Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/32 K.2023/1906

Dava konusu istem: 28/03/2017 tarih ve 30021 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 10. maddesi ile değiştirilen Ek-1 sayılı cetvelin, "2.1 Tohum hariç dikim amaçlı bitkiler" başlığı altında yer alan ve orman mühendislerinin yetki alanında bulunduğu ileri sürülen Abies Mill., Castanea Mill., Larix Mill., Picea A., Pinus L., Platanus L., Populus L:, Pseudotsuga Carr., Quercus, Tsuga adlı orman bitkilerine ilişkin kısmının iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 20/06/2022 tarih ve E:2017/1037, K:2022/3327 sayılı kararıyla;

Anayasanın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceklerinin hüküm altına alındığı,

5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'nun 40. maddesine; 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu

'nun 1.maddesine, 3. maddesinin 1. fıkrasının 7. ve 9. bentlerine, 15., 17. maddelerine, 31. maddesinin 7. ve 11. fıkralarına. Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (b), (c) ve (ç) bentlerine. 7472 sayılı Ziraat Yüksek Mühendisliği Hakkında Kanun'un 2. maddesine. Ziraat Mühendislerinin Görev ve Yetkilerine İlişkin Tüzük'ün 5. maddesinin 1. fıkrasına.

5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanun'un 3. maddesinin 1. fıkrasının (b), (c) ve (ç) bentlerine, 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendine, 5. maddesinin 1. fıkrasına.

Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Serbest Yeminli Meslek Mensupları Tüzüğü'nün 6. maddesinin 1. fıkrasının (k), (l), (v) ve (z) bentlerine; dava konusu düzenleme tarihinde yürürlükte olan haliyle 3234 sayılı Orman Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun'un 14/B maddesi ile gene dava konusu düzenleme tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliğinin 3. maddesindeki, "ağaç", "meslek mensubu", "orman bitkisi,

"orman bitki pasaportu" tanımlarına yer verildikten sonra,

Yukarıda bahsolunan mevzuata göre, orman mühendislerinin, ormanlık alanlarda veya ormanlık alanlar dışındaki yerlerde bulunan tüm "orman bitkilerini" ilgilendiren konularda münhasır yetkili olduklarının, "orman bitkisi" türlerinin ziraat mühendislerinin mesleki iştigal veya ihtisas sahaları dahilinde olmadığının anlaşıldığı,

Tarım ürünlerinin yetiştirilmesi, hasadı, işlenmesi, paketlenmesi, depolanması, satışı, ithal ve ihracı, taşınması işlemleri sırasında uygulanacak her türlü iç ve dış karantina esaslarının saptanması, bitki pasaportu düzenlenmesi ve diğer uygulamaların ziraat mühendislerince yürütüleceği açık olmakla beraber; orman mühendislerinin, ormanlık alanlarda veya ormanlık alanlar dışındaki yerlerde bulunan tüm "orman bitkileri" bitki pasaportu konusunda münhasır yetkili olduğunun kabulü gerektiği,

Daha önceki tarihlerde davacı TMMOB Orman Mühendisleri Odası tarafından, 26/03/2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Zirai Karantina Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. ve 2. maddelerinin, 5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanuna aykırı olduğu ileri sürülerek iptali talebiyle açılan davada.

Dairelerinin, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 06/04/2017 tarih ve E:2015/2154, K:2017/1588 sayılı kararı ile de onanmasına karar verilen 27/11/2014 tarih ve E:2010/6592, K:2014/7231 sayılı iptal kararında; yine 19/06/2011 tarih ve 27969 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Karantinası Fümigasyon Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (h) ve (ı) bentleri ile "Adaylarda aranan şartlar" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin iptali talebiyle açılan davada Dairelerinin, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 25/12/2017 tarih ve E:2016/1190, K:2017/4567 sayılı kararı ile de onanmasına karar verilen,

02/07/2015 tarih E:2011/9351, K:2015/3519 sayılı iptal kararında da münhasıran orman mühendislerinin görev alanına giren konularda ziraat mühendislerine yetki verilmesinin hukuka aykırı olduğu saptamalarına yer verildiği,

Yukarıda yer verilen iki karara ek olarak temelde ziraat mühendisleri ile orman mühendislerinin görev alanları ve yetkileri ile ilgili olarak açılan davalarda, Dairelerinin içtihatlarının; orman bitkisinin diğer bitkilerden ayrı değerlendirilmesi gerektiğinin mevzuattan anlaşıldığını, orman mühendislerinin orman bitkileri ile ilgili münhasır yetkilerinin bulunduğunu, bu yetkilerin sadece orman alanlarında yer alan bitkileri değil, nerede olursa olsun orman bitkilerini kapsadığını ortaya koyduğu; orman bitkileri ile ilgili olarak orman mühendisi, orman endüstri mühendisi ve ağaç işleri endüstri mühendislerinin yetkilerini kısıtlar şekilde, bu bitki türleri ile ilgili olarak ziraat mühendislerini yetkili kılan düzenlemelerin hukuka aykırı olduğuna karar verildiği,

Buna göre, davalı Bakanlığın bitki pasaportuna ilişkin yetkisinin, 5996 sayılı Kanun'da tanımlanan "bitkiler" ile sınırlı olduğu; ormanlık alanlarda veya ormanlık alanların dışındaki yerlerde bulunan tüm "orman bitkileri" yönünden münhasır yetkili olduğu anlaşılan "orman mühendisleri"nin görev alanına giren ağaç türleri ile ilgili olarak, düzenleme yapma yetkisinin Orman Genel Müdürlüğüne ait olduğu, dolayısıyla bu konuda düzenleme yetkisi bulunmadığı anlaşılan davalı idare tarafından düzenleme yapılmasında usul ve hukuka uyarlık bulunmadığı,

Buna ek olarak, halihazırda söz konusu ağaç türleri ile ilgili olarak her iki kurumun (Tarım ve Orman Bakanlığının ve Orman Genel Müdürlüğünün) çıkarmış olduğu yönetmeliklerin geçerli olduğu, kurumlar arasında bir yetki çatışması bulunduğu, yapılan düzenlemenin düzenlemeden doğrudan etkilenecek kişiler açısından uygulamayı açıklamak ve sadeleştirmekten ziyade, daha karmaşık bir hale soktuğu, anlaşılabilir bir düzenleme olmadığının görüldüğü,

17/02/2006 tarih ve 26083 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin "Görüş alma" başlıklı 6. maddesi ile kurumlar arasında yetki çatışması oluşmaması veya denetimsiz bırakılan bir alan kalmamasının sağlanması, uygulamada karmaşık durumların önüne geçilebilmesi amacıyla kurumların düzenleyici işlemlerin hazırlık aşamasında birbirlerinden konu ile ilgili görüş istemesi şeklinde bir uygulamaya yer verildiği; uygulamada ise, düzenlemenin hızlı şekilde yapılması gereken durumlarda yazılı görüş verilmesine ek olarak kurum temsilcilerinin toplantılar yaparak görüşlerini bildirmesi ve bu yöntemle yasal doğruların bulunmasının benimsendiği,

02/10/2017 tarihli ara kararına Orman Genel Müdürlüğü tarafından verilen 20/12/2017 tarih ve E.2701427 sayılı cevabi yazıda, dava konusu edilen Yönetmelik değişikliğinin hazırlık aşamasında kendilerinden görüş alınmadığının ve kendilerinde konuya ilişkin herhangi bir belge bulunmadığının belirtildiğinin de görüldüğü,

Bu itibarla, 28/03/2017 tarih ve 30021 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 10. maddesi ile değiştirilen Ana Yönetmeliğin eki Ek-1 sayılı cetvelin, "2.1 Tohum hariç dikim amaçlı bitkiler" başlığı altında yer alan Abies Mill., Castanea Mill., Larix Mill., Picea A., Pinus L., Platanus L., Populus L:, Pseudotsuga Carr., Quercus, Tsuga adlı orman bitkilerine ilişkin kısımlarının hukuka aykırı olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu düzenlemenin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, Uluslararası Karantina Mevzuatı ve Uygulamalarında Türkiye'nin, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından 1952 yılında "Uluslararası Bitki Sağlığı Konvansiyonu - international Plant Protection Convention: IPPC" ve yine FAO tarafından tanınan Avrupa ve Akdeniz Bitki Koruma Örgütü EPPO'nun üyesi olduğu.

Ülkemizin taraf olduğu bu uluslararası kurumlar açısından bir ülkede yalnızca bir karantina ve bitki sağlığı otoritesinin bulunmasının öngörüldüğü ve dolayısıyla Ülkemizde de tüm dünya ülkelerinde olduğu gibi uluslararası ticarete konu olan orman ürünleri dahil tüm bitkisel materyalin ithalat, ihracat, üretim ve dağıtım aşamalarında bitki sağlığı kontrolleri tek yetkili otorite olan Bakanlıkları tarafından yürütüldüğü; yapılan düzenlemenin Yönetmeliğin eski halinde de yer aldığı ve bir yenilik getirmediği, sadece sayılan bitki türlerine ilişkin latince adlarla ilgili bir düzenleme olduğu,

dava konusu düzenleme yapılırken taraf olunan uluslararası anlaşmaların dikkate alındığı ve hiçbir kurumsal ve mesleki insiyatifin önplana çıkarılmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, Danıştay Onuncu Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosyanın tekemmül ettiği anlaşıldığından yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.