Ankara 2. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2022/146 K.2022/432

Hakim ... Katip :..

Davacı :... Vekili : Av. .. Davalılar :... Vekili : Av... .. .. Dava : Marka İle İlgili YİDK Kararının İptali, Marka Hükümsüzlüğü İle Sicilden Terkin Dava Tarihi : 18/04/2022 Karar Tarihi : 29/12/2022 Gerekçeli Kararın Yazıldığı Tarih : 29/12/2022 Davacı vekili tarafından davalılar aleyhine açılan Marka İle İlgili ... Kararının İptali, Marka Hükümsüzlüğü İle Sicilden Terkin istemli davanın mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dilekçelerinde özetle; müvekkilinin 1986 yılından beri “...” markası altında yayınlar çıkardığını, daha sonra “hedef” markası ile bu yayınları sürdürdüğünü, müvekkilinin “...” markası üzerinde 1992 yılından beri münhasır hak sahibi olduğunu, dershanelerin kapatılması süreci sonrasında birimlerini ....okulları” adı altında güncellediğini, davalı yanın 41. Sınıfta yaptığı başvurunun müvekkilinin hedef ibareli seri markaları ile iltibas yaratır nitelikte olduğunu, taraflar arasında hali hazırda...e sayılı dava dosyasının bulunduğunu,

bu dosyada davalı taraf kullanımlarının müvekkili markaları ile karıştırılmaya sebebiyet vereceğinin kabul edildiğini, dava konusu marka ile birebir aynı esas unsurdan oluşan müvekkili markasının da bulunduğunu, dava konusu markada “...” ibaresinin ilk göze çarpan unsur olarak görüleceğini, müvekkili markasında da aynı ibare yer aldığı gibi siyah ve kırmızı renkler tercih edilmişken, dava konusu markada da aynı renklerin tercih edildiğini, davalı eylemlerinin kötü niyetli olduğunun yukarıda bahsi geçen dosyada da tespit edildiğini,

davalı yanın 41. Sınıf yönünden yapılan marka başvurusunun tescil edilmesi halinde davalının da bu ibare ile seri marka yaratmaya çalışacağını, bu durumda “...” ve “..” şeklinde markaların ilgili piyasada iltibas yaratacağını, müvekkilinin tanınmış “final” markaları ile de bağlantılı olduğunu ifade ederek, ...’nın 18/03/2022 tarih ve...sayılı kararının iptaline, ... sayılı..." ibareli markanın tescil edilmesi halinde hükümsüzlüğü ile sicilden terkinine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı .. vekili cevaplarında özetle; verilen kurum kararının yerinde olduğunu ifade ederek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı şirkete usulüne göre tebligat yapılmasına karşın, yargılamaya bir katılımı olmadığından cevabına rastlanmamıştır.

Davanın açılmasını müteakip yargılamaya katılımı olan tarafların dava, cevap, cevaba cevap, ikinci cevap dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, marka tescil ve başvuru dosyaları ile alâkalı kayıtları getirtilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, taraflar sulhe teşvik olunmuş, arabulucuya gitme hakları hatırlatılmış, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmasını müteakip, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yazı İşleri Yönetmeliği'nin 41/2. maddesi hükmü de gözetilerek taraf vekillerine tahkikat ve yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

GEREKÇE

Dosya uyuşmazlık konuları hakkında rapor tanzimi için bilirkişi heyetine tevdi edilmiş ve rapor tanzim ettirilmiştir.

Davacı ve davalılar arasındaki uyuşmazlık, başvuru markası ve mal/hizmetler ile itiraza mesnet markalar ve mal/hizmetler arasında benzerlik ve karıştırılma ihtimalinin olup olmadığı, ... kararının yerinde olup olmadığı, hükümsüzlük ile terkin şartlarının oluşup oluşmadığı noktasında toplanmaktadır.

Celp olunan tescil dosyaları kapsamından davalının ... sayılı ..." ibareli marka başvuru sahibi olduğu beyan, tevsik ve müşahede olunmaktadır.

Dava konusu davalının ... ibareli marka için 08/10/2020 tarihinde 41.Sınıf mal/hizmetleri kaplayacak şekilde tescili için başvuruda bulunduğu, başvurunun yayımlanmasına karar verildiği, ilana karşı davacının ... 1997" ibareli ve çok sayıda birtakım markalarına dayanarak itirazda bulunulduğu, itirazın reddine karar verildiği, red kararına karşı davacının tekrar itirazda bulunduğu, davacı yanın dayanak markalarından yalnızca ... "...1997" ibareli markası ile aralarında karıştırılma ihtimali bulunduğunun tespiti ile reddolunduğu, söz konusu karara karşı bu defa davalı tarafın itirazda bulunduğu, ... 18/03/2022 tarih ve ... sayılı kararı ile itirazın kısmen kabulüne karar verildiği ve bunun üzerine işbu davanın süresinde açıldığı anlaşılmıştır.

Toplanan delillere, benimsenen bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre;

Doktrinde de kabul gördüğü üzere, markalara ait mal veya hizmet listelerinde yer alan emtiaların "benzer" olup olmadığının değerlendirilmesinde, sınıflandırmaya ilişkin ulusal ve uluslararası düzenlemeler bağlayıcı kesin kurallar içermemektedirler.

Bu nedenle, inceleme konusu markaların emtia listelerindeki sınıf numaralandırması ile bağlı kalınmaksızın, karşılaştırılan emtia listelerinin "aynı veya benzer" mal veya hizmetlerden oluşup oluşmadığı incelenmelidir.

Zira asıl olan, işaretlerin, kapsamlarındaki mal veya hizmetler üzerinde tescilli bir marka olarak kullanılması durumunda, tüketici nezdinde karıştırılma ihtimaline yol açıp açmayacağıdır. Bu nedenle, mal ve hizmet sınıf ve alt gruplarında benzerlik araştırmasında piyasanın anlayışı, benzer alıcı çevresine veya aynı hedef kitleye hitap edip etmediği, benzer ihtiyaçları giderip gidermediği, mal veya hizmetlerin birbiri yerine ikame edilebilme ve rekabet olanaklarının olup olmadığı, birinin diğerini tamamlama imkânı olup olmadığı, mal veya hizmetlerin dağıtım kanallarının ortak olması, aynı veya yan yana raflarda satışa arz edilip edilmediği kullanım yöntemleri, hedeflenen müşteri kesiminin aynı olup olmadığı hususlarının araştırılması gereklidir.

Markalar arasında iltibas değerlendirmesinin ilk koşulunun, taraf markaları kapsamındaki emtiaların benzerliği olduğu hususu Yüksek Mahkemenin birçok kararında da açıkça belirtilmiştir.

... nezdinde verilen kararlarda da malların benzerliğine ilişkin değerlendirmenin, mal ve hizmetler arasındaki ilişkilerin ilgili özellikleri dikkate alınarak yapılması gerektiğini, bu özelliklerin, malların doğaları, kullanım amaçları, kullanım yöntemleri ve birbiriyle rekabet halinde veya birbirini tamamlayıcı olup olmadıklarını içerdiği belirtilmiştir.

Dava konusu başvurunun 29.06.2022 tarihinde tescil işlemlerinin tamamlandığı;

Dava konusu marka başvurusu kapsamında....kararı sonrasında başvuruya iadesine karar verilen hizmetler, davacı yanın önceki tarihli markası kapsamında aynı sınıf ve alt gruplarda yer alan hizmetler ile birebir aynı olduğu;

Söz konusu ürünlerin benzer satış noktalarında, benzer ihtiyaçlara yönelik, benzer tüketici kitlesine hitap eden, birbirleri yerine ikame edilebilirliği bulunan, birbirleri ile aynı pazarda rekabet içerisinde bulunan, birbirlerini tamamlayıcı nitelikte ürünler oldukları anlaşılmıştır.

Markaların karıştırılma ihtimalinden söz edilebilmesi için emtiaların/hizmetlerin aynı/benzer olması yanında markayı oluşturan ibarelerin de aynı/benzer olması koşulu bulunmaktadır.

İki işaret arasında karıştırılma ihtimali, iki şekilde ortaya çıkabilecektir. Bunlardan birincisi, tescil talebine konu markanın tescilli veya tescili için daha önce başvurulmuş markaya benzerliği nedeniyle önceki markanın aynısı ya da benzeri marka zannedilmesi ve bu sebeple satın alınmak istenen ürün dışında bir ürünün satın alınmasına sebebiyet verilmesidir.

İkinci ihtimal ise, tüketicinin iki marka arasındaki farklılıklar nedeniyle her iki markanın aynı marka olmadığını anlamasına rağmen, iki markanın aynı işletmeye, başka bir ifadeyle aynı iktisadi – idari kaynağa ait olduğunu sanmasına sebebiyet verilmesidir. Bu durumda da tüketici, gerçekte almak istemeyebileceği bir ürünü, salt güvendiği önceki markayla irtibatlı sandığı için sonraki markayı alabilecektir.

Böylece, önceki tescilli veya tescil talebine konu edilmiş markayı taşıyan ürünler için tüketici nezdinde tesis edilen güvenden haksız olarak yararlanma sonucu doğabileceğinden, karıştırılma ihtimali gerçekleşmiş olacaktır.

Benzerlik ve karıştırılma ihtimaline dayalı değerlendirmelerde kural olarak orta seviyedeki tüketicilerin dikkate alınması gerektiği; malın hitap ettiği ortalama bilgi ve dikkate sahip tüketicilerin tamamının ya da büyük bir bölümünün karışıklık yaşaması değil, bu tüketicilerin bir kısmının karışıklık yaşama ihtimali bulunması, benzerlik ve iltibas bulunduğunun kabulü için yeterli bulunmaktadır.

Somut uyuşmazlıkta benzer olan 41. Sınıftaki hizmetlerin tüketicinin günlük tüketim rutininde sıkça ve tekrarlayarak yararlandığı hizmetlerden olmadığı gibi görece yüksek fiyatlı ve tüketicinin bir ön araştırma sürecinden geçerek tercihlerini somutlaştırdığı türden hizmetler oldukları, ilgili hizmetlerden yararlanma sıklığının düşük olduğu, bu nedenlerle ilgili tüketicinin de bu hizmetlerden yararlanırken daha yüksek dikkat, özen ve seçicilik seviyesinde hareket edeceği;

zira tüketici grubunun bilinç ve özen seviyesinin artması seçicilik ve karar verme aşamasındaki dikkat düzeyini etkileyen önemli bir faktör olup, bu nitelikteki tüketicinin karşılaştığı ibarelerin sektörel kullanımları bakımından da deneyim sahibi oldukları; bununla birlikte tüketici grubunun dikkat ve özen seviyesinin yükselmesi, ilgili tüketicinin hiçbir hal ve koşulda yanılgı yaşamayacağı yönünde bir yoruma neden olmayacağı; zira bu düzeydeki tüketicinin marka kimliği hafızası da daha geniş olacak ve önceden bildiği marka ile sonraki marka arasında ilişki kurma eğilimi de kimi durumlarda daha yüksek olabilecektir.

Markalar karşılaştırılırken görsel, sesçil (fonetik) ve kavramsal (semantik) açılardan taraf markalarını oluşturan işaretlerin benzer olup olmadıkları hususunun bütünsel bir bakış açısıyla ele alınması ve yine markalar kapsamındaki mallar/hizmetler yönünden markaların benzer olup olmadıkları konularının bir bütün olarak değerlendirilmesi neticesinde tespit edilebilir bir durumdur.

Buna göre işaretler arasında görsel benzerlik karşılaştırması yapılırken markalara konu yazı ve işaretlerin konumlandırılma şekilleri ile harf sırası, yazım karakterleri gibi göze çarpan özellikleri dikkate alınmalıdır. Sesçil benzerlikte esas alınması gereken husus ise markaların ortalama tüketici kitlesi tarafından kendi lisanlarındaki okunuş şekli olup, markaların başlangıç kısımlarının fonetik açıdan benzer sesler çıkarılarak okunup okunmadığı dikkate alınmalıdır. Markaların kavramsal açıdan benzerliklerinin karşılaştırılmasında da, markalara konu sözcüklerin tescil kapsamındaki ortalama tüketici kitlesinin bakış açışı ve o sözcüklere kendi lisanlarında bir anlam verip veremeyecekleri hususu dikkate alınmalıdır.

Dava konusu başvurunun sol kısımında kırmızı ve mavi renkte, dörtgen formunda tasarlanmış bir logo içerisine yerleştirilmiş ...” harfleri ile logonun hemen yan kısmında “hdf kurs” ibarelerinden oluştuğu, “kurs” sözcüğünün uyuşmazlık konusu hizmetler açısından jenerik bir kavram olduğu, ... harflerinin ise bir harf kombinasyonu markası olduğu ve “....” şeklinde telaffuz edilecek olduğu; bu halde dava konusu markanın esas unsurunun ... kombinasyonu olduğu noktasında bir tereddüt bulunmadığı;

Davacı yanın işlem dosyasındaki itirazlarında,... kararında değerlendirilen tek markası ise, arma görselinde kırmızı renkli ve siyah konturları bulunan bir logo içerisinde büyük harflerl....” ibareleri üstte altta ise “koleji” kelimelerinin yer aldığı, en alt bölümde ise “1997” sayısının yer aldığı işbu markada da “koleji” ibaresinin uyuşmazlık konusu hizmetler açısından jenerik bir kavram olduğu, ... harflerinin ise bir harf kombinasyonu markası olduğu ve “... şeklinde telaffuz edilecek olduğu; bu halde davacı markasının da esas unsurunun...” harf kombinasyonu olduğu;

Taraf markaları bütün olarak karşılaştırıldıklarında her iki markada da “..” ibaresinin hakim ayırt edici unsur olduğu, “kurs/koleji” tali unsurlarının, aynı sektöre yönelik jenerik kavramlar oldukları, dolayısıyla 41. Sınıf hizmetlerin ilgili tüketicilerinin taraf markaları ile karşı karşıya kaldıkları bir durumda, markaların görsel anlamda farklılık taşıyan unsurlarına rağmen...koleji” şeklinde algılayacağı markaların her ikisini de aynı iktisadi kaynağın farklı mahiyetteki eğitim hizmetleri açısından sunduğu faaliyetlerde kullandığı markaları şeklinde bir izlenimi tereddütsüz olarak taşıyacağı;

Başka bir ifadeyle tüketicinin daha evvel “...markası ile uyuşmazlık konusu hizmetlerde karşılaştığı bir durumda bu markaya yönelik hafızasal deneyiminin, dava konusu “...” markasına da yönleneceği, zira ...ibaresinin alelade nitelikteki bir harf kombinasyonu olmadığı, uyuşmazlık konusu hizmetler bakımından hatırda kalıcı ve ayırt edici niteliği bulunan bir ibare olduğu, bu ibarenin bağımsız ayırt edici karakterini yitirmeksizin markasal olarak kullanıldığı durumlarda, tüketicinin önceki ve sonraki iki marka arasında bağlantı kurmasının kaçınılmaz olabileceği;

Bu bağlamda normal şartlarda, taraf markalarının birebir aynı hizmetleri kapsadıkları bir durumda, işaretler arasındaki benzerlik ihtimalinin önüne geçilebilmesi adına, sonraki başvuruya konu işaretin somut ve belirgin farklılıklar taşıması gerektiği, halbuki somut uyuşmazlıkta birebir “hdf” esas unsurundan oluşan ve tali unsurları itibariyle de kavramsal bir ilişki içerisinde bulunan taraf markalarının görsel ve işitsel açıdan da yüksek benzerlik taşıdıkları, böylesi bir durumda her iki işaretin de aynı iktisadi kaynağın görsel anlamda revize edilmiş markaları şeklinde algı yaratmaya müsait oldukları, bunun neticesinde ise ilgili tüketici kitlesininin niteliğine rağmen işaretler arasında ilişkilendirilme ihtimali dahil karıştırılma ihtimaline yol açacak bir benzerliğin mevcut olacağı;

Bununla birlikte davalı yanın işlem dosyasındaki itirazlarında ve....sayıları ile tescilli markalarının, işbu dava konusu başvuru açısından davalı lehine müktesep hak oluşturacağı gerekçesiyle davacı yanca ileri sürülen itirazların kısmen reddolunduğu anlaşılmıştır.

Yargıtay kararlarında kazanılmış hak sağlayan önceki markaların belirlenmesi yönünden bazı ölçütler getirilmiş ve getirilen bu kriterler güncel kararlarda geçerliliğini korumuştur. Buna göre;

Öncelikle kazanılmış hak sağlayan markanın tescilli olması, bir başka deyişle kullanım ve tescilinin taraflar arasında artık çekişme konusu olmaktan çıkmış olması, kabullenilmesi gereki...

İkinci olarak bu markaya dayalı olarak yapılan sonraki başvuruda kazanılmış hak sağlayan markanın asli unsuru muhafaza edilerek, işletme ile bağlantısı ve tüketici nezdinde yarattığı izlenim korunmak suretiyle oluşturulması gerekmektedir. Zira önceki markanın asli unsuru dahi değişmiş ise bu artık yeni bir marka başvurusu olacağından önceki markanın zaman içindeki değişikliklere uyarlanması için yapılmış bir başvuru olduğu kabul edilemez. (Bkz aynı doğrultuda ...

Son olarak sonraki başvurunun, önceki markanın kapsadığı mal/hizmet ile aynı veya aynı tür emtiaları içermesi, kapsamını genişletme yoluna gitmemesi zorunludur.

Müktesep hak iddiasının temel sebebi her şeyden evvel markanın taraflar arasında çekişme konusu olmaktan çıktığının kabul edilmiş olunmasıdır.

Davalı yanın .... sayılı markasının 15.09.2009 tarihinden beri 41. Sınıftaki “Sempozyum, konferans, kongre ve seminer düzenleme , idare hizmetleri... Kütüphane hizmetleri...” açısından tescilli olduğu;... sayılı markasının ise, 27.01.2004 tarihinden beri 16. Sınıftaki “Basılı evraklar; basılı yayınlar, gazeteler, dergiler, kitaplar, rehberler, takvimler, posterler, resimler, afişler, fotoğraflar, tablolar, çıkartmalar, (pullar).” ve 41. Sınıftaki “Eğitim ve öğretim hizmetleri, dersane hizmetleri. Sempozyum, konferans, kongre ve seminer düzenleme, idare hizmetleri...Kütüphane hizmetleri...Dergi, kitap, gazete v.b. yayımlama hizmetleri.” bakımından tescilli olduğu;

Söz konusu markaların tescil tarihleri üzerinden, işbu dava konusu markanın başvuru tarihi itibariyle 5 yıldan uzun bir süre geçtiği, anılan markaların münhasır asli unsurunun da dava konusu markada olduğu gibi “...” ibaresi olduğu, dolayısıyla asli unsurun muhafaza edildiğinden bahsedilebileceği; keza yine ... kararına konu hizmetlerin, davalı yanın önceki tarihli her iki markası kapsamında yer alan hizmetler ile de aynı türde olduğu;

Bununla birlikte yukarıda da belirtildiği üzere müktesep hakkın tespiti için, önceki tarihli sicilde kayıtlı markanın varlığı ve yukarıda tespit edilen kriterlerin yanı sıra, önceki markaların aktif ve fiili anlamda da kullanıldığı, kullanıma bağlı olarak da markanın taraflar arasında nizasız ve çekişmesiz bir hale geldiğinin tespitinin gerektiği;

Somut uyuşmazlıkta ise davalı yanın işlem dosyasında.... sayılı bir adet mahkeme ilamı ve her ikisi de 2011 yılında verildiği görülen 2 adet lisans sözleşmesine yer verdiği; söz konusu delillerin her ikisi de davalı yanın markalarının oldukça eski tarihli kullanımlarına yönelik deliller olup özellikle dava konusu markanın 2011 yılından sonrasına ait kullanımlarını gösterir mahiyette hiçbir delilin dosyada mevcut olmadığı;

Dolayısıyla davalı başvuru sahibinin işlem dosyasına uyuşmazlığa konu hizmetlerde “hdf” esas unsuruna haiz markalarını kullandığı ve kullanıma bağlı olarak da bu hususun taraflar arasında nizasız bir hale geldiğini gösterir yeterli sayıda delile yer vermediği;

Her ne kadar davalı yanın ... kararında bahsi geçen önceki tarihli her iki markasının da “..” esas unsurunu taşımakta olduğu, bu markaların tescilleri üzerinden beş yıldan fazla süre geçmiş olduğu ve markaların tescilleri kapsamındaki hizmetlerin, uyuşmazlık konusu hizmetler bakımından aynı/aynı türdeki hizmetler oldukları kanaatine varılmış ise de, müktesep hak için aranılan bir diğer kriter olan sonraki başvuru için, önceki dayanak markaların kullanım ile de taraflar arasında çekişme konusu olmaktan çıktığı yönünde bir kanaate işlem dosyasına sunulmuş sınırlı sayıda delilden varılması mümkün olmadığı, kaldı ki bu konuda taraflar arasında süre gelen uyuşmazlıklar bulunduğunun da dosya kapsamından anlaşılmıştır.

Neticede, dosya incelendiğinde, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamından;

Dava konusu ... sayılı marka başvuru kapsamında ... kararı sonucunda başvuruya iadesine karar verilen 41 sınıf hizmetlerin tamamının, davacı yanın redde gerekçe markası kapsamında da yer aldığı, taraf markalarını oluşturan işaretlerde ortak unsur ..” ibaresinden kaynaklı işaretler arasında görsel, işitsel ve kavramsal unsurların tamamı açısından yüksek düzeyli bir benzerlik halinin mevcut olduğu, bu nedenle işaretlerin normal şartlarda, ilgili tüketiciler nezdinde karıştırılma ihtimalini doğurabilecek düzeyde olduğu, davalı yanın, işlem dosyasında müktesep hak iddiasına dayandığı,

... kararında da bu hususun gerekçe tutularak dava konusu hizmetlerin, başvuruya iadesine karar verildiği, bu husus bakımından ...kararı incelendiğinde... sayılı davalı yanın önceki markalarının ...ibaresinin kullanımını aynı şekilde içerdiği,

dolayısıyla asli unsurunu muhafaza ettiği, bahsi geçen önceki markaların tescil tarihleri itibariyle çekişme konusu olmaktan çıktığı, davaya konu başvuruya iadesine karar verilen hizmetlerin anılan markalar kapsamında da yer aldığı yönünde bir kanaate varılmış olmakla birlikte işlem dosyasında yer alan delillerden, taraf markalarının, kullanım ile de çekişme konusu olmaktan çıktığı yönünde bir kanaate varılması mümkün olmadığı, davalı yanın hükümsüzlük talepli dava dosyasına zaten bu kapsamda bir savunma da sunmadığı,

bu nedenle müktesep hakka ilişkin koşulların somut olayda gerek işlem gerek dava dosyası bakımından oluştuğundan bahsedilemeyeceği, ... kararının yerinde olmadığı ve iptali koşullarının oluştuğu, davaya konu markanın hükümsüzlüğü ile sicilden terkini koşullarının oluştuğu, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamından anlaşıldığından, davanın kabulüne karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

MASRAF DÖKÜMÜ

İlk Masraf : 172,90.-TL Bilirkişi Ücreti : 2.600,00.-TL

P.P : 234,50.-TL

TOPLAM : 3.007,40.-TL