Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2022/3833 K.2024/140

Dava konusu istem: Özgül öğrenme güçlüğü yaşayan bireylerin, Yükseköğretim Kurumları Sınavı Kılavuzu'ndaki "Özel Yetenek Sınavı ile Programa Alınan Engelli Bireyler" kontenjanına dahil edilmesi istemiyle yapılan 02/10/2019 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 29/09/2022 tarih ve E:2020/3837, K:2022/5239 sayılı kararıyla;

Anayasa'nın 131. maddesi, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 6. maddesinin (a) fıkrası, 7. maddesinin 1. fıkrasının (a), (b) ve (h) bentleri, 12. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi, 43. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi ve 45. maddesi, 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun'nun 7. maddesinin 1., 2. ve 7. fıkraları, Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (d), (ı) ve (n) bentleri, 2020 Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) Kılavuzu'nun "7.9. Engelli/sağlık sorunu olan adaylar ve sağlık durumu/engel bilgi formunun doldurulması", "Engel/sağlık durumuna ilişkin bilgiler sürekli engel grubu" ve "Engelli/sağlık sorunu olan adaylara sınav uygulamaları" başlıklı bölümlerinde yer alan kurallar aktarılarak;

30/03/2017 tarihli Yükseköğretim Genel Kurulu toplantısında alınan karar ile engelli öğrencilere yönelik 19/12/2013 ve 25/09/2014 tarihli Yükseköğretim Genel Kurulu kararlarının, "Özel yetenek sınavı ile öğrenci alan programlarda engelli öğrenciler için (bedensel engelli, görme engelli, işitme engelli, MR( mental retardasyon) ile “yaygın gelişimsel bozukluklar” (otizm, spektrum bozuklukları(OBS), asperger sendromu, RETT sendromu, dezintegratif bozukluklar, sınıflanamayan grupta yer alan yaygın gelişimsel bozukluklar) durumlarını “engelli sağlık kurulu raporu” ile belgelemeleri kaydıyla YGS puanlarından biri 100 ve üzerinde olanların,

özel yetenek sınavına kabul edilmesi ve başvuruları kabul edilen adayların YGS puanları değerlendirmeye katılmadan (ÖSYS Kılavuzunda yer alan formül kullanılmadan) kendi aralarında yapılacak ayrı bir yetenek sınavı sonucuna göre değerlendirilerek, yetenek sınavını kazanan öğrencilerin kayıtlarının yapılması" şeklinde değiştirilmesine karar verildiği,

Davacı Dernek tarafından, özgül öğrenme güçlüğü yaşayan öğrencilerin, "Özel Yetenek Sınavı ile Programa Alınan Engelli Bireyler" kapsamına alınması talebiyle davalı idareye 11/10/2017 ve 12/12/2018 tarihli dilekçeler ile başvurulduğu, söz konusu başvuruların, özgül öğrenme güçlüğünün ICD 10 kodlarında özellikle otizm için tanımlanan alt gruplardan "diğer yaygın gelişimsel bozukluklar" içerisinde yer almadığı, ancak konu ile ilgili çalışmaların devam ettiği belirtilerek reddedildiği,

2019 yılının Şubat ayında Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik'in yürürlüğe girmesi üzerine, anılan Yönetmelik ile özgül öğrenme güçlüğünün ICD 10 sınıflandırmasına dahil edildiği gerekçesiyle davacı Dernek tarafından 02/10/2019 tarihli dilekçe ile davalı idareye tekrar başvurulduğu, söz konusu başvurunun zımnen reddi üzerine bakılan davanın açıldığı,

Özgül öğrenme güçlüğünün, ICD 10 kodlarında özellikle otizm için tanımlanan alt gruplardan "diğer yaygın gelişimsel bozukluklar" içerisinde yer alıp almadığı hususunun uyuşmazlığın özünü oluşturduğu,

ICD 10 Sınıflandırma Sistemi içinde, "Psikolojik Gelişimsel Bozukluklar"ın (F80-F89) kısmında yer almakta olup; "F84" alt grubunda ayrıntılı bir şekilde "Yaygın Gelişimsel Bozukluklar"ın sınıflandırıldığı,

Anılan sınıflandırmada, "Karşılıklı sosyal etkileşimlerde ve iletişim biçimlerinde kalitatif anormalliklerle, sınırlı, sterotipik, tekrarlı ilgi ve aktivite repertuarı ile karakterize bozukluklar grubudur. Bu kalitatif anormallikler, tüm durumlarda bireyin işlevinin yaygın özelliğidir.

Herhangi bir ilişkili tıbbi durumu ve mental retardasyonu tanımlamak için ek kod kullanın.

F84. Çocukluk otizmi

İnfantil:

• otizm

• psikoz

Kanner sendromu

Otistik bozukluk

Şunlarla tanımlanan yaygın gelişimsel bozukluk tipidir: (a) 3 yaş öncesinde belirti veren anormal veya yetersiz gelişmenin varlığı ve (b) Her 3 psikopatoloji alanında anormal fonksiyonun karakteristik tipi: Karşılıklı sosyal etkileşim, iletişim ve sınırlı

Hariç: otistik psikopati (F84.5)

F84.1 Atipik otizm

Atipik çocukluk psikozu

Otistik özellikle birlikte mental retardasyon

Başlangıç yaşı veya tanısal kriterlerin 3 setini karşılamaması açısından çocukluk otizminden ayrılan yaygın bir gelişim bozukluğu tipidir. Ancak 3 yaş sonrasında bulunan anormal ve yetersiz gelişme olduğu zaman ve otizm tanısı için gereken 3 psikopatoloji

Mental retardasyonu tanımlamak için, uygunsa ek kod (F70–F79) kullanın.

F84.2 Rett sendromu

Bu güne kadar yalnızca kızlarda bulunan genellikle 7 ile 24 aylık arasında başlangıç ile birlikte kafa büyümesinde azalmanın eşlik ettiği lökomosyon ve elleri kullanma becerilerinin ve konuşmanın parsiyel veya komplet kaybının normal erken gelişmeyi izlediği

F84.3 Diğer çocukluk disentegratif bozukluğu

Demans infantilis

Disentegratif psikoz

Heller sendromu

Simbiyotik psikoz

Bozukluk başlamadan önce tamamen normal gelişme dönemi ardından birkaç aylık süre içerisinde birkaç gelişme alanındaki önceden edinsel becerilerin kesin kaybının izlediği yaygın gelişme bozukluğu tipidir. Tipik olarak, çevreye karşı genel ilgi kaybı,

Birlikte bulunan herhangi bir nörolojik durumu tanımlamak için ek kod kullanın.

Hariç: Rett sendromu (F84.2)

F84.4 Mental retardasyon ve sterotipik hareketler ile ilişkili aşırı aktif bozukluk

Belirsiz nozolojik geçerliliği olan yetersiz tanımlanmış bir bozukluktur. Kategori, stereotipik davranışların yanı sıra hiperaktivitede ve dikkatte majör problemler gösteren ciddi mental retardasyonlu (IQ 34’den küçük) çocuklar grubunu içerecek şekilde

F84.5 Asperger sendromu

Çocukluğun şizoid bozukluğu

Otistik psikopati

Sınırlı, stereotipik, tekrarlı ilgi ve aktivite repertuarı ile birlikte otizmi taklit eden karşılıklı sosyal etkileşimde kalitatif anormalliklerin aynı tipi ile karakterize olan, belirsiz nozolojik geçerliliği bulunan bir bozukluktur. Dilde veya kognitif

F84.8 Diğer yaygın gelişimsel bozukluklar

F84.9 Yaygın gelişimsel bozukluk, tanımlanmamış" açıklamalarının yer aldığı,

Uyuşmazlığın çözümü için Dairelerinin 22/10/2020 tarih ve E:2020/3837 sayılı ara kararı ile davalı idareden; özgül öğrenme güçlüğü yaşayan bireylerin "Özel Yetenek Sınavı ile Programa Alınan Engelli Bireyler" kontenjanına dahil edilmesi yolunda kendilerine gelen taleplerin değerlendirilmesine yönelik olarak Engelli Çalışma Gurubu'nun görüş ve önerisini ihtiva eden rapor, çalıştay raporu vb. her türlü bilgi belgenin gönderilmesinin istenilmesine karar verildiği,

Davalı idarece verilen cevapta; Engelli Çalışma Gurubu'nun 04/10/2019 tarihli toplantı tutanağının dosyaya sunulduğu, anılan toplantıda, özgül öğrenme güçlüğü yaşayan bireylere YÖK kararından yararlanma imkanı verilmesi durumunda, özel yetenek sınavıyla sisteme dahil edilmesi istenilen engelli gruplar arasında yer alan ve engelli adaylar arasında dezavantajlı olan Otizm Spektrum Bozukluğu gibi engeli bulunan adayların sınavda başarılı olma imkanının ortadan kalkacağı, ÖSYM’nin, özel öğrenme güçlüğü yaşayan öğrencilere ek süre, tekli salon, okuyucu/işaretleyici, yanında aparatını getirebilme gibi imkanlar sağladığı da dikkate alındığında, disleksi olan öğrencilerin kontenjana dahil edilmemesine karar verildiğinin belirtildiği,

Dairelerinin 20/01/2021 tarih ve E:2020/3837 sayılı ara kararı ile Sağlık Bakanlığından, "1- Özgül Öğrenme Güçlüğünün (alt tipleri bazında ayrı ayrı değerlendirme yapılarak) ICD KOD ve alt grupları kapsamında olup olmadığı, kapsamda ise; hangi sınıflandırma altında yer aldığının sorulmasına,

2- Özgül Öğrenme Güçlüğü tanısı konulan bireyler ile yaygın gelişimsel bozukluklar kapsamında olan otizm, spektrum bozukluğu(OBS), asperger sendromu, RETT sendromu, dezintegratif bozukluk tanısı konulan bireylerin engel oranları hakkında bilgi istenilmesine,

3- İkinci maddede belirtilen engel oranları çerçevesinde Özgül Öğrenme Güçlüğü tanısının, tanımlanamayan yaygın gelişimsel bozukluklar kategorisinde olup olmadığının sorulmasına,

4- Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik'te Disleksi tanısı gereksinim değerlendirmesinin 'Özel gereksinimi vardır.' şeklinde olduğu görüldüğünden, bu bağlamda; anılan Yönetmelik'e göre özgül öğrenme güçlüğü tanısının tanımlanamayan yaygın gelişimsel bozukluklar kapsamında kabul edilip edilmediğinin sorulmasına ve konuya ilişkin bilgi belgenin gönderilmesinin istenilmesine" karar verildiği,

Sağlık Bakanlığının 04/05/2021 tarihinde kayda giren cevabi yazısında, "Özgül Öğrenme Güçlüğü (ÖÖG), ICD 10. Sınıflandırma sistemi içinde Psikolojik Gelişimsel Bozukluklar (F80-F89) kısmında yer almaktadır.

Bu kısım içinde de Skolastik Becerilerinin Özgül Gelişimsel Bozuklukları (F81) bölümünde sınıflandırılmış ve Özgül Okuma Bozukluğu (F81.0), Özgül Heceleme Bozukluğu ((F81.1), Özgül Aritmetik Beceri Bozukluğu (F81.2), Karma Skolastik Becerilerde Bozukluk (F81.3), Diğer Skolastik Beceri Bozukluğu (F81.8) ve Skolastik becerilerinin gelişimsel bozuklukları tanımlanmış (F81.9) şeklinde alt bozukluklara yer verilmiştir.

Yaygın Gelişimsel Bozukluklar ise F84 tanı kodu ile farklı bozukluklar olarak sınıflandırılmıştır. Ayrıca ÖÖG, Amerikan DSM sınıflandırılmasında da 315.00 kodu altında sınıflandırılmıştır.

20/02/2019 tarih ve 30692 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmelik'te ÖÖG özür oranı ÖGV (özel gereksinimi vardır) (%20-39), Yaygın Gelişimsel Bozukluklar, Otizm Spektrum Bozukluğu, Asperger Bozuklulğu, Rett sentromu, Dezintegratif Bozukluk tanılarının özür oranı ise ÖKGV (özel koşul gereksinimi vardır) (%90-99) olarak belirtilmiştir.

ÖÖG, eski sınıflandırma sistemleri DSM 4 TR ya da ICD 10 ve DSM 5’te yaygın gelişimsel bozukluklar sınıflandırılmasında yer almaz. ÖÖG ve Yaygın Gelişimsel Bozukluklar ICD 10’da Psikolojik Gelişimsel Bozukluklar kısmında yer alsa da farklı bozukluklar olarak sınıflandırılmıştır. DSM %’te de benzer şekilde ÖÖG ve Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Nörogelişimsel bozuklukların içinde yer alıp farklı bozukluklar olarak sınıflandırılmıştır.

Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmelikte hem ÖÖG hem Yaygın Gelişimsel Bozukluklar’ın özel gereksinim gerektirdiği belirtilmiştir. Ancak söz konusu Yönetmeliğin eklerinde görüldüğü gibi özür oranları farklı olmasının yanında Tanı Kılavuzlarına uyumlu şekilde farklı bozukluklar olarak kabul edilmiştir. " şeklinde açıklamaya yer verildiği,

Yukarıda yer alan açıklamalar dikkate alındığında; ICD 10 tablosunda, tıbbi literatürde "özgül öğrenme güçlüğü" olarak ifade edilen durumun "Psikolojik Gelişimsel Bozukluk" (F80-F89) başlığı altında yer aldığı, ancak, bu başlık altında bir alt başlık olarak ifade edilen "Yaygın Gelişimsel Bozukluklar" (F84) kapsamında yer almadığı, "Skolastik Becerilerinin Özgül Gelişimsel Bozuklukları" (F81) bölümünde sınıflandırıldığının anlaşıldığı,

Ayrıca, 2022 Yükseköğretim Kurumları Sınavı Klavuzu'nda yer alan; sınıflanamayan grupta yer alan yaygın gelişimsel bozukluk (otizm spektrum bozuklukları (OSB), asperger sendromu, RETT sendromu, dezintegratif bozukluk vb.) özgül/özel öğrenme güçlüğü (disleksi, dikkat eksikliği, hiperaktivite vb.) olduğu belirtilen adaylara ek süre ve talepleri doğrultusunda okuyucu ve/veya işaretleyici yardımı verileceği, bu adayların tüm sorulardan sorumlu olduğu,

okuyucu yardımı alan adayların istedikleri takdirde sınav esnasında soruları kendilerinin de okumalarına izin verileceği, okuyucu ve/veya işaretleyici yardımı talep etmeyenlerin istedikleri takdirde tekli salonlarda sınava alınacağı, ruhsal ve duygusal sağlık sorunu (panikatak, depresyon, şizofreni, atipik psikoz gibi) olan adaylara talepleri doğrultusunda işaretleyici yardımı verileceği, işaretleyici yardımı talep etmeyenlerin de istedikleri takdirde tekli salonda sınava alınacağı kuralı dikkate alındığında, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından, özgül öğrenme güçlüğü yaşayan adaylara yönelik olarak ek süre, okuyucu,

işaretleyici ve tekli salon gibi imkanların sunularak adaylar arasında fırsat eşitliğinin sağlandığının görüldüğü,

Bu durumda, özür oranları %90-99 olan ve dezavantajlı grupta yer alan "yaygın gelişimsel bozukluklar, otizm spektrum bozuklukları, Asperger sendromu, RETT sendromu, dezintegratif bozukluklar" tanısı bulunan adayların, özel yetenek sınavı ile öğrenci alan programlarda durumlarını "engelli sağlık kurulu raporu" ile belgelemeleri kaydıyla YGS puanlarından biri 100 ve üzerinde olanların, özel yetenek sınavına kabul edilmesi ve başvuruları kabul edilen adayların YGS puanları değerlendirmeye katılmadan (ÖSYS Kılavuzu'nda yer alan formül kullanılmadan) kendi aralarında yapılacak ayrı bir yetenek sınavı sonucuna göre değerlendirilerek,

yetenek sınavını kazanan öğrencilerin kayıtlarının yapılması yolunda verilen karara özgül öğrenme güçlüğü yaşayan adayların dahil edilmemesinde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, özgül öğrenme güçlüğünün, YÖK kararında sayılan "diğer yaygın gelişimsel bozukluklar" içerisinde yer aldığı, bu nedenle, YÖK kararında belirtilen haklarından özgül öğrenme güçlüğü yaşayan öğrencilerin de yararlanmaları gerektiği, Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik'te, özgül öğrenme güçlüğü tanısının tanımlanamayan yaygın gelişimsel bozukluklar kapsamında kabul edildiği, özgül öğrenme güçlüğü yaşayan öğrencilerin; okuma, yazma, matematik veya motor beceri alanlarından birinde veya birkaçında yetersizliğin ortaya çıktığı bireyler olduğu, bu öğrencilerin, herhangi bir engeli olmayan diğer öğrencilerle aynı kurallara tabi tutulmasının eğitimde imkan ve fırsat eşitliği ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.