Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/1829 K.2024/1382

Dava konusu istem: 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesine, 18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile eklenen (n) bendinin, "Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programına" yer verilmemesi nedeniyle eksik düzenleme içerdiğinden bahisle iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 13/12/2022 tarih ve E:2018/5250, K:2022/5981 sayılı kararıyla;

2577 sayılı Kanun'un, "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. ve 4. fıkraları aktarıldıktan sonra,

Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programı mezunu olan davacının, dava konusu Yönetmelik düzenlemesi nedeniyle iş imkânlarının kısıtlanacağı ve ekonomik olarak kayba uğrayacağı açık olduğundan, söz konusu Yönetmelik düzenlemesinin davacı yönünden devamlı olarak uygulandığının tartışmasız olduğu,

Buna göre, davacının özlük ve parasal hakları yönünden süregelen bir etki doğuran Yönetmelik düzenlemesine karşı açılan davada, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca süre aşımı bulunmadığı, davalı Bakanlığın bu husustaki iddiasının yerinde görülmediği,

Kaldı ki davacının, dava konusu Yönetmelik kuralındaki eksik düzenlemenin giderilmesi istemli başvurusunun davalı idarece reddi üzerine bakılan davayı açtığının da görüldüğü,

Öte yandan, davalı idarenin usule ilişkin diğer iddialarının da yerinde görülmediği belirtildikten sonra,

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nun 3. maddesinin 1. fıkrasının 84. bendine, 10. maddesinin 1. ve 15. fıkralarına, 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesine eklenen (n) bendinin davanın açıldığı tarihteki halinde, "Veteriner sağlık teknikeri: Lise öğrenimi üzerine iki yıl süreli veteriner sağlık ile hayvan yetiştiriciliği ve sağlığı önlisans örgün öğrenim programlarından mezun olan teknikeri, ifade eder." düzenlemesinin yer aldığı;

bilahare anılan bentte geçen "örgün" ibaresinin de iptali istemiyle açılan bir başka davada, Dairelerinin 18/06/2020 tarih ve E:2016/1738, K:2020/2147 sayılı kararı ile anılan ibarenin iptaline karar verildiği ve anılan kararın, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 11/11/2021 tarih ve E:2020/2992, K:2021/2406 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği açıklaması aktarıldıktan sonra,

Danıştay Başsavcılığının istem yazısı ile Dairelerinin 20/10/2022 tarih ve E:2018/5250 sayılı ara kararı üzerine Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı tarafından gönderilen Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunun 26/08/2020 tarih ve 2020/08 toplantı sayılı kararında; müfredatlar incelendiğinde.

Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı Programı ile Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programında aynı müfredatın uygulanmış olduğu, iki program arasında sadece isim farklılığı ve bazı derslerin kredilerinde farklılıklar olduğu, Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı (HYS) ile Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği (BKHY) ön lisans örgün programlarının müfredat olarak birbirine uyumlu olduğu, hatta ders kredilerindeki bazı küçük farklılıklar haricinde tamamen birbirinin aynı olduğu,

dava konusu Yönetmelikte belirtilen birçok alanın özellikle Embriyo Transferi, Genetik Kopyalama, İntrauterin Tohumlama gibi operasyon bilgi ve yetkisi gerektiren biyoteknolojik uygulamaların, her iki programın da (Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı Programı ve Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programı), hatta mevcut Laborant ve Veteriner Sağlık (LVS) programının da kapsamı ve yetkisi dışında olduğu,

bununla birlikte Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı ile Laborant Veteriner Sağlık programlarına (gerekli kurs ve eğitim sonucu sertifika almak koşuluyla) vajinal veya servikal suni tohumlama gibi operasyon bilgi ve yetkisi gerektirmeyen suni tohumlama uygulamaları yetkisi verilmesine rağmen aynı müfredat ve ders programına sahip Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programından mezun olan öğrencilere aynı yetkinin verilmediği,

yapılan incelemeler sonucunda 2009 yılında YÖK kararıyla "Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı Programı" için isim değişikliğine gidilerek aynı müfredatla "Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programı" adının verildiği, bu nedenle Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği programlarından mezun olan öğrencilerin de aldıkları eğitim gereği diğer iki program mezunlarının sahip olduğu hak ve yetkilere sahip olması gerektiği kanaatine varıldığının belirtildiği,

Bu itibarla, üniversitelerin eğitim-öğretim faaliyetlerini koordine ederek Yükseköğretim Kuruluna önerilerde bulunma, aynı veya benzer nitelikteki fakültelerin eğitim-öğretimine ilişkin ilkeler arasında uyum sağlamakla görevli ve yetkili bulunan Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunun yukarıda yer verilen kararı uyarınca Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı Programı ile Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programının ders ve içeriklerinin, dolayısıyla kazandırdığı mesleki yetkinliğin benzer ve hatta aynı oldukları ve benzer çalışma alanına sahip olduklarının anlaşıldığı,

dava konusu Yönetmelik değişikliği ile ana Yönetmeliğe eklenen veteriner sağlık teknikeri tanımında, Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı Programı ile birlikte Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programına da yer verilmesi gerektiğinin anlaşıldığı,

Bu nedenle, 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesine, 18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile eklenen (n) bendinde, "Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programına" yer verilmemesinin eksik düzenleme niteliğinde olduğu ve bu nedenle hukuka aykırılık bulunduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, tesis edilen işlemin hukuk ve mevzuata uygun olduğu; kamu hizmetlerinin etkin, düzenli ve verimli yürütülmesinin temini ile hizmetlerin gerekleri ve kamu yararı hususları gözetilerek işlemin tesis edildiği; "Büyükbaş ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programı"nın eğitim amacının, "Büyükbaş ve küçükbaş hayvanların bakımını, beslenmesini, yetiştirilmesi, barınakların planlanması, hayvancılık işletmelerinin verimliliğini arttırma, rasyon düzenlemeleri" olduğu ve bu sebeple Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile eklenen (n) bendindeki Veteriner Sağlık Teknikeri tanımını karşılamadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARŞI OY

X- 2577 sayılı Kanun'un, "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu; yine aynı maddenin 4. fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı; ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceği kurala bağlanmıştır.

Öte yandan, bir düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlemi veya uygulama işlemini ya da her ikisini birlikte iptal davasına konu yapabileceği kuşkusuzdur.

Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, 17/09/2018 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğüne başvuru yapıldığı ve anılan başvuruya ilişkin davalı idare tarafından gönderilen 21/09/2018 tarih ve E.2750483 sayılı yazı ile "Suni tohumlama izinlerinin iş ve işlemlerinin 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete 'de yayımlanan Suni Tohumlama Tabii Tobumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkındaki Yönetmeliğe göre yürütüldüğü, yönetmelik değişikliği ile ilgili olarak mevzuat değişikliği çalışmalarının devam ettiği yönünde bilgi verildiği görülmüştür.

Bunun üzerine, davacı tarafından, 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesine, 18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile eklenen (n) bendinde, "Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programına" yer verilmediğinden dolayı iş imkanlarının kısıtlandığı ve ekonomik kayba uğramasına neden olunduğu ileri sürülerek temyize konu davanın 28/11/2018 tarihinde açıldığı anlaşılmıştır.

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca, dava konusu düzenlemenin, 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesine, 18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile eklendiği dolayısıyla iptal davasının 18/12/2013 tarihinden itibaren 60 gün içerisinde açılması gerektiği ya da davalı idarenin,

21/09/2018 tarih ve E.2750483 sayılı yazısının davacıya tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içerisinde açılması gerektiği fakat dosya içerisindeki bilgi ve belgelerden davalı idarenin cevap yazısının davacıya tebliğ edildiği tarihe ilişkin bir bilgi bulunmadığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, öncelikle davalı idarenin 21/09/2018 tarih ve E.2750483 sayılı yazısının davacıya tebliğ edildiği tarihin saptanması gerektiği ve buna göre davanın süresinde açılıp açılmadığının tespiti gerekirken eksik incelemeye dayalı olarak verilen dava konusu düzenlemenin iptali yolundaki Daire kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile Danıştay Onuncu Dairesinin temyize konu 13/12/2022 tarih ve E:2018/5250, K:2022/5981 sayılı kararının bozulması gerektiği görüşüyle, çoğunluk kararına katılmıyoruz.

KARŞI OY

XX- Dava konusu edilen Yönetmelik, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ile 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanuna dayanılarak hazırlanmıştır.

6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanunun 11. maddesinde. (Veteriner hekim) bulunan şehir, kasaba ve köylerde (Veteriner hekim) olmıyanların her türlü hayvan hastalıklarını muayene ve tedavi etmeleri, hayvanlar üzerinde ameliyat yapmaları yasaktır hükmüne yer verilmiş.

5996 sayılı Kanunun 11. maddesinde de, "(1)Bu Kanun kapsamında faaliyet gösteren muayenehane, klinik, poliklinik, hayvan hastanesi, ev ve süs hayvanı satış yerleri, hayvan eğitim ve barınma yerleri, otel hizmeti veren hayvan bakımevleri, hayvan pazar ve borsaları, damızlık kümes ve kuluçkahaneler, hayvan hastalıkları teşhis, analiz ve üretim laboratuvarları ile deney hayvanı üretici ve tedarikçileri Bakanlıktan onay almak ve istenen kayıtları tutmakla yükümlüdür.

(2) Birinci fıkra kapsamındaki muayenehane, klinik ve polikliniklerin açılması için yalnızca veteriner hekimlere onay verilir. (3) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir. " hükmü yer almıştır.

Tek tırnaklı, çift tırnaklı, kanatlı ve suda yaşayan hayvanlar ile arı ve her türlü hayvanın üretim ve ıslahına yönelik, kişi veya kuruluşlar tarafından yapılacak suni tohumlama, tabii tohumlama, embriyo transferi, genetik kopyalama ve diğer biyoteknolojik faaliyetlerin düzenlenmesi, denetlenmesi, uygulama izinlerinin verilmesi; sperma ve embriyo ithalatı, ihracatı; suni tohumlama kayıtları ile istatistiki bilgilerin derlenmesi.

Bakanlık tarafından yapılacak suni tohumlama, tabii tohumlama ve embriyo transferi hizmetlerini düzenlemek amacıyla, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ile 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'a dayanılarak hazırlanan ve 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesine, 18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama,

Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile eklenen (n) bendinin davanın açıldığı tarihteki halinde, "Veteriner sağlık teknikeri: Lise öğrenimi üzerine iki yıl süreli veteriner sağlık ile hayvan yetiştiriciliği ve sağlığı önlisans örgün öğrenim programlarından mezun olan teknikeri, ifade eder." düzenlemesi yer almaktadır.

Temyize konu dosyanın incelenmesinden; ... Üniversitesi ... Meslek Yüksekokulu (örgün öğretim) mezunu olan davacı tarafından, suni tohumlama, tabii tohumlama ve embriyo transferi yapabilmesine izin verilirken, Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı bölümünde eğitim görenler ile Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği bölümünde eğitim görülmesine göre ayrıma gidilmesinin hukuka aykırılık taşıdığı, zira her iki bölümde de aynı derslerin okutulduğu ve müfredatın aynı olduğu ileri sürülerek dava konusu düzenlemenin iptali istemiyle davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Gerek damızlık hayvanın sağlıklı bir şekilde gebe kalabilmesi ve doğum yapabilmesi; gerekse yavrunun sağlıklı bir şekilde dünyaya gelebilmesi ve varlığını sürdürebilmesi için hassas bir uygulama olan ve uygun tohumlama zamanında, dişi hayvanın genital kanalına spermaların hijyenik koşullarda nakledilmesi olarak ifade edilen suni tohumlama, tabi tohumlama ve embriyo transferi yapılması gibi bir konuda idarece uygun görülen eğitimin alınmış olmasının gerektiği açıktır.

Bu itibarla, temel gıda maddesi olan et ve süt ihtiyacının karşılanmasında ana kaynak durumundaki hayvan ırkının sağlıklı, kaliteli ve güvenli olarak elde edilmesinin insan sağlığı açısından önemi dikkate alındığında bu konuda uzman olan kişilerce suni tohumlama yetkisinin kullanılmasını amaçlayan dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenle, davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile temyize konu kararın bozulması gerektiği görüşüyle, çoğunluk kararına katılmıyorum.