Danıştay 9. Daire E.2021/510 K.2022/5826

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Antalya İli, Serik İlçesi, … Mahallesi, … Ada, … parselde kayıtlı mülkiyeti hazineye ait taşınmaz üzerinde davacı şirket lehine 14/12/1990 tarihinde tesis edilen 49 yıl daimi süreli müstakil üst hakkının 4706 sayılı Kanun'un geçici 23. maddesi kapsamında süresinin 28 yıl 2 ay 14 gün uzatılmasına ilişkin kararın tapuya tescili esnasında ihtirazi kayıtla ödenen 476.202,62-TL tapu harcına ilişkin tahakkukun iptali ve ödenen tutarın iadesi istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla;492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 57.maddesinde,tapu ve kadastro işlemlerinden bu Kanuna bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanların tapu ve kadastro harclarına tabi olacağı, aynı Kanunu'n 64. maddesinde, tapu ve kadastro harçlarının 4 sayılı tarifede yazılı nispetler üzerinden alınacağı,

4 sayılı tarifenin 20/d bendinde ise gayrimenkul hükmündeki daimi ve müstakil hakların tesis ve devri için ödenen bedel üzerinden binde 20 oranında harç alınacağının hüküm altına alındığı;4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'a 28/11/2017 tarihli ve 7061 sayılı Kanunla eklenen geçici 23.maddede de, lehine irtifak hakkı tesis edilen veya kullanma izni verilen yatırımcı ve işletmecilerin kesin tahsis, kesin izin,

irtifak hakkı veya kullanma izni sürelerinin maddede belirtilen şartların sağlanması ve maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde başvurulması halinde yeniden sözleşme düzenlenmek suretiyle sözleşmenin düzenlendiği tarihten itibaren kırk dokuz yıla uzatılabileceği düzenlemesinin yapıldığı; mevzuat hükümlerden, irtifak haklarının, daimi ve müstakil hakların tapuda tesis ve devrinde diğer bir deyişle ayni hakların tapuya tescilinde tapu harcı alınacağının anlaşıldığı; dosyanın incelenmesinden, davacı şirket lehine Antalya İli, Serik İlçesi,.

Mahallesi,.

Ada, … parselde kayıtlı mülkiyeti hazineye ait taşınmaz üzerinde 14/12/1990 tarihinde daimi üst hakkı tesis edildiği, 4706 sayılı Kanun'un geçici 23.maddesinden yararlanılarak 28/05/2019 tarihinde anılan üst hakkının 28 yıl 2 ay 14 gün uzatıldığı, üst hakkı süresinin uzatılmasına ilişkin … tarihli ve … yevmiye numaralı resmi senedin tapuya işlenmesi sırasında ihtirazi kayıtla ödenen 476.202,62-TL nispi tapu harcı tahakkukunun iptali ve ödenen tutarın iadesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı;

uyuşmazlıkta, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 4 sayılı tarifesinin 20/d bendi uyarınca gayrimenkul hükmündeki daimi ve müstakil hakların tesis ve devri için ödenen bedel üzerinden (bu bedel üzerinde hak tesis edilen gayrimenkulün emlak vergisi değerinin yarısından az, iki katından çok olamaz) tapu harcının binde yirmi olarak hesaplanacağı, ödenecek bedele, üst hakkı bedelinin uzatılan üst hakkı süresi ile çarpılması sonucu bulunacak değerin gayrimenkulün emlak vergisi değeri ile mukayese edilmesi sonucu ulaşılacağı ve bu bedel üzerinden matrahın belirleneceği,

ayrıca davacı şirket lehine 04/12/1990 tarihinde kurulan 49 yıllık üst hakkı süresi sona ermiş olsaydı yeniden tesis edilecek üst hakkı tesisinde de ödenecek olan üst hakkı bedeli üzerinden nispi tapu harcı alınacağı hususları birlikte değerlendirildiğinde, … tarihli ve … yevmiye numaralı resmi senetle üst hakkı süresinin 28 yıl 2 ay 14 gün uzatılmasına ilişkin yapılan değişikliğin, yeni ilave daimi ve müstakil hakkın tapuya tescili ve tesisi olduğu sonucuna varıldığı;

bu itibarla, davacı şirket tarafından … tarihli ve … yevmiye numaralı resmi senetle üst hakkı süresinin 28 yıl 2 ay 14 gün uzatılmasına ilişkin yapılan değişikliğin tapuya tescili için ihtirazi kayıtla ödenen 476.202,62-TL nispi tapu harcı tahakkukunda hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:492 sayılı Harçlar Kanunu'nun (4) sayılı tarifenin 20/d maddesinde, gayrimenkul hükmündeki daimi ve müstakil hakların tesis ve devri için ödenen bedel üzerinden harç alınacağı düzenlendiği, uyuşmazlıkta, tapuda yapılan işlemin yeni bir üst hakkı tesis işlemi olmadığı, var olan ve tapuya tescilli bulunan üst hakkının süresinin uzatılmasına ilişkin olduğu,

bu suretle, yeni bir daimi ve müstakil hakkın tapuda tescili ve tesisi şeklinde olmayan tescilin, 492 sayılı Kanun'un 20/d maddesi kapsamında olduğunun değerlendirilemeyeceği, diğer taraftan söz konusu değişikliğe ilişkin olarak düzenlenen … tarihli … yevmiye numaralı resmi senet incelendiğinde de, ana resmi senedin, üst hakkı süresinin başlama ve bitiş tarihi başlıklı 2. maddesinde, üst hakkı bedeli başlıklı 5. maddesinin zemin üst hakkı bedeli, ödeme zamanı, süresinde ödenmemesinde yapılacak işlem başlıklı bentlerinde, devir başlıklı 13. maddesinde,

üst hakkının iptali başlıklı 15. maddesinde ve uygulanacak hükümler başlıklı 20. maddesinde değişiklik ve/veya ilaveler yapıldığı, üst hakkının esas unsurlarında bir değişiklik veya yenilik meydana gelmediği, buna göre, gayrimenkul hükmündeki daimi ve müstakil bir hakkın tesisi niteliğinde olmayan işlem için davacı adına tahakkuk ettirilerek tahsil edilen dava konusu tapu harcında hukuka uygunluk bulunmadığı, tahsil edilen tutarın davacıya iadesi gerektiği gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, davanın kabulü ile ödenen tapu harcının davacıya iadesine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Olayda, davacı şirket lehine 14/12/1990 tarihinde 49 yıl süreyle daimi müstakil üst hakkı tesis edildiği, 4706 sayılı Kanun'un Geçici 23. maddesi kapsamında mevcut üst hakkı süresinin 28 yıl 2 ay 14 gün uzatılması işleminin tapuya tescili için 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 4 sayılı tarifesinin 20/d maddesine istinaden nispi tapu harcının ödenmesi gerektiği, nispi tapu harcını doğuran olayın gerçekleşmiş olduğu, bu işlemin yeni bir hak tescili olduğu, dava konusu tapu harcının tahsilinin hukuka uygun olduğu iddialarıyla kararın bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Yasal dayanaktan yoksun olan temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından, Antalya İli, Serik İlçesi, … Mahallesi, … Ada, … parselde kayıtlı mülkiyeti hazineye ait taşınmaz üzerinde davacı şirket lehine 14/12/1990 tarihinde tesis edilen 49 yıl daimi süreli müstakil üst hakkının 4706 sayılı Kanun'un geçici 23. maddesi kapsamında süresinin 28 yıl 2 ay 14 gün uzatılmasına ilişkin kararın tapuya tescili esnasında ihtirazi kayıtla ödenen 476.202,62-TL tapu harcına ilişkin tahakkukun iptali ve ödenen tutarın iadesi istenilmektedir.

İLGİLİ MEVZUAT

492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 57. maddesinde, tapu ve kadastro işlemlerinden, bu kanuna bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanların, tapu ve kadastro harçlarına tabi olduğu, 58. maddesinde, tapu ve kadastro harçlarını Kanuna ekli tarifede belirtilen kişilerin; tarifede belirtilmeyen işlemlerde taraflar aksini kararlaştırmamış ise, maddede yazılı kişilerin ödemekle mükellef olduğu hüküm altına alınmış, kanuna ekli 4 sayılı tarifenin 20/d maddesinde, gayrimenkul hükmündeki daimi ve müstakil hakların tesis ve devri için ödenen bedel üzerinden (bu bedelin, üzerinde hak tesis edilen gayrimenkulün emlak vergisi değerinin yarısından az, iki katından çok olamayacağı) devir alan için, madde de gösterilen oranda harç alınacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'a 28.11.2017 tarihli ve 7061 sayılı Kanunla eklenen geçici 23.maddesinde ise.

"İlgili mevzuatı uyarınca kamu taşınmazları üzerinde kıyı yapıları dâhil turizm yatırımı gerçekleştirilmek amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığınca adına kesin tahsis yapılan, Orman ve Su İşleri Bakanlığınca adına kesin izin verilen veya Maliye Bakanlığı tarafından lehine irtifak hakkı tesis edilen veya kullanma izni verilen yatırımcı ve işletmecilerin kesin tahsis, kesin izin, irtifak hakkı veya kullanma izni süreleri; söz konusu kesin tahsis, kesin izin, irtifak hakkı veya kullanma iznine ilişkin olarak varsa açılan davalardan tüm yargılama giderleri üstlenilerek kayıtsız ve şartsız olarak feragat edilmesi,

ödenmesi gereken herhangi bir borcunun bulunmaması ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde başvurulması halinde yeniden sözleşme düzenlenmek suretiyle sözleşmenin düzenlendiği tarihten itibaren kırk dokuz yıla uzatılabilir.

Ayrıca, Orman ve Su İşleri Bakanlığınca milli park ve tabiat parklarında konaklama amaçlı turizm yatırımı gerçekleştirilmek amacıyla yirmidokuz yıla kadar kiralama yapılan yatırımcı ve işletmecilerin kira sözleşmeleri, bu fıkrada belirtilen şartların sağlanması halinde yirmidokuz yıla veya irtifak hakkına dönüştürülmek suretiyle kırkdokuz yıla uzatılabilir.

Kesin tahsis yapılan veya irtifak hakkı tesis edilen taşınmazlar yatırımcı ve işletmecilerine satılmak suretiyle de değerlendirilebilir. (Ek cümleler:21/12/2019-7201/9 md.) Ancak, kampingler ve günübirlik tesisler (mekanik tesis hatları ve bu hatların günübirlik tesisleri hariç) ile konaklama unsuru içeren mesire yerlerinin uzatılan süreler dâhil toplam süreleri, yeni sözleşmenin düzenlendiği tarihten itibaren yirmi yılı geçemez.

Bu hüküm, bu cümleleri ihdas eden maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce süresi içerisinde adı geçen Bakanlıklara başvuran ancak işlemleri henüz sonuçlanmayan sözleşmeler hakkında da uygulanır. " hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden, davacı şirket lehine, mülkiyeti hazineye ait taşınmaz üzerinde 14/12/1990 tarihinde tesis edilen 49 yıl daimi süreli müstakil üst hakkının 4706 sayılı Kanun'un Geçici 23. maddesi kapsamında süresinin … tarih ve … yevmiye numaralı resmi senetle 28 yıl 2 ay 14 gün uzatılmasına ilişkin yapılan değişikliğin tapuya tescili esnasında ihtirazi kayıtla ödenen 476.202,62-TL tapu harcına ilişkin tahakkukun iptali ve ödenen tutarın iadesi istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Uyuşmazlıkta, 4706 sayılı Kanun'un Geçici 23.maddesi kapsamında süre uzatımına ilişkin olarak düzenlenen 28/05/2019 tarihli 9612 yevmiye numaralı resmi senet incelendiğinde, ana resmi senedin üst hakkı bedeli başlıklı 5. maddesinin zemin üst hakkı bedeli, ödeme zamanı, süresinde ödenmemesinde yapılacak işlem başlıklı bentlerinde, devir başlıklı 13. maddesinde, üst hakkının iptali başlıklı 15. maddesinde ve uygulanacak hükümler başlıklı 20. maddesinde değişiklik ve/veya ilaveler yapıldığı, üst hakkı bedelinin yeniden belirlendiği ve bu hakkın tapuya tescil edildiği,

14/12/1990 tarihinde tesis edilen 49 yıl daimi süreli müstakil üst hakkının süresi 14/12/2039 tarihinde sona erecekken, 28/05/2019 tarihli resmi senetle 28 yıl 2 ay 14 gün uzatıldığı, yapılan süre uzatımı ile birlikte sona erme tarihinin 12/08/2047 tarihi olduğu görüldüğünden,g resmi senetle üst hakkı süresinin 28 yıl 2 ay 14 gün uzatılmasına ilişkin ilave daimi ve müstakil hakkın tapuya tescilinin tapu harcına tabi olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu durumda, tapu harcına esas matrahın belirlenmesi noktasında, 492 sayılı Harçlar Kanunu'na ekli 4 sayılı tarifenin 20/d maddesinde üst hakkı bedelinin, üzerinde hak tesis edilen gayrimenkulün emlak vergisi değerinin yarısından az, iki katından çok olamayacağı kuralına yer verildiği görüldüğünden,

hak tesisi edilen gayrimenkulün emlak verisi değeri ,14/12/1990 tarihinde tesis edilen üst hakkına ilişkin ödenen tapu harcı tutarı ile davacı şirket lehine 04/12/1990 tarihinde kurulan 49 yıllık üst hakkı süresi sona ermeden 28/05/2019 tarihli resmi senetle 28 yıl 2 ay 14 gün uzatılan üst hakkı için ödenen tutar ve 12/08/2047 tarihine kadar uzatılan üst hakkı nedeniyle 14/12/2039-12/08/2047 tarihleri arası için hesaplanması gereken üst hakkı bedeli dikkate alınarak ulaşılacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken bu hususlarda herhangi bir inceleme yapılmadan verilen Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık görülmemiştir.