzenleme uyarınca, dava konusu madene Kaymakamlık tarafından (ilgili mülki idare) el konulması gerektiğinden, her ne kadar Jandarma ekiplerince tutulan 15/03/2021 tarihli yakalama tutanağında hukuka aykırılık bulunmamakta ise de, dava konusu madene Kaymakamlık işlemi olmaksızın el konulmasında hukuka uyarlık görülmemiştir.

KARŞI OY

(X)- Dava, sevk irsaliyesi olmadan kaçak kömür nakliyatı yaptığından bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12/3. maddesi, Maden Yönetmeliği'nin 52/2. maddesi uyarınca davacının 40.861,50-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Kozlu Kaymakamlığı İlçe Özel İdare Müdürlüğünün ... tarih ve E.-... sayılı işleminin ve 30.000-kg kömüre el konulmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

Davanın; idari para cezasına ilişkin kısmın reddine, el koyma işleminin ise iptaline ilişkin idare mahkemesi kararı üzerine yapılan istinaf isteminin reddedildiği görülmüş olup, temyize konu kararın el koyma işleminin iptaline ilişkin kısmı hukuka uygun değildir.

Şöyle ki; 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12/3. maddesinde; "Sevk fişi olmaksızın maden sevk edildiğinin mülki idare amirlikleri, il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından tespit edilmesi hâlinde, ilgili mülki idare amiri tarafından sevk edilen madene el konulur” hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan ilgili Yönetmeliğin 52. maddesinin 1.fıkrasında; "Madenin nakliyesi esnasında sevk fişi olmaksızın maden sevk edildiğinin mülki idare amirlikleri veya il özel idareleri tarafından bir tutanak ile tespit edilmesi halinde, sevk edilen madene el konulur” hükmüne yer verilmiştir.

Bununla birlikte 2803 sayılı Jandarma Teşkilatı Görev ve Yetkileri Kanunu'nun 4. maddesinde Jandarma Genel Komutanının İçişleri Bakanına bağlı olduğu belirtilmiş, 7/a maddesinde: "Emniyet ve asayiş ile kamu düzenini sağlamak, korumak ve kollamak, kaçakçılığı men, takip ve tahkik etmek, suç işlenmesini önlemek için gerekli tedbirleri almak ve uygulamak, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinin dış korunmalarını yapmak, (b) ve (c) bentlerinde belirtilen görevler dışında kalan ve diğer kanun ve nizam hükümlerinin icrası ile bunlara dayalı emir ve kararlarla Jandarmaya verilen görevleri yapmak" jandarmanın mülki görevi olarak düzenlenmiştir.

Bu Kanunun uygulamasına ilişkin Yönetmeliğin 50. maddesinin 1. fıkrasında ise, "Jandarma, sorumluluk alanı içinde hizmet branşı, yeri ve zamanına bakılmaksızın, bir suçla karşılaştığında olaya elkoymak, suçu önlemek, şüpheli ve suç delillerini tespit, muhafaza ve yetkili kolluğa teslim etmekle görevli ve yetkilidir” düzenlemesi yer almaktadır.

Yukarıda metni verilen mevzuat hükümleri birlikte incelendiğinde:

1- Jandarmanın görev alanına giren bölgede sevk fişi olmadan yani kaçak olarak maden sevk ediğinin jandarma ekiplerince tespit edilmesi halinde tespit edilen kaçak madenin muhafaza altına alınacağı,

2-Jandarmanın bu görevinin mülki görevlerinden olduğu,

3-Jandarma tarafından tespit edilen madenin kaçak olarak sevk edildiğinin tespitine ve yakalanan madenin muhafaza altına alındığına ilişkin tutanağı ve diğer belgeleri içerir dosyayı mülki amire sunacağı,

4-Mülki amirin jandarmanın yapmış olduğu işlemleri usulüne uygun ve yerinde görmez ise kaçak madeni iade edeceği, uygun görür ise el koyma işlemine olur vereceği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, Kozlu ilçe Jandarma Komutanlığı ekiplerince 15/03/2021 tarihinde sevk irsaliyesi olmadan maden sevkiyatı yapıldığının tespit edildiği, bahsi geçen tespitlerin yer aldığı 15/03/2021 tarihli yakalama tutanağının davalı idareye (Kaymakamlığa) gönderilmesi sonrasında, sevk irsaliyesi olmadan kaçak maden nakliyatı yapıldığından bahisle Kozlu Kaymakamlığı İlçe özel İdare Müdürlüğünün ... tarih ve E-... sayılı işlemiyle (kaymakam oluruyla) 3213 sayılı Maden Kanun'un 12/3. maddesi, Maden Yönetmeliği'nin 52/2. maddesi uyarınca 40.861,50-TL idari para cezasına ilişkin işlem tesis edilerek madene el konulduğu görülmektedir.

Yukarıda metni verilen mevzuatta yer alan "mülki amir tarafından el konulur" ifadesinden; bizzat mülki amir tarafından yol kesme ve arama faaliyetinin yapılacağı ve kaçak madene yolda mülki amirce el konulacağı anlamı çıkmamaktadır.

Maden Kanunu'nun ilgili maddesi ile Jandarma mevzuatının alıntısı yapılan maddelerinden, jandarmanın madenin kaçak sevk edildiğini tespit ve kaçak madene el koyma faaliyetinin kendisine kanunla verilen mülki görevlerinden olduğu, bu konuda jandarmanın mülki amire bağlı olarak ve mülki amir adına işlem yaptığı, yapmış olduğu işlemlerin mülki amire sunulması üzerine mülki amirin el koyma işlemini iptal ederek kaçak sevk edilen madenin iadesine karar verilmediği aksine uygun görerek idari para cezası verdiği, bütün bu işlemlerin mülki amir olan kaymakamın bilgisi ve gözetimi dahilinde gerçekleştiği görülmektedir.

Bu sebeple "mülki amir tarafından el konulur” ifadesi ile bu süreçte gerçekleşen iş ve işlemlerin mülki amirin bilgisi ve gözetimi dahilinde gerçekleştirilmesinin kastedildiği anlaşılmalıdır.

Bu durumda, işlem dosyasının kaymakama sunulması üzerine eksiklik bulunarak kaçak sevk edilen madenin iadesine karar verilmediği görülmüş olup, el koyma sürecinin kaymakamın bilgisi, gözetimi ve denetimi dahilinde gerçekleştiği sonucuna varıldığından, el koyma işleminde hukuka aykırı bir yön bulunmamıştır.

Davaya konu işlemde sadece "el koyma” ibaresinin yazılmaması halinin işlemi sakatlayacağı konusuna gelince; kaçak sevk edilen madeni yakalama işlemi ve devamı süreç bir bütün olarak incelendiğinde; fiilin sabit olması ve sürecin usulüne uygun olarak işlemesi karşısında, bu eksikliğin madenin iadesini gerektirecek nitelikte esasa etkili olmadığı görülmüş olup, "şekilci" bir inceleme olması nedeniyle de anılan iddiaya bu olay açısından hukuken itibar edilmemiştir. Olayın inandırıcı olmadığı, sürecin ağır eksikliklerle yürütüldüğü ve kaymakamın bilgi ve gözetiminden işlemlerin saklandığı durumlarda, bu eksiklik halinin esasa etkili olacağı da kuşkusuzdur.

Aksi halde, olay yeri tespit ve el koyma tutanağının iptal edilmesi hali, jandarmanın kaçakçılık faaliyetini engelleme görevini yapamaması sonucunu doğurur ki, hukuken bunun kabulü mümkün değildir.

Bu itibarla, 30.000-kg kömüre el konulmasına yönelik kısım açısından davanın reddi gerektiğinden, Bölge idare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği görüşüyle, aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz.