HMK 382. madde nedir?
HMK 382, çekişmesiz yargı işlerini tanımlar ve örnekleriyle sayar. Çekişmesiz yargı, taraflar arasında gerçek bir uyuşmazlığın (çekişmenin) bulunmadığı, mahkemenin daha çok bir durumu tespit ettiği, izin verdiği veya bir işlemi denetlediği yargı türüdür.
Çekişmesiz yargının ölçütleri
Maddeye göre çekişmesiz yargı; hukukun, mahkemelerce aşağıdaki üç ölçütten birine veya birkaçına göre bu yargıya giren işlere uygulanmasıdır:
- İlgililer arasında uyuşmazlık olmayan hâller,
- İlgililerin, ileri sürülebileceği herhangi bir hakkının bulunmadığı hâller,
- Hâkimin resen harekete geçtiği hâller.
Çekişmesiz yargı işlerine örnekler
Madde, çekişmesiz yargı işlerini hukuk alanlarına göre sayar; başlıcaları şunlardır:
- Kişiler hukuku: ergin kılınma, ad ve soyadın değiştirilmesi, gaiplik kararı, kişisel durum sicilindeki kaydın düzeltilmesi,
- Aile hukuku: evlenmeye izin, gaiplik nedeniyle evliliğin feshi, vesayet işleri, velayete ilişkin bazı işler,
- Miras hukuku: mirasçılık belgesi verilmesi, mirasın reddinin tespiti ve tescili, terekenin korunması,
- Eşya, borçlar ve ticaret hukuku: tevdi mahalli belirlenmesi, kıymetli evrakın iptali, tasfiye memuru veya eksper tayini gibi işler,
- İcra ve iflas hukuku: doğrudan doğruya iflas, konkordato mühleti verilmesi ve tasdiki gibi işler.
Çekişmesiz yargıda amaç bir alacağın tahsili değil, çoğu zaman bir durumun tespiti veya bir işleme izin verilmesidir; bu yönüyle tespit davasından (HMK 106) ayrılır. Çekişmesiz yargıda da görev (HMK 1) kurallarına göre görevli mahkeme belirlenir.