Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2025/1460 K.2025/2015

Av. ...

İSTEMİN KONUSU

Danıştay Altıncı Dairesinin 29/04/2025 tarih ve E:2024/6896, K:2025/2393 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Karar eki liste ve haritalarda güzergahları gösterilen doğal gaz boru hattı projelerinin yapımı amacıyla söz konusu güzergahlara isabet eden taşınmazlar ile projeler kapsamında inşa edilecek sabit tesisler, ulaşım yolları, enerji nakil hatları, katodik koruma hatları ve anot yataklarının yapımı amacıyla ihtiyaç duyulan taşınmazların mülkiyet şeklinde ya da daimi/geçici irtifak hakkı kurulmak suretiyle, Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 02/11/2023 tarih ve 32357 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan,

01/11/2023 tarih ve 7755 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın Muğla ili, Fethiye ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 29/04/2025 tarih ve E:2024/6896, K:2025/2393 sayılı kararıyla;

Davalı idarelerin usule yönelik itirazları yerinde görülmemiş,

Anayasa'nın 35. maddesi; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Ek 1 Nolu Protokolü'nün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesi; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 3., 5., 6. ve 27. maddeleri ile 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nun 12. maddesinin (a) ve (e) bentlerine yer verilerek,

Anayasa ve 2942 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, idarelerin, kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, yetkili mercilerce alınacak kamu yararı kararı çerçevesinde ya da onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine dayanılarak, bedellerini ödemek suretiyle kamulaştırmaları; hatta 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesinde öngörülen şartların varlığı halinde, anılan Kanun'da ayrı bir usul olarak öngörülen acele kamulaştırma yöntemine de başvurulabilmelerinin mümkün olduğu,

2942 sayılı Kanun'un 27. maddesinde, acele kamulaştırma işleminin dayandırılacağı üç sebep unsurundan, “aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar verilen haller” bakımından, Kanun'da açık bir acelelik haline yer verilmediğinden, maddede öngörülen diğer iki koşuldan bağımsız şekilde, işlem tesisine dayanak olan acelelik halinin ve olağan kamulaştırma usulünden ayrılmasını gerektiren nedenlerin, kamu yararı ile özel mülkiyet hakkı arasındaki denge gözetilerek gerçekleşip gerçekleşmediğinin her somut olayda, projenin ve hizmetin niteliği, mahalli veya ulusal ihtiyacın ivedilikle karşılanması gerekliliği gibi hususlar da göz önünde bulundurularak yargı yerince değerlendirilerek karar verileceği,

Dolayısıyla, acele kamulaştırmaya ilişkin Cumhurbaşkanı kararlarının da kamu yararı amacına ve hukuka uygun olup olmadığına yönelik hukuki denetiminin; diğer idari işlemler gibi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden incelenerek yapılması gerektiği,

Yer verilen açıklamalar çerçevesinde, dava konusu acele kamulaştırmaya ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı'nın "kamu yararı" ve "acelelik hali" ölçütleri yönünden ayrı ayrı incelenmesi gerektiği,

Dosyanın incelenmesinden; etüt ve mühendislik çalışmaları tamamlanan boru hattı güzergahının, inşaat işini yapacak olan firmaya tesliminin yapılarak bir an evvel inşaat çalışmalarına başlanabilmesi, çevreci ve ekonomik bir yakıt olan doğal gazın bölgeye sağlayacağı sosyal ve ekonomik refah, ilçelerin doğal gaz ihtiyacının karşılanarak, doğal gazın yeni yerleşim yerlerine ulaştırılması, doğal gaz hattının isabet ettiği taşınmazlarda tapu maliklerinin fazla olması, mirasçıların tapuya intikallerinin yapılmamış olması ve veraset davaları ile ad-soyad yanlışlıkları sebebiyle isim tashih davalarının açılmak zorunda olması,

maliklerin ilçe dışında, ülkede yaygın vaziyette ikamet ediyor olması ve köy toplantılarına katılamayacak olmaları gibi sebeplerle Kamulaştırma Kanunu uyarınca taşınmaz maliklerinin tamamı ile anlaşma ihtimalinin düşük olduğu ve açılacak davaların çok uzun sürmesi nedeniyle zamanında yer teslimi yapılamayacağından inşaata başlanamayacağı gerekçeleriyle uyuşmazlığa konu taşınmazın acele kamulaştırılmasına karar verildiğinin anlaşıldığı,

... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... tarih ve E:... D.İş., K:... sayılı kararı ile geçici ve daimi irtifak hakkı tesisi suretiyle uyuşmazlığa konu taşınmazın bir kısmına acele el konulmasına karar verildiği, bu dava kapsamında düzenlenen bilirkişi raporunda, dava konusu taşınmazın tarla vasfında olduğunun belirtildiğinin görüldüğü,

09/12/2017 tarih ve 30265 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik'in 23. maddesine dayanılarak hazırlanan, Tarım ve Orman Bakanlığının 09/05/2023 tarih ve 2023/6 sayılı Genelgesi'nin 9. maddesinin 3. fıkrasında; zeminde tarımsal faaliyetlerin devamına izin verilen, arazinin üst veya alt kullanımı (irtifak tesisi) ile ilgili iletim hattı (sabit tesisler hariç) güzergâhında kalan arazilerin "tarım dışı amaçlı" izinlendirilmesine gerek bulunmadığı, ancak, hat geçirilmesi sırasında zorunlu olarak kazı-dolgu işlemi yapılan doğal gaz güzergâhında, kazı ile elde edilen doğal malzemenin doğal yapı ile uyumlu bir şekilde tekrar yerine konulması işlemi için "toprak koruma projesi"nin isteneceği hükmünün bulunduğu,

Muğla İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısında ise. Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketinin, Antalya ili, Korkuteli ilçesinden başlayıp Muğla ili, Dalaman ilçesinde sonlanacak olan ve doğal gaz götürülmesi amaçlı yapılacak toplam 414.249,81m² tarım alanı ve ormanlık (zeytinliklerdeki, ormanlık alanlardaki geçici ve kalıcı dahil) alanı kapsayan ve toprağın 1,2 m altından geçen doğal gaz iletim hattının irtifak hakkı için görüş talep edildiği,

boru hattına zarar verecek ağaç dikilmemesi koşulu ile tarla ziraati yapılmasına müsaade edileceğinin ve 30/05/2024 tarihinde onaylanan Toprak Koruma Projesinde faaliyet sonrası arazilerin eski haline getirileceğinin belirtildiği ve doğal gaz boru hattının toprağın 1,2 m altından geçeceği taahhüt edildiğinden,

Bakanlık talimatına göre tarımsal faaliyetlerin devamında sakınca oluşturmadığı kanaati ile tarım dışı kullanım olarak değerlendirilmeyen alanlarından geçen boru güzergahının tamamında yer alan irtifak hakkının 414.249,81m² olarak ölçüldüğü ve 5403 sayılı Kanun kapsamında tarım alanlarındaki irtifak kullanımı onaylı Toprak Koruma Projesine uyulmak koşuluyla uygun görüldüğü,

ayrıca zeytinlik alanlardan geçen boru güzergahının Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı görüşü doğrultusunda değerlendirilmesi neticesinde doğal gaz boru hattı döşenmesi için onaylı Toprak Koruma Projesine uyularak arazinin tarıma elverişli duruma getirilmesi ve tarımsal amaçlı kullanımına devam edilmesi şartıyla irtifak hakkının uygun görüldüğünün belirtildiği,

Bu durumda ülkemizin enerji ihtiyacının hızla artış gösterdiği, enerji ihtiyacının karşılanması amacıyla inşa edilecek dağıtım sistemleri için ihtiyaç duyulan taşınmazların temininde, onaylı projeler kapsamında, normal kamulaştırma yöntemi yerine, üretilen/satın alınan enerjinin tüketim noktalarına ulaştırılmasında gecikmeye yol açılmaması amacıyla acele kamulaştırma yönteminin tercih edilmesinde kamu yararının ve acelelik halinin bulunduğu sonucuna varıldığından, dava konusu taşınmaza el konulmasına imkan veren dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı'nda hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, olağan kamulaştırma yönteminden ayrılmayı zorunlu kılan bir durumun ortaya konulamadığı, mülkiyet hakkına orantısız bir müdahalenin söz konusu olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davalı idareler tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesi maddesi uyarınca gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın 40. maddesinin 2. fıkrasında, devletin işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorunda olduğu hükme bağlanmış; 125. maddesinin üçüncü fıkrasında ise, 40. maddedeki düzenlemeyle uyumlu olarak idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden itibaren başlayacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinde dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu; idari uyuşmazlıklarda dava açma süresinin yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren başlayacağı hükmüne yer verilmiş, aynı Kanun'un "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, acele kamulaştırma işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda ivedi yargılama usulünün uygulanacağı; 2. fıkrasının (a) bendinde, ivedi yargılama usulünde dava açma süresinin otuz gün olduğu düzenlenmiştir.

Anılan Kanun'un 14. maddesinde; dava dilekçelerinin süre aşımı yönünden inceleneceği ve 15/1-b maddesinde ise; bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği düzenlenmiştir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 997. maddesinde "Taşınmazlar üzerindeki hakları göstermek üzere tapu sicili tutulur." hükmüne, 1020. maddesinde ise "Tapu sicili herkese açıktır.

İlgisini inanılır kılan herkes, tapu kütüğündeki ilgili sayfanın ve belgelerin tapu memuru önünde kendisine gösterilmesini veya bunların örneklerinin verilmesini isteyebilir.

Kimse tapu sicilindeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez" hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari işlemlerin nitelikleri gereği özel yasalarında genel dava açma süreleri dışında ayrı dava açma sürelerinin öngörülmüş olması halinde, idare tarafından idari işlemlerin nitelikleri ve tabi oldukları dava açma süreleri gösterilmedikçe özel dava açma sürelerinin işletilmesine olanak bulunmadığından, Anayasa’nın 40. maddesi hükmü uyarınca, özel dava açma süresine tabi olmasına rağmen bu hususun idari işlemde açıklanmaması halinde, dava konusu idari işlemin tebliği tarihinden itibaren özel dava açma süresinin değil, altmış günlük genel dava açma süresinin uygulanması gerekmektedir.

Acele kamulaştırmaya ilişkin Cumhurbaşkanı kararlarının Resmi Gazete'de yayımlanması ilgililere tebliğ hükmünde olmadığından, acele kamulaştırmaya ilişkin işlemlerin Anayasa'da yer alan bir temel hak ve özgürlük olan mülkiyet hakkını kısıtlayıcı nitelikte bireysel işlem olması karşısında otuz gün içinde dava açılacak idarenin gösterilmesi suretiyle ilgiliye tebliğ edilmesi, Anayasa'da güvence altına alınmış olan hak arama özgürlüğünün de gereğidir.

Bu çerçevede, muhatapları açısından subjektif ve kişisel nitelikte olan acele kamulaştırma kararlarının, usulüne uygun yazılı bildirimi üzerine otuz gün içinde veya öğrenme üzerine altmış günlük genel dava açma süresi içinde dava konusu edilebileceği açıktır.

Uyuşmazlıkta; dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı davacıya tebliğ edilmediğinden, bu işleme karşı öğrenme tarihinden itibaren 60 günlük dava açma süresi içerisinde dava açılabileceğinin kabulü gerekmektedir.

Öte yandan; tapu sicili, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1020. maddesi uyarınca alenilik ilkesi çerçevesinde herkese açık olup ilgisini inanılır kılan herkes, tapu kütüğündeki ilgili sayfanın ve belgelerin tapu memuru önünde kendisine gösterilmesini veya bunların örneklerinin verilmesini isteyebileceğinden hiç kimse tapu sicilindeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez. Tapu sicilinin açıklığı ilkesi gereğince davacının tapu kayıtlarını araştırmasının hayatın olağan akışının gereği olduğu açıktır. Öngörülebilir, erişilebilir ve belirli nitelikteki 4721 sayılı Kanunun 1020. maddesi hükmündeki "tapu sicilinin açıklığı ilkesi" dikkate alındığında davacının tapu sicilinin beyanlar hanesinde bulunan dava konusu acele kamulaştırma kararını bilebilecek durumda olduğu kuşkusuzdur.

Dosyanın incelenmesinden; Cumhurbaşkanı tarafından acele kamulaştırma kararı verilen taşınmazın tapu kaydının beyanlar hanesine ... tarih ve ... yevmiye nolu işlem ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 7. maddesine göre belirtme yapıldığı, davacı tarafından uyuşmazlığa konu taşınmazın 27/02/2024 tarihinde satın alındığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda; uyuşmazlığa konu taşınmazın tapu kaydının beyanlar hanesine tapu müdürlüğünün ... tarih ve ... yevmiye nolu işlemi ile acele kamulaştırmaya ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı üzerine 2942 sayılı Kanun'un 7. maddesine göre belirtme yapıldığı dikkate alındığında, dava konusu acele kamulaştırma kararının, davacının uyuşmazlığa konu taşınmazı satın aldığı 27/02/2024 tarihinde öğrenildiğinin kabulü gerektiğinden, bu tarihten itibaren 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde, en son 29/04/2024 tarihinde (dava açma süresinin son gününün resmi tatil olan 27/04/2024 tarihine denk geldiği için) dava açılması gerekirken, bu süre geçirildikten sonra 18/09/2024 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmamaktadır.

Bu itibarla, davanın reddi yolundaki Daire kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.