Danıştay 9. Daire E.2021/2947 K.2023/4551

Dava konusu istem:Davacı tarafından, Ağrı İl Özel İdaresince ihale edilen ...ihale kayıt numaralı "Doğubayazıt İlçesi Çömçeli Grubu 49 Adet Afet Konutu Yapım İşi”ne ilişkin imzalanan sözleşme kapsamında yapılan hakediş ödemesi nedeniyle kesinti yoluyla tahsil edilen damga vergisi ile sözleşme konusu yılları sari inşaat işleriyle ilgili olarak 2013-2015 yılları arasında yapılan hakediş ödemelerinden tevkif edilen gelir(stopaj) vergisi ve katma değer vergisinin iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile ödenen tutarın hesaplanacak ticari faiziyle birlikte iadesi istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...Vergi Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla; dava konusu işlemin gelir (stopaj) vergisi ve damga vergisine ilişkin kısmı yönünden, Mahkemelerince verilen ara kararına Ağrı Valiliği tarafından verilen cevaptan davacı tarafından üstlenilen yapım işinin 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanunu kapsamında yürütüldüğünün anlaşıldığı, hakediş ödemesinin söz konusu yapım işinin bir aşamasını oluşturduğu, ihale sürecinin davacılar açısından ihale edilen yapım işinin tamamlanması,

idare açısından ise işin teslim alınması ve ihale tutarının tamamının ödenmesi ile sonuçlanacağı, bu haliyle yapım işi ile yapım işi dolayısıyla yapılan ödemenin bir bütünlük arzettiği, ihale konusu iş ile ödemenin ayrı safhalar olarak düşünülemeyeceği, sonuç olarak, hakediş ödemesinin ve ödemeye ilişkin kağıdın, 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun'da belirtilen, kanunun uygulanması dolayısıyla yeniden inşa edilecek veya onarılacaklarla ilgili ihale, sözleşme, ruhsatname ve sair işlemler kapsamında bulunduğu ve isabet edecek vergilerden bağışık olduğu,

buna göre olayda, Vergi Usul Kanununun 118/3.maddesinde yer alan "açık olarak vergi mevzuuna girmeyen veya vergiden müstesna bulunan gelir, servet, madde, kıymet, evrak ve işlemler üzerinden vergi istenmesi veya alınması" olarak tanımlanan "mevzuda hata" durumunun bulunduğu anlaşıldığından, davacı tarafından hakediş ödemeleri üzerinden gerçekleştirilen kesintisinin düzeltme ve şikayet yoluyla iadesi istemiyle yapılan başvurunun davalı idarece zımnen reddine ilişkin dava konusu işlemin gelir vergisi ve damga vergisine ilişkin kısmında hukuka uyarlık görülmediği,

dava konusu işlemin katma değer vergisine ilişkin kısmı yönünden ise hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne kısmen reddine, dava konusu işlemin gelir (stopaj) vergisi ve damga vergisine ilişkin kısmının iptaline, kalan kısmı yönünden davanın reddine, davacılara yapılan 2013-2014-2015 yılı hakediş ödemelerinden kesilen gelir vergisi ve damga vergisinin tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak tecil faiziyle birlikte iadesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu Vergi Mahkemesi Kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Olayda, vergi hatası bulunmadığı, faizin yasal dayanaktan yoksun olduğu, hakediş ödemesine ilişkin düzenlenen kağıtlar ile sözleşme konusu inşaat işinden elde edilen gelirin 7269 sayılı Kanunun 42.madesinde düzenlenen muafiyet hükmü kapsamında bulunmadığı iddiasıyla kararın bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Bölge İdare Mahkemesi kararının hakediş ödemesi nedeniyle tahsil edilen damga vergisine ilişkin hüküm fıkrası usul ve kanuna uygun olduğundan bu kısma yönelik temyiz isteminin reddi gerektiği; kararın damga vergisinin faizine ilişkin kısmı yönünden, 213 sayılı Kanunun 112/4.maddesi hükmünde, hukuka aykırı olarak tahsil edilen vergilerin tecil faizi oranında hesaplanan faizi ile birlikte iadesinin istenmesine imkan tanınmışken, mali idarenin hukuka aykırı işlemi nedeniyle paranın kullanım hakkından yoksun kalınması karşılığı olarak tecil faizi oranından daha düşük faiz oranı ile hesaplanan faizinin talep edilmesi halinde,

talebe bağlılık ilkesi uyarınca tecil faizi oranından daha düşük faiz oranı ile hesaplanan faizin iadesi yerine, talep aşılarak tecil faizi oranında hesaplanan faizin iadesine hükmedilmesi usul ve yasaya aykırı düşecektir. Uyuşmazlıkta, davacı tarafından dava dilekçesinde ticari faiz talep edildiğinden, uygulanacak faiz oranının genel hükümler doğrultusunda tespiti gerekmektedir.

Bu durumda, 3095 Sayılı Kanunun 2/1. maddesinde temerrüt faiz oranı yasal faizle aynı oranda belirlenmiş olması ve aynı maddenin 2. fıkrasında alacaklıya temerrüt faizini avans faizi oranında "isteme" hakkı tanınmış olması hususları gözetildiğinde, davacının nitelik ve oran belirtilmeden ticari faiz talebinde bulunması nedeniyle yasal faiz talep etmiş olduğunun kabulü gerektiğinden, talebe bağlılık ilkesi uyarınca da yasal faiz oranında hesaplanan faizin iadesine hükmedilmesi gerekirken, talep fazlasına karar verilmesi hukuka aykırı ise de, bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılamayı gerektirmediği anlaşıldığından,

temyiz isteminin kabulüyle Bölge İdare Mahkemesi kararının faize ilişkin hüküm fıkrasının düzeltilerek onanması gerektiği; kararın gelir vergisine ilişkin kısmı yönünden ise, 7269 sayılı Kanunun 42.maddesinde düzenlenen istisna hükmünün, maddede tahdidi olarak sayılan işlemlerden, bizatihi işlem nedeniyle alınan vergileri kapsadığı,

ilan edilen afet bölgelerinde bina inşasını yüklenen gerçek veya tüzel kişilerin yürütmüş oldukları inşaat faaliyetleri dolayısıyla elde ettikleri kazançları kapsamadığı ve yılları sari inşaat işleriyle ilgili olarak yapılan hakediş ödemelerinin gelir vergisi tevkifatına tabi olduğu dikkate alındığında, dava konusu zımni ret işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığından, temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının gelir vergisine ilişkin hüküm fıkrasının bozulması gerektiği; düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, Ağrı İl Özel İdaresince ihale edilen ...ihale kayıt numaralı "Doğubayazıt İlçesi Çömçeli Grubu 49 Adet Afet Konutu Yapım İşi”ne ilişkin imzalanan sözleşme kapsamında yapılan hakediş ödemesi nedeniyle kesinti yoluyla tahsil edilen damga vergisi ile sözleşme konusu yılları sari inşaat işleriyle ilgili olarak 2013-2015 yılları arasında yapılan hakediş ödemelerinden tevkif edilen gelir (stopaj) vergisi ve katma değer vergisinin iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile ödenen tutarın hesaplanacak ticari faiziyle birlikte iadesi istemine ilişkindir.

İLGİLİ MEVZUAT

7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanunun 1/1.madesinde, Deprem (Yer sarsıntısı), yangın, su baskını, yer kayması, kaya düşmesi, çığ,tasman ve benzeri afetlerde; yapıları ve kamu tesisleri genel hayata etkili olacak derecede zarar gören veya görmesi muhtemel olan yerlerde alınacak tedbirlerle yapılacak yardımlar hakkında bu kanun hükümleri uygulanır, kuralına, 23/1.maddesinde, Hazine mülkiyetine geçen arsalardan İmar ve İskan Bakanlığınca görülen lüzum üzerine,

toplu inşaat yapılmıyan yerlerde bu kanundan faydalanacak olanlardan yapısını belli süre içerisinde yapmayı taahhüt edenlere noter huzurunda kura çekilerek arsaları verilebileceği gibi, bunlara ayrıca teknik yardım ve borçlandırmak suretiyle yapı malzemesi ve para yardımıda yapılabilir, kuralına, 29/1.maddesinde,Yıkılan, yanan veya ağır hasara uğrayan veya uğraması muhtemel olan binalarla imar planları gereğince kamulaştırılmasında zorunluluk bulunan yerlerdeki binalarda oturan ailelere hak sahibi olmak şartıyla konut yaptırılır veya kredi verilir, kuralına, aynı Kanunun 42.maddesinde ise,

Bu kanunun uygulanması dolayısiyle taşınmaz malların alım, satım, ipotek, tapu - kadastro işlemleri, yeniden inşa edilecek veya onarılacaklarla ilgili ihale, sözleşme, ruhsatname ve sair işlemler ve bu kanundan faydalanacakların verecekleri beyanname, taahhütname ve yapacakları sözleşmeler her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır, kuralına.

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunun Vergi kesintisi başlıklı 15/1.maddesinde, Kamu idare ve kuruluşları, iktisadî kamu kuruluşları, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadî işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, ziraî kazançlarını bilânço veya ziraî işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler;

kurumlara avanslar da dahil olmak üzere nakden veya hesaben yaptıkları aşağıdaki ödemeler üzerinden istihkak sahiplerinin kurumlar vergisine mahsuben %15 oranında kesinti yapmak zorundadırlar: a) Gelir Vergisi Kanununda belirtilen esaslara göre birden fazla takvim yılına yaygın inşaat ve onarım işleri ile uğraşan kurumlara bu işleri ile ilgili olarak yapılan hak ediş ödemeleri, ...

(5) Bu madde gereğince vergi kesintisi yapmak zorunda olanlar, bu vergileri ödeme veya tahakkukun yapıldığı yer itibarıyla bağlı oldukları vergi dairesine, vergilendirme dönemini izleyen ayın yirminci günü akşamına kadar muhtasar beyanname ile bildirmeye mecburdurlar. Gelir Vergisi Kanununda belirlenen usûl ve esaslar, bu maddeye göre verilecek muhtasar beyannameler hakkında da uygulanır.

Şu kadar ki, bu maddenin üçüncü fıkrası uyarınca yapılan kesinti, kurumlar vergisi beyannamesinin verildiği döneme ait muhtasar beyanname ile beyan edilir, ... olay tarihinde yürürlükte bulunan aynı maddenin (8). Bendinde, Bakanlar Kurulu bu maddede belirtilen vergi kesintisi oranlarını, her bir ödeme ve gelir için ayrı ayrı sıfıra kadar indirmeye, kurumlar vergisi oranına kadar yükseltmeye ...yetkilidir, kuralına.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 100.maddesinde ise Genel bütçeye dahil idare ve müesseseler yaptıkları vergi tevkifatı için beyanname vermezler, kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge İdare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.

Bölge İdare Mahkemesi kararının dava konusu işlemin hakediş ödemesi nedeniyle kesinti yoluyla tahsil edilen damga vergisine ve anılan damga vergisinin tecil faiziyle iadesine ilişkin hüküm fıkrasına yönelik davalı tarafından ileri sürülen temyiz nedenleri kararın belirtilen hüküm fıkrasının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Davalının, Bölge idare Mahkemesi kararının dava konusu işlemin gelir (stopaj) vergisine ve anılan verginin tecil faiziyle iadesine ilişkin hüküm fıkrasına yönelik temyiz istemine gelince;

Yukarıda yer alan mevzuatın değerlendirilmesinden, deprem, yangın, su baskını, yer kayması, kaya düşmesi, çığ düşmesi ve benzeri afetlerde, yapıları ve kamu tesisleri genel hayata etkili olacak derece zarar gören veya görmesi muhtemel olan yerlerde alınacak tedbirlerle yapılacak yardımlar kapsamında, ilan edilen afet bölgelerinde yıkılan, yanan, ağır hasara uğrayan veya uğraması muhtemel binalar ile imar planları gereğince kamulaştırılmasında zorunluluk bulunan yerlerdeki binalarda oturan ailelere hak sahibi olmaları şartıyla konut yaptırılacağı, kredi verileceği, evini yapana yardım edileceği, bu kapsamda konut, konut inşası,

iş yeri inşası, arsa tahsisi, inşaat kredisi ve yapılacak sair yardımlar dolayısıyla taşınmaz malların alım, satım, ipotek, tapu-kadastro işlemleri, yeniden inşa edilecek veya onarılacaklarla ilgili ihale, sözleşme, ruhsatname ve sair işlemlere ilişkin olarak Kanundan faydalanacakların verecekleri beyanname, taahhütname ve yapacakları sözleşmelerin vergi, resim ve harçtan muaf olduğu, istisnanın tahdidi olarak sayılan işlemlerden, bizatihi işlem nedeniyle alınan vergileri kapsadığı,

ilan edilen afet bölgelerinde bina inşasını yüklenen gerçek veya tüzel kişilerin yürütmüş oldukları inşaat faaliyetleri dolayısıyla elde ettikleri kazançları kapsamadığı, yılları sari inşaat işleriyle ilgili olarak yapılan hakediş ödemelerinin gelir vergisi tevkifatına tabi olduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, Bölge İdare Mahkemesince, hakediş ödemesinin, 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanununun uygulanması dolayısıyla yeniden inşa edilecek veya onarılacaklarla ilgili ihale, sözleşme, ruhsatname ve sair işlemler kapsamında bulunduğu ve isabet edecek vergilerden bağışık olduğu,

buna göre olayda, Vergi Usul Kanununun 118/3.maddesinde yer alan "açık olarak vergi mevzuuna girmeyen veya vergiden müstesna bulunan gelir, servet, madde, kıymet, evrak ve işlemler üzerinden vergi istenmesi veya alınması" olarak tanımlanan "mevzuda hata" durumu bulunduğundan,

davacı tarafından hakediş ödemeleri üzerinden gerçekleştirilen kesintisinin düzeltme ve şikayet yoluyla iadesi istemiyle yapılan başvurunun davalı idarece zımnen reddine ilişkin dava konusu işlemin gelir vergisine ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle bu kısım yönünden davayı kabul eden Vergi Mahkemesi kararına yönelik davalı idarenin istinaf başvurusu reddedilmişse de; yukarıda belirtildiği üzere, 7269 sayılı Kanunun 42.maddesinde belirtilen istisna hükmünün ilan edilen afet bölgelerinde bina inşasını yüklenen gerçek veya tüzel kişilerin yapmış oldukları inşaat faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları kapsamadığı,

yılları sari inşaat işleriyle ilgili olarak yapılan hakediş ödemelerinin gelir vergisi tevkifatına tabi olduğu sonucuna varılmaktadır.

Bu durumda; düzeltme-şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin olarak tesis edilen dava konusu işlemin hakediş ödemelerinden tevkif edilen gelir(stopaj) vergisini ilişkin kısmında hukuka aykırılık görülmediğinden, bu kısım yönünden davayı kabul eden Vergi Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunu reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.