Danıştay 8. Daire E.2025/4698 K.2025/9210

2- Dava konusu Klavuz maddesine dayanılarak davacı ... hakkında tesis edilen Milli Eğitim Bakanlığının ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Davacı tarafından, 2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzu'nda tanımlanan "depremzede kontenjanı" uygulamasının amacından sapacak şekilde yalnızca 2024 - 2025 eğitim öğretim yılında deprem bölgesindeki illerde öğrenim gören öğrencileri kapsadığı, gerçek anlamda depremi bizzat yaşamış olan ancak tercihte bulunacağı yıl itibariyle bölge dışında öğrenimine devam etmek zorunda kalan depremzede öğrencilerin dışlanmasına neden olduğu, bu düzenleme ile depremi fiilen yaşamış öğrencilerin dışlandığı, 2025 Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) Kılavuzunda deprem tarihinde ikametleri deprem bölgesinde bulunan adaylara depremzede kontenjanı verildiği, dava konusu düzenleyici işlem ve dayanağı düzenleyici işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARENİN SAVUNMASI

Usul yönünden, davanın süresinde açılmadığı, Esas yönünden ise, davacı küçüğün 2024 - 2025 eğitim öğretim yılında, 2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzu'nda belirtilen yerlerden birinde öğretim yılını tamamlamadığı, davacılar hakkında tesis edilen bireysel işlem ve dayanağı düzenleyici işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Davalı idarece aynı durumda olan depremzede öğrencilerden 2024 - 2025 yılı eğitim öğretim dönemini Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya, Osmaniye illeri ile Gaziantep ilinin Nurdağı ve İslahiye ilçelerinde tamamlayan öğrencilere kontenjan ayrılır iken, depremi yaşayıp deprem nedeniyle zorunlu olarak başka bir şehire giderek sınava hazırlanmak zorunda kalan öğrencilere depremzede kontenjanının ayrılmamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu düzenleyici işlemin ve bu düzenleyici işleme dayanılarak tesis edilen bireysel işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzunun I. Bölümünün Ortaöğretim Kurumlarına Tercih ve Yerleştirme İşlemleri kısmının 1.5.1.b maddesi ile bu maddeye dayanılarak davacı ... hakkında tesis edilen Milli Eğitim Bakanlığının ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

Anayasanın "Kanun önünde eşitlik" başlıklı 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." kuralına yer verilmiştir.

07/09/2013 tarih ve 28758 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin "Ortaöğretime geçiş esasları" başlıklı 20. maddesinde; "Ortaokulu, imam hatip ortaokulu veya bünyesinde özel ilköğretim programı uygulanan ARGEM’i bitiren öğrenciler bilgi, beceri ve yetenekleri doğrultusunda; a)Merkezi sınav puanıyla, b)Ortaöğretim kayıt alanı içindeki okullara tercihe bağlı olarak, c)Ortaöğretim kayıt alanı dışındaki pansiyonlu okullara tercihe bağlı olarak, ç)Merkezi sınav ile birlikte yetenek sınavı puanıyla, d)Yetenek sınav puanıyla, ortaöğretim kurumlarına geçiş yaparlar.

Birinci fıkrada belirtilen yerleştirme ve kayıtlara ilişkin usul ve esaslar, Bakanlıkça hazırlanan yönerge ve/veya kılavuz ile belirlenir." düzenlemesi yer almaktadır.

2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzu'nun I. Bölümünün Ortaöğretim Kurumlarına Tercih ve Yerleştirme İşlemleri kısmının 1.5.1.b maddesinde. "08/02/2023 tarihli ve 6785 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla ilan edilen olağanüstü hâl kapsamında.

6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş depremleri nedeniyle yalnızca Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya, Osmaniye illeri ile Gaziantep ilinin Nurdağı ve İslahiye ilçelerinde 2024-2025 eğitim öğretim yılını tamamlayan öğrencilerden tercih döneminde merkezî sınavla öğrenci alan okullara yerleştirme tercihi yapmış öğrenciler için her 30 kontenjana 1 (bir) olacak şekilde ek kontenjan verilecektir.

Ek kontenjanlara yerleştirme işlemleri merkezi yerleştirme esasları çerçevesinde puan üstünlüğü ve tercih önceliğine göre yapılacak olup yerleştirmeye esas nakillerde (1 ve 2. nakil) ve sonraki tüm nakil işlemlerinde ek kontenjan kullanılmayacaktır." düzenlemesi bulunmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden; 6 Şubat 2023 depremleri meydana geldiği sırada Malatya ilinde ikamet eden davacıların, deprem sonrası İstanbul İline ikametlerini taşıdıkları, deprem tarihinde 6. sınıf öğrencisi olan çocuklarının 2025 LGS sınavına İstanbul ilinde hazırlanarak girdiği, depremzede kontenjanından faydalanmak için yaptıkları başvurunun 2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzunun yukarıda yer verilen kuralı uyarınca reddedilmesi üzerine, işlem ve dayanağı düzenleyici işlemin iptali istemiyle iş bu davayı açtıkları anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlığın özünü, yukarıda sayılan yerleşim yerlerinde depreme maruz kalmaları sonucu ikametini başka yer taşıyan aileye mensup çocukların, deprem bölgesinde eğitim ve öğretimini tamamlayan öğrenciler gibi merkezî sınavla öğrenci alan okullara yerleştirmede ek kontenjan hakkından yararlanıp yararlanamayacakları hususu oluşturmaktadır.

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125. maddesinin 4. fıkrasında, "Yargı yetkisi, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olup, hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılamaz. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez." hükmü yer almaktadır.

Anayasal bu ilkeye bağlı olarak da, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasında da, idari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu, idari mahkemelerin; yerindelik denetimi yapamayacakları, yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremeyecekleri kurala bağlanmış bulunmaktadır.

Temel amacı kamu yararını gerçekleştirmek olan idarenin, bu amacı yerine getirmek için yapacağı işlem ve/veya eylemlerin türünü, yerini, zamanını ve yöntemini belirleme konusunda takdir yetkisine sahip olduğu tartışmasızdır. Ancak idareye tanınan bu yetkinin sınırsız olmadığı, yetkinin, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılması gerektiği; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden yargı denetimine tabi olduğu şüphesizdir.

Bu bağlamda; Milli Eğitim Bakanlığının anılan görev ve yetkisini, üst hukuk normlarına kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanıp kullanmadığının yargısal olarak denetlenmesi, hukuk devleti ilkesinin gereğidir.

2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzu'nun I. Bölümünün Ortaöğretim Kurumlarına Tercih ve Yerleştirme İşlemleri kısmının 1.5.1.b maddesinde getirilen düzenlemenin amacının; Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya, Osmaniye illeri ile Gaziantep ilinin Nurdağı ve İslahiye ilçelerinde depremin eğitim öğretim faaliyetlerinde meydana getirdiği olumsuzluklar nedeniyle depremden etkilenen öğrenciler ile diğer öğrenciler arasında oluşması muhtemel eşitsizliği gidermek olduğu görülmektedir.

Davalı idarece, sadece deprem bölgesinde ikamet edip, 2024-2025 eğitim öğretim yılını tamamlayarak sınava hazırlanan öğrencilerin dezavantajlı durumlarını kısmen de olsa gidermeyi amaç edinerek merkezî sınavla öğrenci alan okullara yerleştirme tercihi yapmış öğrencilere ek kontenjan verilmesine ilişkin getirilen kılavuz kuralında kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık söz konusu değildir.

Davacıların 6 Şubat 2023 depremi sırasında Malatya'da ikamet ettikleri sonrasında İstanbul'a taşındıkları ve davacı İstanbul'da sınava hazırlanıp girdiği anlaşılmaktadır.

Buna göre, hukuka aykırı olmadığı sonucuna varılan düzenlemeye dayanılarak tesis edilen, Milli Eğitim Bakanlığının ... tarih ve E-... sayılı dava konusu bireysel işleminde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı Kanunun 20/B maddesi uyarınca Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY

Dava, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzunun I. Bölümünün Ortaöğretim Kurumlarına Tercih ve Yerleştirme İşlemleri kısmının 1.5.1.b maddesi ile bu maddeye dayanılarak davacı ... hakkında tesis edilen Milli Eğitim Bakanlığının ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 10. maddesinde; "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir...... Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." hükmüne yer verilmiştir.

07/09/2013 tarih ve 28758 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin "Ortaöğretime geçiş esasları" başlıklı 20. maddesinde; "Ortaokulu, imam hatip ortaokulu veya bünyesinde özel ilköğretim programı uygulanan ARGEM’i bitiren öğrenciler bilgi, beceri ve yetenekleri doğrultusunda; a) Merkezi sınav puanıyla, b) Ortaöğretim kayıt alanı içindeki okullara tercihe bağlı olarak, c) Ortaöğretim kayıt alanı dışındaki pansiyonlu okullara tercihe bağlı olarak, ç) Merkezi sınav ile birlikte yetenek sınavı puanıyla, d) Yetenek sınav puanıyla, ortaöğretim kurumlarına geçiş yaparlar.

Birinci fıkrada belirtilen yerleştirme ve kayıtlara ilişkin usul ve esaslar, Bakanlıkça hazırlanan yönerge ve/veya kılavuz ile belirlenir." düzenlemesi yer almaktadır.

2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzu'nun I. Bölümünün Ortaöğretim Kurumlarına Tercih ve Yerleştirme İşlemleri kısmının 1.5.1.b maddesinde. "08/02/2023 tarihli ve 6785 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla ilan edilen olağanüstü hâl kapsamında.

6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş depremleri nedeniyle yalnızca Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya, Osmaniye illeri ile Gaziantep ilinin Nurdağı ve İslahiye ilçelerinde 2024-2025 eğitim öğretim yılını tamamlayan öğrencilerden tercih döneminde merkezî sınavla öğrenci alan okullara yerleştirme tercihi yapmış öğrenciler için her 30 kontenjana 1 (bir) olacak şekilde ek kontenjan verilecektir.

Ek kontenjanlara yerleştirme işlemleri merkezi yerleştirme esasları çerçevesinde puan üstünlüğü ve tercih önceliğine göre yapılacak olup yerleştirmeye esas nakillerde (1 ve 2. nakil) ve sonraki tüm nakil işlemlerinde ek kontenjan kullanılmayacaktır." düzenlemesi bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

6 Şubat 2023 depremleri meydana geldiği sırada Malatya ilinde ikamet eden davacıların, deprem sonrası İstanbul İline yerleşmek zorunda kaldıkları, deprem tarihinde 6. sınıf öğrencisi olan davacı küçüğün 2025 LGS sınavına İstanbul ilinde hazırlanarak girdiği, davacıların 22/07/2025 tarihinde davacı küçüğün depremzede kontenjanından faydalanması istemiyle yaptıkları başvurunun 2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzunun I. Bölümünün Ortaöğretim Kurumlarına Tercih ve Yerleştirme İşlemleri kısmının 1.5.1.b maddesi gerekçe gösterilerek reddedilmesi üzerine, başvurunun reddine dair işlem ve dayanağı düzenleyici işlemin iptali istemiyle iş bu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Hukukumuzda, takdir yetkisi, temel amacı faaliyetlerinde kamu yararını gerçekleştirmek olan idarenin belli bir konuda karar alıp almama yahut karar alma hususunda birden fazla seçenek arasında seçim yapma serbestisine sahip olması şeklinde tanımlanmaktadır. Düzenleyici işlemlerde idareye düzenleme yapma yetkisi veren üst normlarda düzenlemenin içeriği itibarıyla belli bir sınır çizilmemesi durumunda, idarenin takdir yetkisi söz konusu olmaktadır.

Anayasa Mahkemesi, kanun koyucunun düzenleme yapma konusunda takdir yetkisine sahip olduğu hallerde, yürürlüğe konulan kanunların Anayasa'ya uygunluk denetimi kapsamında verdiği kararlarda, kanun koyucunun kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerektiğini vurgulamaktadır (AYM, E:2015/109, K:2016/28, 7/4/2016).

Kanun koyucunun sahip olduğu takdir yetkisinin denetiminde Anayasa Mahkemesince de benimsenen bu görüşün, takdir yetkisi kapsamında türev (ikincil) nitelikte düzenleme yapan idarenin tesis ettiği düzenleyici işlemlerin yargısal denetiminde de kullanılacak ölçülü olarak dikkate alınması mümkündür. Bu çerçevede, kendisine düzenleme yapma yetkisi tanınan idarece, düzenlemenin içeriğini belirleme konusundaki takdir yetkisinin Anayasa ve diğer üst normların çizdiği sınırlar içerisinde adalet, kamu hizmeti ve kamu yararı ölçütleri gözetilerek kullanılması gerekmektedir.

Dolayısıyla, takdir yetkisi kullanılarak ihdas edilen düzenleyici işlemlerin yargısal denetiminde, başta normlar hiyerarşisi olmak üzere yukarıda temas edilen ölçütlere göre düzenlemenin denetlenmesi gerektiği, takdir yetkisinin sınırsız olmadığı İdare Hukukunun bilinen ilkelerindendir.

Bu bağlamda; davalı idarelerin takdir yetkisini hukuka uygun kullanılıp kullanılmadığının incelenmesi gerekmektedir.

2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzu'nun I. Bölümünün Ortaöğretim Kurumlarına Tercih ve Yerleştirme İşlemleri kısmının 1.5.1.b maddesinde getirilen düzenlemenin amacının deprem bölgelerinde depremin eğitim öğretim faaliyetlerinde meydana getirdiği olumsuzluklar nedeniyle deprem bölgesinde LGS sınavına hazırlanan öğrenciler ile diğer öğrenciler arasında oluşması muhtemel eşitsizliği gidermek amacıyla yapıldığı anlaşılmaktadır.

Davalı idarece, sadece deprem bölgesinde ikamet edip, zor koşullarda 2024-2025 eğitim öğretim yılını tamamlayarak sınava hazırlanan öğrencilerin dezavantajlı durumlarını kısmen de olsa gidermeyi amaç edinerek merkezî sınavla öğrenci alan okullara yerleştirme tercihi yapmış öğrencilere ek kontenjan verilmesine ilişkin getirilen kılavuz kuralında kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmamaktadır.

Davacıların 6 şubat 2023 depremi sırasında Malatya da ikamet ettikleri sonrasında İstanbul'a taşındıkları ve davacının İstanbul'da sınava hazırlanıp girdiği anlaşılmaktadır.

Buna göre, hukuka aykırı olmadığı sonucuna varılan düzenlemeye dayanılarak tesis edilen, Milli Eğitim Bakanlığının ... tarih ve E-... sayılı dava konusu bireysel işleminde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X)- Dava, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzunun I. Bölümünün Ortaöğretim Kurumlarına Tercih ve Yerleştirme İşlemleri kısmının 1.5.1.b maddesi ile bu maddeye dayanılarak davacı ... hakkında tesis edilen Milli Eğitim Bakanlığının ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

Dosyanın incelenmesinden; 6 Şubat 2023 depremleri meydana geldiği sırada Malatya ilinde ikamet eden davacıların, deprem sonrası İstanbul İline yerleşmek zorunda kaldıkları, deprem tarihinde 6. sınıf öğrencisi olan davacı küçüğün 2025 LGS sınavına İstanbul ilinde hazırlanarak girdiği, davacıların 22/07/2025 tarihinde davacı küçüğün depremzede kontenjanından faydalanması istemiyle yaptıkları başvurunun 2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzunun I. Bölümünün Ortaöğretim Kurumlarına Tercih ve Yerleştirme İşlemleri kısmının 1.5.1.b maddesi gerekçe gösterilerek reddedilmesi üzerine, başvurunun reddine dair işlem ve dayanağı düzenleyici işlemin iptali istemiyle iş bu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

2025 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzu'nun I. Bölümünün Ortaöğretim Kurumlarına Tercih ve Yerleştirme İşlemleri kısmının 1.5.1.b maddesinde getirilen düzenlemenin amacının deprem bölgelerinde depremin eğitim öğretim faaliyetlerinde meydana getirdiği olumsuzluklardan etkilenen öğrenciler ile diğer öğrenciler arasında oluşması muhtemel eşitsizliği gidermek amacıyla yapıldığı anlaşılmaktadır.

Getirilen düzenleme sadece 2024 - 2025 eğitim öğretim döneminde Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya, Osmaniye illeri ile Gaziantep ilinin Nurdağı ve İslahiye ilçelerinde eğitim öğretimlerini tamamlayan öğrencileri kapsamakta deprem tarihinde bu illerde ikamet edip depremin etkileri nedeniyle zorunlu olarak başka illere taşınan öğrencileri ise kapsam dışı bırakmaktadır.

Anayasanın 10. maddesinde herkesin; dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu belirtilmiştir. Maddenin son fıkrasında ise Devlet organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları kuralı getirilmiştir.

Deprem günü depremin bütün yıkıcılığına maruz kalan ve deprem bölgesinde barınacak, yer bulamadığı için başka şehirlere göç etmek zorunda kalan öğrencilerin sınava hazırlanırken dezavantajlı durumda olmadıklarını iddia etmek mümkün değildir. Bu öğrenciler de depremi yaşamışlar, olumsuz etkilerine maruz kalmışlar ve çaresizce başka şehirlere göç etmeye mecbur olmuşlardır. Yoğun göç nedeniyle gittikleri şehirlerde de yerleşmeleri ve normal hayat ve ders çalışma şartlarına kavuşmaları uzun zaman almıştır. Göçün bir tercih değil zorunluluk olduğu açıktır.

Bu durumda aynı depremi yaşayan depremzede öğrencilerden 2024 - 2025 yılı eğitim öğretim dönemini Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya, Osmaniye illeri ile Gaziantep ilinin Nurdağı ve İslahiye ilçelerinde tamamlayan öğrencilere kontenjan ayrılır iken, depremi yaşayıp deprem nedeniyle zorunlu olarak başka bir şehire giderek sınava hazırlanmak zorunda kalan öğrencilere depremzede kontenjanının ayrılmamasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu kanaatıyla dava konusu düzenleyici işlemin ve bu düzenleyici işleme dayanılarak tesis edilen bireysel işlemin iptali gerektiğinden aksi yönde oluşan çoğunluk kararına katılmıyorum.