Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2024/2054 K.2025/262

Dava konusu istem: Davacı şirkete ait ... plakalı aracın 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2/3-a maddesi uyarınca 60 gün süreyle trafikten men edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; 2918 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinin 3. fıkrasının düzenlenme amacının ilgili belediye hudutlarında izinsiz ticari amaçlı yolcu taşımacılığını engellemek olduğu, davacının denetim tarihi olan 22/04/2021 tarihinden 4 gün sonra ilgili idareden "Turizm Yolcu Taşımacılığı İzin Belgesi" aldığı, davacının dava konusu işlemden sonra makul süre içerisinde güzergah izin belgesi aldığı gözetildiğinde, davacı tarafından yapılan taşımanın 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-a maddesi kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmadığından dava konusu aracın trafikten men edilmesine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 24/01/2024 tarih ve E:2022/5613, K:2024/160 sayılı kararıyla; işlem tarihi itibarıyla izin/ruhsat gibi belgelerin dosyaya sunulamadığı, makul sürenin işlem tarihi ile aynı gün olarak kabul edilmesi gerektiği, bu hususun tek istisnasının davacı tarafından işlem tarihinden önce izin/ruhsat için yetkili belediye/büyükşehir belediyesine başvuru yapılması olduğu;

uyuşmazlık konusu olayda, davacının işlem tarihinden 4 gün sonra yetkili Büyükşehir Belediyesinden aldığı Turizm Yolcu Taşımacılığı İzin Belgesi makul sürede alınmadığından ve davacının söz konusu belge için yetkili Büyükşehir Belediye Başkanlığına işlem tarihinden önce başvuru yaptığına ilişkin dosyada bilgi-belge ya da davacı iddiası bulunmadığından dava konusu trafikten men işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusunun reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin mevzuat hükümlerine uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Seyahat acentesi faaliyetleri ile iştigal eden davacı şirket adına kayıtlı... plakalı minibüs cinsi araçla belediyeden izin veya ruhsat alınmaksızın ticari yolcu taşımacılığı yapıldığından bahisle aracın 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2/3-a maddesi uyarınca 60 gün süreyle trafikten men edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem tesis edilmiştir.

Davacı tarafından, İstanbul Büyükşehir Belediyesinden aldığı ve "5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7. maddesinin (f) bendine ve UKOME'nin servis yönergesine göre, turizm amaçlı çalışmak için istenilen belgelerin temininden sonra, levhalarında bulunması suretiyle; muhtelif güzergah ve saatlerde turist taşıması için müsaade edilen turizm servis aracına verilen izin belgesidir. Turizm servis aracı olarak kullanıldığı sürece geçerlidir. Amaç dışında kullanılamaz." ifadesini içeren 26/04/2021 tarihli "Turizm Yolcu Taşımacılığı İzin Belgesi" dolayısıyla 22/04/2021 tarihli işlemin iptali gerektiği ileri sürülerek temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı, karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir." hükmüne; 18/10/2018 tarih ve 7148 sayılı Kanun'un 26. maddesi ile değişik Ek 2. maddesinde, "Araçlarını motorlu araç tescil belgesinde gösterilen maksadın dışında kullananlar ile sürülmesine izin veren araç sahiplerine 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır.

Ayrıca, araç on beş gün süre ile trafikten men edilir.

10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında ilgili belediyeden;

a) Çalışma izni/ruhsatı almadan,

b) Alınan izin/ruhsatta belirtilen faaliyet konusu dışında,

c) Alınan izin/ruhsatta belirtilen çalışma bölgesi/güzergâh dışında

belediye sınırları dâhilinde yolcu taşımak yasaktır. Bu fıkranın (a) bendine uymayanlara 5.010 Türk lirası, (b) bendine uymayanlara 2.018 Türk lirası, (c) bendine uymayanlara 1.002 Türk lirası idari para cezası verilir. Fiilin işlendiği tarihten itibaren geriye doğru bir yıl içinde tekerrürü hâlinde, bu fıkrada yer alan idari para cezaları iki kat olarak uygulanır.

İşleteni veya sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın bu maddenin üçüncü fıkrasına aykırı olarak kullanılmaması hususunda gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür. Araç, bu maddenin üçüncü fıkrasının;

a) (a) bendinin ihlali hâlinde altmış gün,

b) (b) bendinin ihlali hâlinde otuz gün,

c) (c) bendinin ihlali hâlinde ise on beş gün

süreyle trafikten men edilir.

İlgili belediye tarafından tahdit veya tahsis kapsamına alınmış ve bu kapsamda verilmiş çalışma izninin/ruhsatının süresi bittiği hâlde, belediye sınırları dâhilinde yolcu taşıyan kişiye 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır ve eksikliği giderilinceye kadar araç trafikten men edilir.

Ayırıcı işareti bulunmayan üçüncü fıkra kapsamındaki araçlardan taşımacılık hizmeti alanlara da 334 Türk lirası idari para cezası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde; "büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek;

kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek"; (p) bendinde; "büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek.

(Ek cümle: 16/5/2018-7144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek." büyükşehir belediyesinin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Servis Araçları Yönergesi'nin 1. maddesinde, bu yönergenin İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde yolcu taşıma izni verilen servis araçlarının hangi koşullar altında ve ne şekilde çalışacaklarını, bunların işleticileri ile verilen hizmetten yararlanan kuruluşlar/şahıslar arasındaki ilişkileri, uygulamayı yürütecek ve denetleyecek olan kuruluş ve organların yetki ve sorumluluk alanlarını belirlemek amacıyla hazırlandığı.

2. maddesinde, turizm servis taşımacılığının şehir içi turizm taşımacılığı yapan araçları kapsadığı.

3. maddesinde, bu yönergeyle herhangi bir kişi ya da kuruluşa getirilen yükümlülüğün, mevzuatın öngördüğü diğer yükümlülüklerden o kişi ya da kuruluşa masuniyet veya muafiyet sağlamayacağı belirtilmiş;... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile "Turizm Servis Aracı Güzergah Kullanım İzin Belgesi"nin "Turizm Yolcu Taşımacılığı Belgesi" olarak adlandırılmasına, faaliyet esnasında denetim birimlerinin Turizm Yolcu Taşımacılığı Belgesini, seyahat acentaları ile yapılan sözleşmeleri, seyahat acentaları tarafından onaylı yolcu isim listesini kontrol etmek istediklerinde ilgili belgelerin birlikte ibraz edileceğine karar verilmiştir.

05/10/2007 tarih ve 26664 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seyahat Acentaları Yönetmeliği'nin 4. maddesinde ise, transfer, turistin; düzenlenen paket tur veya turun başlangıç noktasına kadar, herhangi bir safhasında veya sonunda, sınır giriş ve çıkış kapıları, marinalar, şehirlerarası veya uluslararası ulaşım hizmetlerinin sunulduğu otogar, gar, liman, havalimanı gibi yerlerden konaklama yapacağı tesise veya tesisten bu ulaşım hizmetlerinin sunulduğu yerlere veya programın başladığı yerleşim yerinden konaklama tesisine veya programın bitiminde, tesisten yerleşim yerine bir araçla bir tarifeye bağlı kalmaksızın seyahat acentası tarafından verilen ulaşım hizmeti olarak tanımlanmış ve 5. maddesinde, transfer yapmak seyahat acentalarına münhasır hizmetler arasında sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yolcu taşıma faaliyetinin kamu düzenine ilişkin etkileri gözetildiğinde, yolcu taşımacılığının izin/ruhsat alınmadan yapılmasının yasaklanmasının ve yasağın ihlali hâlinde aracın trafikten men edilmesinin sektörün gelişmesine, sağlıklı ve düzenli işlemesine hizmet edeceği ve bu işleyişin bozulmasına yol açabilecek nitelikte tutum ve davranışlarda bulunulmasını önleyici etki sağlayacağı açıktır (AYM, E.2019/116, K.2022/34, 24/3/2022).

Dava konusu işleme dayanak teşkil eden ve İstanbul Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü ekiplerince İstanbul Havalimanı girişinde gerçekleştirilen denetim neticesinde düzenlenen 22/04/2021 tarihli "Tutanak"ta, araç sürücüsünün "... plakalı aracın şoförüyüm. Aracımdaki yolcuyu Nişantaşından alıp İstanbul Havalimanına getirecektim. Yolculuk ücretini bağlı bulunduğum acenta alıyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesinden alınan yol güzergah belgesi yoktur" şeklindeki beyanının bulunduğu; yolcuya (replik dilekçesinde bu yolcunun davacı ile sözleşme imzalayan yurt dışı merkezli bir şirketçe gönderilen müşteri olduğu ifade edilmiştir) ait ad, soyad, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, doğum tarihi bilgisinin de yer aldığı tutanağın araç sürücüsü ile iki polis memurunca imzalandığı görülmektedir.

Bu durumda, davacı tarafından 23/04/2021 tarihinde yapılan başvuru üzerine ilgili belediyece 26/04/2021 tarihli turizm servis taşımacılığı güzergah izin belgesi düzenlenmiş ise de; dava konusu işlem tarihi (22/04/2021) itibarıyla ilgili belediyeden usulünce alınmış ve geçerli bir çalışma izni/ruhsatı bulunmaksızın ticari yolcu taşımacılığı yapıldığı hususu sabit olduğundan, Kanun hükmünde belirtilen ihlalin karşılığı olarak öngörülen yaptırımın uygulanmasından ibaret olduğu anlaşılan dava konusu işlemde hukuka aykırılık; işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı davalının istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ısrar kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.