Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2023/221 K.2023/346

Davacı vekili 01/05/2023 harç tarihli dava dilekçesi ve duruşmadaki beyanlarında özetle: Müvekkilin uzun süredir mobilya ürünlerin üretimi ve satışı alanında faaliyet gösterdiğini ve bir çok tescilli tasarımı bulunduğunu, davalının müvekkil adına tescilli olan ... nolu tasarımlar ile ... nolu tasarımları birebir üreterek ... ismi ile sergileyip satışa arz ettiğini, müvekkilin konu hakkında ...

D.İş dosyası ile delil tespiti yaptırdığını, yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde ürünlerin ayniyet derecesinde benzer oldukları ve karıştırılma ihtimallerinin yüksek olduğunun tespit edildiğini, mobilya sektöründe geniş bir seçenek özgürlüğü olmasına rağmen, müvekkil tasarımlarının karakteristik özelliklerinin bire bir kopyalandığını, sergilenip satıldığını, alternatif pazarlar yaratıldığını, tecavüz ve haksız rekabet oluştuğunu, davalının hükümsüzlük iddialarının yerinde olmadığını ve bu konuda delil sunmadığını, geniş seçenek özgürlüğü kapsamında çok farklı tasarımlara ulaşılabileceğini ifade ederek;

davanın kabulü ile tasarımlardan doğan haklara tecavüz ve haksız rekabetin tespiti, men ve ref’ine tasarımın üretiminin ve satışının durdurulması talep olunmuştur.

CEVAP

Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde özetle: Dava konusu davacı tasarımlarının yenilik ve ayırt edicilik vasıflarına sahip olmadığını, tescil başvuru tarihlerinden önce halihazırda bilindiğini ve kamuya arz edildiğini, tasarımlarını hükümsüzlük koşullarını sağladığını, davaya konu olan ürünlerin benzerleri ve emsalleri konusunda araştırma yapılması gerektiğini, teknik fonksiyonun zorunlu kıldığı görünümlerin tasarım tesciline konu edilmesi sebebi ile tasarım ihlalinin söz konusu olmadığını savunarak, davanın reddini talep etmiştir.

MUHAKEME

HMK kapsamında "Yazılı Yargılama Usulü " uygulanmıştır.

UYUŞMAZLIĞIN TESPİTİ VE DİĞER HUSUSLAR

Dava; tescilli tasarım hakkına tecavüzün ve haksız rekabetin tespiti, durdurulması, önlenmesi, üretim ve satışa sunulmasının durdurulması istemlerine ilişkindir.

Davanın açılmasıyla birlikte, tarafların karşılıklı dilekçeleri tebliğ olunmuş, sundukları deliller toplanmış, tasarım konusu bilgi ve belgeler ...'ten celp edilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, hak düşürücü süre bakımından eksiklikler bulunmadığı tespit edilmiş, taraflar sulhe teşvik edilmiş, arabulucuya gitme hakları hatırlatılmış, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmuş,

06/08/2015 tarihli ve 29437 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 201/2 nci maddesi hükmü de gözetilerek, taraflara yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş, sözlü olarak iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, UYGULANACAK HÜKÜMLER ve GEREKÇE Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; davalı eylemlerinin davacı adına tescilli ... sayılı tasarımlara tecavüz ve haksız rekabet teşkil edip etmediği noktasında olduğu anlaşılmıştır.

Dosya kapsamında bulunan ...

D.İş dosyası incelendiğinde, bilirkişiler tarafından "... standaında 2 adet koltuk ile 1 adet Tv ünitesi ürünü görülmüş olup, ... firmasına ait fuar alanında sergilenen Koltukların; tespit edilen Koltuk 1 ile gösterilen ürünün ... tescil nolu Koltuk tasarımı ile aralarında ve tespit edilen Koltuk 2 ile gösterilen ürünün, ... tescil nolu koltuk tasarımı ile aralarında, genel görünüm ve detaylarda, bilgilenmiş kullanıcı nezdinde karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzerliğin var olduğu, sonucuna varılmıştır. ... firmasına ait fuar alanında sergilenen Tv Ünitesinin, 1-3-4 ile tariflenen kapaklı dolap ve kısımlarının, ...

Tescil nolu Tv Ünitesi tasarımı ile aralarında, fikir ve uygulamada, belirgin biçimde benzer algılanabilecek derecede benzerliğin var olduğu, sonucuna varılmıştır" ifade edilmiştir.

Mahkememizce bilirkişi heyetinden alınan 11/10/2023 havale tarihli raporda özetle: "... D.İş Sayılı dosyası kapsamında tespit edilen Kanepe 1 ürünü ile davacıya ait ... tescil nolu Koltuk tasarımının genel görünüm ve detaylarda, bilgilenmiş kullanıcı nezdinde karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzer olduğu,

... D.İş Sayılı dosyası kapsamında tespit edilen Kanepe 2 ürünü ile davacıya ait ... tescil nolu Koltuk tasarımının genel görünüm ve detaylarda, bilgilenmiş kullanıcı nezdinde karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzer olduğu,

... D.İş Sayılı dosyası kapsamında tespit edilen TV Ünitesi ürünü ile davacıya ait ... tescil nolu Tv Ünitesi tasarımının genel görünüm ve detaylarda, bilgilenmiş kullanıcı nezdinde karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzer olduğu" ifade edilmiştir.

6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU (10/01/2017 yürürlük)

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na (SMK) göre bir tasarımın korunması için tasarım veya ürün tanımına uygun olmasının yanı sıra yeni olması ve ayırt edici niteliğe sahip olması gerekmektedir.

SMK m. 55 (1) hükmüne göre: “Tasarım, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür.”

SMK m. 56 (1) hükmüne göre “Tasarım yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunur.

(2) Birleşik ürünün parçasının tasarımı, aşağıdaki şartları taşıyorsa yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir:

a) Parça birleşik ürüne takıldığında, birleşik ürünün normal kullanımında görünür durumda olmalıdır. b) Parçanın görünür durumda olan özellikleri, yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını karşılamalıdır.

(4) Bir tasarımın aynısı;

a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir.

(5) Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim;

a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.

(6) Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.”

Tasarım hakkının kapsamı ve sınırları SMK m. 59 (1)’de şu şekilde geçmektedir; Tasarımdan doğan haklar münhasıran tasarım sahibine aittir. Üçüncü kişiler, tasarım sahibinin izni olmadan koruma kapsamındaki tasarım veya tasarımın uygulandığı ürünü üretemez, piyasaya sunamaz, satamaz, ithal edemez, ticari amaçlı kullanamaz veya bu amaçlarla elde bulunduramaz ya da bu tasarım veya tasarımın uygulandığı ürünle ilgili sözleşme yapmak için öneride bulunamaz.

Tecavüz konusu ise şu şekilde ele alınmıştır;

SMK m. 81 (1) Aşağıda belirtilen fiiller tasarım hakkına tecavüz sayılır:

a) Tasarım sahibinin izni olmaksızın bu Kanun hükümlerine göre koruma kapsamındaki bir tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün aynısını veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini üretmek, piyasaya sunmak, satmak, sözleşme yapmak için öneride bulunmak, ticari amaçla kullanmak veya bu amaçlarla bulundurmak, başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak, ithal işlemine tabi tutmak.

b) Tasarım sahibi tarafından lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek.

c) Tasarım hakkını gasp etmek.

(2) Başvuru, 65 inci maddeye göre tescil edilerek yayımlandığı takdirde, tescil sahibi, tasarım hakkına yönelik olarak bu maddede sayılan tecavüzlerden dolayı hukuk davası açma hakkına sahiptir. Tecavüz eden, başvurudan ve kapsamından haberdar edilmişse başvurunun yayımlanmış olmasına bakılmaz. Tecavüz edenin kötü niyetli olduğuna mahkeme tarafından hükmolunursa yayımdan önce de tecavüzün varlığı kabul edilir.

Sınai mülkiyet hakkı tecavüze uğrayan hak sahibinin ileri sürebileceği talepler şu şekilde ele alınır;

SMK m. 149- (1) Sınai mülkiyet hakkı tecavüze uğrayan hak sahibi, mahkemeden

aşağıdaki taleplerde bulunabilir:

a) Fiilin tecavüz olup olmadığının tespiti.

b) Muhtemel tecavüzün önlenmesi.

c) Tecavüz fiillerinin durdurulması.

ç) Tecavüzün kaldırılması ile maddi ve manevi zararın tazmini.

d) Tecavüz oluşturan veya cezayı gerektiren ürünler ile bunların üretiminde münhasıran kullanılan cihaz, makine gibi araçlara, tecavüze konu ürünler dışındaki diğer ürünlerin üretimini engellemeyecek şekilde el konulması.

e) (d) bendi uyarınca el konulan ürün, cihaz ve makineler üzerinde kendisine mülkiyet hakkının tanınması.

f) Tecavüzün devamını önlemek üzere tedbirlerin alınması, özellikle masraflar tecavüz edene ait olmak üzere (d) bendine göre el konulan ürünler ile cihaz ve makine gibi araçların şekillerinin değiştirilmesi, üzerlerindeki markaların silinmesi veya sınai mülkiyet haklarına tecavüzün önlenmesi için kaçınılmaz ise imhası.

g) Haklı bir sebebin veya menfaatinin bulunması hâlinde, masrafları karşı tarafa ait olmak üzere kesinleşmiş kararın günlük gazete veya benzeri vasıtalarla tamamen veya özet olarak ilan edilmesi veya ilgililere tebliğ edilmesi.

Yenilik ve Ayırt Edicilik Kriterleri SMK uyarınca, bir tasarımın yeni kabul edilebilmesi için başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekir. Bir tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olması için ise, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimin farklı bir izlenim olması gerekir. Yenilik ve ayırt edici nitelik hakkındaki değerlendirmenin yapılabilmesi için öncelikle bilgilenmiş kullanıcı profilinin ve dava konusu tasarım açısından seçenek özgürlüğünün belirlenmesi önemlidir.

Seçenek Özgürlüğünün Belirlenmesi

Dava konusu tasarımlar ile benzer katmanda mobilya örnekleri incelendiğinde. Koltuk/kanepe tasarımını şekillendiren kriterler arasında, geleneksel formların baskınlığı, malzemenin olanak sağladığı form, ergonomi, moda olan diğer tasarımlar ve üretim kolaylığı gelmektedir. Dava konusu koltuk/kanepe tasarımında seçenek özgürlüğünün çok geniş olduğu açıktır.

Piyasa mobilya örnekleri incelendiğinde koltuk ve kanepe grupları için söz konusu olan malzeme, dikiş, fitil, minder, genel form çizgisi vb. tüm bileşenlere ilişkin kararların tasarımcının seçenek özgürlüğü kapsamında değerlendirilmiştir.

Bir diğer anlatımla koltuk, berjer ve mobilya gibi ürünlerde tasarımcının, ürünler üzerinde tasarımsal farklılık yaratabilecek seçenek özgürlüğünün oldukça geniş olduğu, ürünlerin antrpometrik ve fonksiyonel gerekçeler ile oluşan ölçü sınırları tasarımsal ürünler geliştirmeyi engelleyecek bir teknik zorunluluğunun olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.

Bilgilenmiş Kullanıcı Profilinin Belirlenmesi

Yeni ve ayırt edici tasarımların korunacağı SMK'da hüküm altına alınmıştır. Bir tasarımın korunması için zorunlu unsurlardan olan ayırt edicilik ile ilgili olarak; “Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim;

a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce,

b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.” düzenlemesi yapılmıştır.

Belirtilen nedenlerle öncelikli olarak bilgilenmiş kullanıcı profilinin belirlenmesi gerekmektedir. Bilgilenmiş kullanıcı, tasarımın uygulandığı ürün hakkında belli bir bilgi birikimi olan, ancak bilgi birikimi bir uzmanın bilgi birikimi seviyesinde olmadığı gibi ürünü hiç tanımayan birininki kadar da düşük seviyede de olmayan kişidir. Bilgilenmiş kullanıcı kavramı ile bir uzman ifade edilmediği gibi ortalama bir tüketiciden daha üst düzeydeki bir ara veya nihai tüketicinin algılanması gerekmektedir. Bilgilenmiş kullanıcı, dikkatli bir kullanıcıdır. Bilgilenmiş kullanıcının ürünün doğası ve görünümü hakkında bilgi sahibi olması, ürünü daha önce belli bir süre kullanmış olması gerekir.

Somut uyuşmazlığa baktığımızda ise dava konusu mobilya olup, bu ürünü satın almak isteyen kişilerin bilgilenmiş kullanıcı olduğu kanaatine varılmıştır.

DAVA KONUSU TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI

Somut davada hükme esas alınan, alanında uzman bilirkişilerce yapılan tespitler doğrultusunda tasarımlara ilişkin karşılaştırma yapılmış ve yapılan tespitler ile Mahkememizde de aynı kanaat oluşmuştur. Buna göre; 1) Davacıya Ait ... Nolu Tasarım ile Dayanak Tespit Görseli (Kanepe 1) Karşılaştırılması

Davacı tescilinde karakteristik olarak geniş bir U şeklinde sırtlığı oluşturan kenarları yuvarlatılmış bir dikdörtgen kesitli sırtlık ile uçlarda dairesel ortada daralan eğimli bir oturma alanı bulunmaktadır. Sırtlık önleri taş desenli kumaştır. Ayaklar oturma alanının ucunda, kütlesel ve zemine doğru daralan haldedir. İnce bir baza vardır. Tespit görseli benzer şekilde detaylara sahiptir. Tek fark ayaklardadır.

Tescilli tasarımdan farklı olarak kütlesel bir ayak yerine önde silindirik 4 adet ayak bulunmaktadır. Tasarımlara genel karakteristiğini veren hususlar açısından tasarımlar benzerdir. Ayak farkı detay seviyesindedir ve genel görünüme etkisi zayıftır. Ürünlerin genel görünüm ve detaylarda bilgilenmiş kullanıcıda bırakacağı genel izlenimde tescilli koltuk tasarımıyla karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzerliğin var olduğu sonucuna varılmıştır

2) Davacıya ait ... Nolu Tasarım ile dayanak tespit görselleri (Kanepe 2) karşılaştırılması

Davacı tescilinde karakteristik olarak geniş bir L şeklinde sırtlığı oluşturan kenarları yuvarlatılmış bir dikdörtgen kesitli sırtlık ile uçlarda dairesel ortada daralan eğimli bir oturma alanı bulunmaktadır. Sırtlık önü taş desenli kumaştır. Sırtlık bir kenardan başlamakta diğer kenara ulaşmadan sonlanmaktadır. Ayaklar oturma alanının ucunda, kütlesel ve zemine doğru daralan eliptik haldedir. Oturma alanı ile uyumlu yuvarlatılmış ince bir baza vardır.

Tespit edilen görselde de karakteristik olarak geniş bir L şeklinde sırtlığı oluşturan kenarları yuvarlatılmış bir dikdörtgen kesitli sırtlık ile uçlarda dairesel ortada daralan eğimli bir oturma alanı bulunmaktadır. Sırtlık önü farklı renk kumaştır. Sırtlık bir kenardan başlamakta diğer kenara ulaşmadan sonlanmaktadır. Tespit edilen görselde sırtlık kısa ve oturma alanının ucuna doğru genişleyen tablanın üstünde iki adet küre ayak üzerinde cam raf vardır.

Tabla uçta oturma alanının dışına taşmakta ve uca doğru bir fazlalık yaratmaktadır. Tescilli tasarımdan farklı olarak kütlesel bir ayak yerine önde silindirik 4 adet ayak bulunmaktadır. Sıralanan bu farklar genel görünümde bir fark üretmemektedir. Zira ürünlerin baskın karaktere benzerdir. Farklar detay seviyesindedir ve genel görünüme etkisi zayıftır ve ancak varyasyon üretmektedir.

Ürünlerin genel görünüm ve detaylarda bilgilenmiş kullanıcıda bırakacağı genel izlenimde tescilli koltuk tasarımıyla karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzerliğin var olduğu sonucuna varılmıştır.

3) Davacıya ait ... Nolu Tasarım ile tespit görselleri (TV Ünitesi) karşılaştırılması

Davacıya ait tescilli ünitenin, solda iç bükey bir pano ile takip eden sırada iki dikey açık raftan oluşmakta olduğu görülmektedir. Ortada TVnin konumlanacağı düz bir bölge ve kısa bir raf alanı bulunmaktadır. En sağda ise kapalı halde yarım silindir formlu görülen geçirgen kapaklı raflar, altta genişleyen bir baza aile bitmektedir. Tespit ürün görselinde ise solda yarım silindirik kapaklı iki dik raf ile eğimli içbükey bir ara panel bulunmakta, tv’nin geleceği yer düzdür.

Altta raf, göz ve kapalı çekmece barındırmakta, ünite sağda iç bükey açık bir raf sistemi ile tamamlanmaktadır. Tescilli tasarım ile tespit görseli karşılaştırıldığında; benzer ünite yapılarının kullanıldığı ama konumlandırılmaların farklı olduğu görülmektedir. Tek fark TV kısmının altında uzanan raf, göz ve çekmece bölgesidir.

Bu haliyle bakıldığında konu esinlenme serbestîsinin dışında olup, benzer üniteler kullanılarak farklı bir kombinasyon üretilmeye çalışıldığı ancak bu çabanın benzerlik içinde kalarak ürünlerin benzer baskın karakterini aşamadığı gözlemlenmiştir. Seçenek özgürlüğü gözetildiğinde tespit görselinin bilgilenmiş kullanıcı gözünden, belirgin biçimde benzer algılanmaya sebebiyet verebilecek nitelikte benzer olduğu sonucuna varılmıştır.

Davalının savunması; tespit olunan ürünlerin tescil başvuru tarihlerinden önce hali hazırda bilindiği ve kamuya arz edildiği, tasarımların hükümsüzlük koşullarının oluştuğu yönündedir. Dava dosyası içeriğinde bu iddiaya mesnet herhangi bir delil bulunmamaktadır.

Bilirkişi heyetince bu iddia yönünde re'sen yürütülen mutlak yenilik incelemesinde;

"a. ... veri tabanında kanepe ve TV Ünitesi tasarımları kapsamında benzer ürüne denk gelinmemiştir.

b. ..(. ...) veri tabanında "..." (kanepe koltuk) ürün adı araması yapılmıştır. Çıkan sonuçta yer alan 637+ 77 adet tasarım incelendiğinde, davacı başvuru tarihi itibariyle başvuruya konu tescillere benzer tasarıma denk gelinmemiştir.

c. ... (...) veri tabanında "..." (kanepe koltuk) ürün adı araması yapılmıştır. Çıkan sonuçta yer alan 25 adet tasarım incelendiğinde, davacı başvuru tarihi itibariyle başvuruya konu tescillere benzer tasarıma denk gelinmemiştir" şeklinde ifade edilmiş, Mahkememizce davalının işbu savunmasının ispatlanamadığı ve mutlak yenilik incelenmesinde de hükümsüzlük koşullarının oluşmadığı değerlendirilmiştir.

Yukarıda açıklanan gerekçelerle, davacıya ait ..., sayılı tasarım ile davalıya ait ürünlerin genel görünüm itibariyle bilgilenmiş kullanıcıda bıraktığı genel izlenimde farklı bir izlenim oluşturmadığı ve karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzerliğin var olduğu sonucuna ulaşılmış, böylece davacının tescilli tasarımlarına tecavüz ve haksız rekabet koşullarının oluştuğu kanaatine varılmış, bu nedenle de davanın kabulüne, davalı eylemlerinin davacıya ait tescilli tasarımlara tecavüz ve haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitine, tasarımlardan doğan haklara tecavüz fiillerinin ve haksız rekabetin durdurulmasına, önlenmesine,

tecavüz teşkil eden eylemler ile tanıtıma ilişkin broşür, reklam, afiş vb ürünler de dahil olmak üzere tasarımın haksız üretiminin ve satışının durdurulmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... ¸ Hakim ... · ¸ Davacı Masraf Dökümü: · İlk Masraf 385,40.-TL · Posta Masrafı 147,00-TL · Bilirkişi Masrafı 3.300,00.-TL · Bakırköy 2023/27 D.iş · Dosya masrafı 14.111,00.-TL · Toplam 17.943,40.-TL