Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/1923 K.2023/3008

Dava konusu istem: 2018 yılı Devlet hakkına ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün internet sitesinde yayımlanan "2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları - Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı, 04/04/2019 tarihli duyurunun “II. Grup (A) ve (C) bendi madenler için genel hükümler” başlıklı kısmının 2. maddesinin (a) bendi ile 04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 19/10/2022 tarih ve E:2019/5403, K:2022/5743 sayılı kararıyla;

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 3. maddesine ve aynı Kanun'un 7164 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden önce yürürlükte olan 14. maddesine yer verilmiş; 7164 sayılı Maden Kanunu İle Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 14. maddesi ile 3213 sayılı Kanun'un 14. maddesinin başlığının “Devlet hakkı” şeklinde, dördüncü fıkrasının (ç) bendindeki “%4” ibaresinin “%4,5” şeklinde, (e) bendindeki “%2” ibaresinin “%3” şeklinde değiştirildiği açıklaması aktarıldıktan sonra,

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün internet sitesinde 2018 yılı Devlet haklarına ilişkin yayımlanan; "2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları- Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı ve 04/04/2019 tarihli duyurunun “II. Grup (A) ve (C) bendi madenler için genel hükümler” başlıklı kısmının 2. maddesinin (a) bendi yönünden,

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinin 4. fıkrasının, 18/02/2015 tarih ve 29271 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanun ile değişikliğe uğradığı ve bu kanun değişikliğinin gerekçesi belirtildikten sonra davaya konu işlem ile kamu ihalelerinde kullanılacak II. grup (a) bendi madenlere (Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan agrega, hazır beton ve asfalt yapılarak kullanılan kayaçlar) ilişkin düzenleme yapıldığı;

bu düzenleme yapılırken, kaba inşaat, yol, köprü, baraj, gölet, liman vb. gibi altyapı tesislerinin yapımı için kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen ihalelerin, bizzat ruhsat sahipleri tarafından alınması ve ruhsat sahasından üretilen madenlerin kamu yatırımlarında tüvenen olarak kullanılması durumuna ilişkin olarak.

Anayasanın 168. maddesinin amir hükmü ve 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinin 4. fıkrasında 6592 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğin gerekçesi dikkate alınarak belirleme yapıldığı; madenin cinsine göre ikinci sütunlarda belirlenen ocak başı satış fiyatlarının, 2018 yılı Devlet Hakkı hesaplamalarında taban ocak başı satış fiyatı olarak kullanılacağı belirtilerek,

kamu malı niteliğinde ve Devletin mülkiyetinde olan madenlerin yine kamu kurum ve kuruluşlarınca kamu yararı gözetilerek yapılan ihaleler üzerine kamu yatırımlarında tüvenan olarak kullanılması durumunda, kamu aleyhine kayıp oluşumunun engellenmesinin amaçlandığı ve kamu ihalesini alan her ruhsat sahibinin aynı düzenlemeye tabi olacağından eşitlik ilkesine aykırılık taşımadığı,

Bu bağlamda; Anayasanın 168. maddesinin amir hükmü ve 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinin 4. fıkrasında 6592 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğin gerekçesi uyarınca, kamu aleyhine kayıp oluşumunun engellenmesi amacıyla kamu yararı gözetilerek, hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik ilkeleri gereği tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemin, hukuka uygun olduğu, eşitlik ilkesine aykırılık taşımadığı sonucuna ulaşıldığı,

04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının ''II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler'' mıcır fiyatları yönünden;

3213 sayılı Maden Kanunun 14. maddesi gereği; ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının Genel Müdürlük tarafından denetlenebileceği ve bunun sonucunda eksik beyanda bulunulduğunun tespiti halinde bunun tamamlattırılacağı açık olduğundan, Devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak Devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğunda kuşku bulunmadığı,

Nitekim; madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatının, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edileceği 3213 sayılı Maden Kanunun 14. maddesinde açıkça kurala bağlandığı,

Ancak; Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı belirlenirken, dayanakların ortaya konulması ve ortaya konulan dayanakların da hukuken itibar edilebilecek nitelik taşıması gerektiği; bu konuda yaygın olan uygulamanın, ilgili birlik ve sanayi ve ticaret odalarından alınan görüş ve geçmiş yıllara ilişkin ocak başı fiyatlarının baz alınarak hesaplanması olduğu,

Devlet Hakkı hesaplanmasına esas teşkil edecek, 2018 yılı ocak başı satış fiyatlarının belirlenmesi çalışmalarını yürütmek üzere Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı Oluru ile Ocak Başı Satış Fiyatları Belirleme Komisyonu kurulduğu; bu Komisyon tarafından hazırlanan 01/04/2019 tarihli Komisyon raporunda.

2018 yılı ocak başı satış fiyatlarının tespiti için; ülkemizdeki Ticaret ve Sanayi Odaları, İhracatçı Birlikleri, Maden Mühendisleri Odası, Çimento Müstahsilleri Birlikleri, sektördeki dernekler, konusunda büyük yatırımları, tesis ve üretimleri bulunan madenciler tarafından gönderilen bilgiler ve sektör temsilcileri ile yapılan toplantılar sonucu elde edilen bilgiler dikkate alınarak belirleme yapıldığı belirtilmişse de, bu bilgi ve belgelerin dosyaya sunulmadığı, sadece İstanbul Ticaret Odası tarafından tesis edilen ''Rayiç fiyat'' konulu, ... tarih ve ... sayılı işlemin dosyaya sunulduğu,

Davalı idarenin savunma ekinde yer alan, ''Rayiç fiyat'' konulu, ... tarih ve ... sayılı İstanbul Ticaret Odası işleminde; II(a) grubu madenlere ilişkin emsal fiyat listesine yer verilmiş olup; zenginleştirilmiş (mıcır) satış fiyatının 9,00 TL+KDV TL/ ton (Kalsit, Dolomit, Kalker) ve 10,00 TL+KDV TL/ ton(Granit, Andezit, Bazalt) olarak tespit edildiği ; davalı idare tarafından ilan edilen davaya konu mıcır fiyatının (16,00 TL) hem 2017 yılı ocak başı satış fiyatının (11,50 TL) hem de İstanbul Ticaret Odasınca belirlenen ocak başı satış fiyatının (9,00 TL) çok üzerinde olduğu,

Bu bağlamda; davalı idarece ocak başı satış fiyatında yapılan artışa ilişkin hukuken itibar edilebilecek nitelikte hesaplama ve değerlendirme yapıldığına ilişkin dayanakların ortaya konulmaması nedeniyle gerekli araştırma ve inceleme yapılmaksızın, eksik incelemeye dayalı olarak tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşıldığı,

04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının ''II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler'' tüvenan fiyatları yönünden;

İstanbul iline yönelik II(a) grubu bazalt ve kalsit dışındaki madenler tüvenan fiyatlarının 2017 yılı için 7,00 TL/ton olarak belirlenmiş iken, 2018 yılı için 8,00 TL/ton olarak belirlendiği,

Bu durumda; dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, ''II-A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları'' 'nın İstanbul iline yönelik kısmının II(a) grubu bazalt ve kalsit dışındaki madenler tüvenan fiyatlarının 8,00 TL/ton olarak belirlenmesinde, hesaplama ve değerlendirme hatası yapılmadığı anlaşıldığından, hukuka uygun olduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle,

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün internet sitesinde 2018 yılı Devlet haklarına ilişkin yayımlanan. "2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları- Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı ve 04/04/2019 tarihli duyurunun “II.

Grup (A) ve (C) bendi madenler için genel hükümler” başlıklı kısmının 2. maddesinin (a) bendi ve 04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının ''II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler'' tüvenan fiyatları yönünden davanın reddine.

04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının ''II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler'' mıcır fiyatları yönünden, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarınca. Anayasa, kanun ve yönetmelik hükümlerini aşar nitelikte düzenleyici işlem tesis edilemeyeceği; tüvenan madeni üreticisi olmasına rağmen davalı idarenin dava konusu düzenleyici işleme dayanarak mıcır madeninin ocak başı satış fiyatı üzerinden devlet hakkı bedeli hesapladığı ve bu durumun, hak ve menfaatlerini ihlal ederek, finansal açıdan ağır yük getirdiği.

2018 yılı ocak başı satış fiyat tarifesinin İstanbul iline yönelik kısmının "II(a) grubu bazalt ve kalsit dışındaki madenler" tüvenan fiyatı gerekçe ve öngörülebilirlik ilkeleri başta olmak üzere idare hukukunun temel ilkelerine, usul ve mevzuata aykırı şekilde tespit edildiği, 2018 yılı ocak başı satış fiyat tarifesinin İstanbul iline yönelik kısmının tüvenan fiyatının somut verilere dayanmaksızın ve keyfi olarak belirlediği; tamamıyla varsayımsal oranlamalar ve fiyatlarla artırılan ve talep edilen birim fiyatların, idarenin öngörülebilirlik ilkesi ile çeliştiği gibi dava konusu idari işlemi de hukuken sakatladığı;

ocak başı satış fiyat tarifesinde, agregada kalite ayırımının yapılmadığı. II-A Grubu Madenlerde kalite farkı yapılmaksızın tek bir bedel belirlenerek devlet hakkı ödemekle yükümlü tutulmanın Anayasada geçen eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine tezatlık oluşturduğu ileri sürülmektedir.

Davalı idare tarafından, I. ve II. Grup madenlerin çoğunlukla inşaat sektöründe yer alan yapı elemanlarında kullanılmak üzere topraktan söküldükten sonra boyutlandırılmak üzere basit konkasör ve kırıcı makinalarla işlemden geçirildiği, ayrıca bir zenginleştirme işlemi uygulanmadığı; diğer maden gruplarında ise üretim ve boyutlandırma dışında madenin özelliğine göre zenginleştirme işlemleri yapmak üzere zenginleştirme tesisleri kurulduğu;

kömür, linyit, gümüş, altın, krom, bakır gibi endüstriyel madenlerin buna örnek olarak gösterilebileceği ancak dava konusu agrega bu tür özelliğe sahip olmadığı gibi zenginleştirmeye de tabi tutulmadığından devlet hakkı hesaplamalarında diğer madenlere göre daha basit süreçte işletildiğinden hesaplama yönteminde kullanılan kriterlerin de diğer madenlere oranla az olduğu; teknik olarak incelendiğinde ileri sürülen eşitsizlik iddiasına itibar edilmemesi gerektiği.

Devlet hakkı hesaplamalarında esas alınacak taban fiyatlar (emsal fiyatlar) konusunda kendilerine yetki verilmesindeki amacın kanunda açıkça alınması öngörülen devlet hakkına ilişkin olarak yapılan uygulamalarda karşılaşılan aksaklıkları gidermek, işlemlerde birliği sağlamak, devlet hakkı kayıplarını önlemek olduğu.

2018 yılı Ocak Başı Satış Fiyatı Belirleme Komisyonunun, çalışmalarını tamamlayarak tüm maden grupları bazında 2018 yılı Ocak Başı Satış Fiyatlarını usul ve hukuka uygun olarak belirlediği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın iptale ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek davalı idarenin temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. Davalı idare tarafından, Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın davanın reddine yönelik kısmının usul ve hukuka uygun bulunduğu ve davacının temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARŞI OY

X- 3213 sayılı Maden Kanunu madenlerin aranması, işletilmesi, üzerinde hak sahibi olunması, madenlerin ruhsatlandırılması usul ve esaslarını düzenlemektedir. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün yetkileri arasında madenlerin denetlenmesi ve 3213 sayılı Maden Kanununa aykırı hareket edilmesi durumunda uygulanacak yaptırımlar düzenlenmiştir. Madenlerin devletin hüküm ve tasarrufunun altında olmasının doğal sonucu olarak üretilen ancak beyan edilmeyen maden miktarının da kontrol edilmesi görevi Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne verilmiş ve kamu malının korunması amaçlanmıştır.

Temyize konu dosyadaki bilgi, belge ve raporların incelenmesinden, "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının ''II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler'' için 16 TL/ton mıcır fiyatı belirlenmesinde, hesaplama ve değerlendirme hatası yapılmadığı anlaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile temyize konu kararın iptale ilişkin kısmının bozulması gerektiği oyuyla, çoğunluk kararına katılmıyorum.