Ankara 5. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2018/180 K.2023/449

Türk Milleti Adına Yargılama Yapmaya ve Hüküm Vermeye Yetkili

ANKARA 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO

2018/180 Esas

KARAR NO : 2023/449

... DAVA : Alacak

DAVA TARİHİ : 07/03/2018

KARAR TARİHİ : 15/06/2023

KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 12/07/2023

Mahkememizde görülmekte olan Alacak davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde; dava dışı ... tarafından müvekkili bankaya rehin olarak verildiğini ve bu rehin güvencesine istinaden müvekkili banka tarafından dava dışı ....'ne kredi kullandırıldığını, dava dışı şirketin borçlarının muaccel olması üzerine keşide edilen ...

30/01/2017 tarihli ihtarnamesine rağmen borcun ödenmediğini, müteselsil kefiller ... hakkında genel haciz yoluyla, borçlu şirket hakkında menkul rehninin paraya çevrilmesi yoluyla, asıl borçlu firma ile ipotekli taşınmaz maliki sıfatıyla ...hakkında ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takipler başlatıldığını, ....

Tarafından yapılan bildirim üzerine .... müfettişlerince düzenlenen denetim raporu ile Elektronik Ürün Senetlerinin temsil ettiği ürünlerin/buğdayların .... tarafından kendi depolarından usulsüz olarak nakledildiğinin, teminat gösterilen ve rehin verilen Elektronik Ürün Senetlerinin karşılığı olan buğdayların başta 5300 sayılı Kanuna ve ilgili tüm mevzuata aykırı şekilde depolardan çıkarıldığının tespit edildiğini, anılan raporun Savcılığa intikal ettirilmesi üzerine ilgililer hakkında .... silolarında fıziken mevcut olduğu tespit edilen 4.298.000 adedinin 12/05/2017 tarihinde,

498.000 adedinin 07/06/2017 tarihinde 568 adedinin 08/06/2017 tarihinde Konya Ticaret Borsasında satıldığını ve 3.608.114,33 TL tahsilat sağlandığını, Lisanslı Depoculuk Yönetmeliğinin 32. maddesi uyarınca müvekkili banka tarafından zararlarının tazmini için ....

07/03/2017 tarihli ihtarnamesi ile yapılan başvuruya cevaben 5300 sayılı Kanunun 6. maddesi uyarınca Ziraat Sigorta AŞ tarafından açılan hasar dosyasına mudi sıfatıyla müdahil olunmasının uygun olacağının, muhtemel zararların karşılanmaması halinde 5300 sayılı Kanun hükümlerinden doğan hakların kullanılması gerektiğinin bildirildiğini, ancak müvekkilinin zararlarının karşılanmadığını, Lisanslı Depoculuk Yönetmeliğinin 27/2 maddesi uyarınca zararların giderilmesi amacıyla Konya Ticaret Borsasına ve Ziraat Sigorta AŞ'ye yapılan başvurulardan sonuç alınamadığını, 5300 sayılı Kanun ve ...

Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde müvekkilinin zararlarını gidermekle yükümlü olan davalıya yapılan başvuru üzerine davalı tarafından kredi borçlusu şirkete ait bilgi ve belgelerin başvuru ile ilgili değerlendirme yapılması ve cevap verilmesini teminen talep edildiğini,

müvekkili banka tarafından istenilen tüm bilgi ve belgelerin ibraz edilmesine rağmen davalı tarafından müvekkilinin zararlarının tazmin edilmediğini ileri sürerek ... sayılı dosyalarına konu edilen ve diğer alacak hakları saklı kalmak kaydıyla 8.631.786,47 TL nakdi ve 32.280,00 TL gayri nakdi toplam 8.665.066,47 TL alacağın 24/08/2017 tarihinden itibaren işleyecek faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde; görevli mahkemenin ... olup görevsizlik kararı verilmesi gerektiğini, müvekkili Fonun kanunla kurulmuş olup yönetim kurulu üyelerinin Kanun gereğince ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca atanan kamusal bir kuruluş olduğunu, Fon kar amacı güden bir kuruluş olmayıp herhangi bir iş ve işlem gerçekleştirmediğini, lisanslı depoculuk sistemi kapsamında oluşabilecek maddi zararlarını tazmin etmek suretiyle kamu görevi ifa ettiğini, Fon tarafından yapılan iş ve işlemlerin idari işlem mahiyetinde bulunduğunu, rehin hakkı sahibi bankaların mudi tanımı kapsamında kalmadığını,

5300 sayılı Kanunun 25/f maddesi gereği mudinin zararının tazmin edildiğini, mudi olan .... Tarafından müvekkili Fona zararın tazmini için başvurulmadığını, kaldı ki söz konusu şirket aynı zamanda ürünleri depolayan ...'ın ortağı olup her iki şirketin de sahibi ve ürünlerin depolardan çıkarılması sürecindeki yönetim kurulu üyesi olan ... ürünleri depolardan Kanuna aykırı şekilde çıkarmaktan dolayı dolandırıcılık ve güveni kötüye kullanma suçlarından ceza yargılamasının ....

Aynı şahsın şirketleri olduğunu bilmesine ve ürünlerin anılan şahıs tarafından depolardan çıkarılabileceğinin öngörülebilir olmasına rağmen söz konusu şirkete ... rehni karşılığı kredi kullandırdığını, davacı bankanın basiretli tacir gibi davranmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Dava, davacı bankanın dava dışı asıl borçlu şirkete kullandırdığı kredinin ödenmemesi sebebiyle işbu kredi karşılığında dava dışı lisanslı depoculuk şirketi tarafından teminat amaçlı olarak verilen elektronik ürün senedi karşılığında depoda ürün bulunmaması sebebiyle uğranılan zararın tazmini istemine ilişkindir.

Tüm deliller toplandıktan sonra dosya bilirkişi kuruluna tevdi edilmiş, bilirkişi kurulunun 08/10/2019 tarihli raporunda özetle; davacının 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu ve bağlı mevzuat hükümlerine göre “Mudi” sıfatını taşıdığı ve bu sıfatla zarara uğradığı, zararını.... den ve lisanslı depodaki ürünleri sigortalayan sigorta şirketinden tazmin edemediği, davacının davalı kurum yönetimine zararının tazmini için usulüne uygun olarak başvuruda bulunduğu,

ancak davalı kurumun davacının talebini “mudi” olmadığı gerekçesiyle ret ettiği, davacının zararının tazmini için gereken yasal prosedüre uygun olarak davalıya yaptığı başvurunun davalı tarafından ret edilmesinin haklı ve geçerli bir gerekçeye dayanmadığının değerlendirildiği, davacı alacakları için aynı zamanda icra takibine de başladığından kesin alacak miktarının, mahkemenin davanın kabulü yönünde takdirde bulunması halinde infaz aşamasında hesaplanmasının isabetli olacağı yönünde görüş bildirilmiştir.

Tarafların itirazı üzerine bilirkişi kurulunca düzenlenen 08/01/2020, 25/08/2020 tarihli ve 02/04/2022 tarihli ek raporlarda belirtilen eksikliklerin ikmalinden sonra düzenlenen 28/02/2023 tarihli ek raporda özetle; davacı bankanın zararın tazmını için davalıya başvuru yaptığı tarih itibariyle ana para alacağının 8.305.613,15 TL olarak hesaplandığı, bu tutara davalıya başvuru tarihi olan 24.08.2017 tarihinden itibaren avans faizi uygulanması gerektiği, ürün senetlerini yasal yollardan iktisap eden ve satış yetkisine sahip olduğu için borsada satışa sunan davacı bankanın mudi sıfatını taşıdığı yönündeki kök raporda belirtilen görüşlerinde değişiklik bulunmadığı bildirilmiştir.

İddia ve savunma, toplanan deliller, alınan bilirkişi kurulu kök ve ek raporları ile tüm dosya kapsamına göre.

Uyuşmazlık, 5300 sayılı Lisanslı Depoculuk Kanunu ve Yönetmeliğine göre Elektronik Ürün Senedi üzerinde rehin hakkına sahip olan davacı bankanın işbu kanun hükümlerine göre mudi olarak kabul edililip edilemeyeceği, dolayısıyla kredi asıl borçlusu ve sigorta şirketi tarafından karşılanmayan zararının Depoculuk Kanunu'nun 25. ve 3/K maddeleri gereği davalı Fon'dan tahsil edilip edilemeyeceği noktasında toplanmaktadır.

Lisanslı Depoculuk Kanunu'nda mudi kavramının tanımlandığı 3/k maddesinde gerekse Lisanslı Tazmin Fonu Yönetmeliği'nin 4/k maddesi gereği, elektronik ürün senetlerini mevzuata uygun olarak elinde bulunduran gerçek ya da tüzel kişinin mudi olarak kabul edileceği düzenlenmiş ise de;

zarar görenlerin müracaat hakkını düzenleyen gerek Depoculuk Kanunu'nun 25. maddesinin gerekçesinin ikinci paragrafında açıkça " ürününü depoya teslim eden veya ürün sahibi olan mudinin zararlarının çok kısa sürede giderilmesi ve haklarının korunmasını " denilmek sureti ile 25. maddedinin ürünü depoya teslim eden veya ürün sahibi olan mudinin zararlarının karşılanmasının amaçlandığı belirtildiği,

bu nedenle tanımlardan öte zarara ilişkin madde uygulanacağına göre 25. maddenin kapsamının gözetilmesi gerektiği, bu kanun hükümleri gerekçeleri ile ve Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Yönetmeliğinin 27. maddesi birlikte değerlendirildiğinde açıkça zarara uğrayan kişiden kast edilenin ürün sahibi veya ürünü depoya teslim eden kişi olarak vurgulandığı, bu durumda mevzuata göre elinde bulunduran tanımının bu kapsamda değerlendirilmesi, ürün sahibi veya ürünü depoya teslim eden kişi saptamasının mevzuata uygun olarak belirlenmesinin amaçlandığı,

tanımlar başlıklı 3. maddedeki mudi tanımındaki "Depolama hizmetleri için ürününü lisanslı depoya teslim eden veya lisanslı depo işletmesince düzenlenen ürün senedini mevzuata uygun olarak elinde bulunduran gerçek veya tüzel kişi" tanımlamasının depoya teslim eden sıfatı ile uyuşmadığı,

Lisanslı depo işletmesince düzenlenen ürün senedini mevzuata uygun olarak elinde bulunduran tanımlamasının tek başına yorum yapmaya yeterli olmadığından kanunun amacı ve diğer maddeler bütün halde gözetilerek yorum yapılması gerektiği,

öte yandan davada zarar tazmini istendiğine göre buna ilişkin 25. madde ve gerekçesi bu husustaki özel madde olduğundan bu maddede kastedilen mudi-zarar gören sıfatının 25. madde ve gerekçesine göre saptanacağı ve anılan maddenin gerekçesinde de açıkça ürününü depoya teslim eden veya ürün sahibi olan mudinin zararlarının çok kısa sürede giderilmesi ve haklarının korunması amacı iziah edildiğine göre 25. maddenin kapsamına ancak ürününü depoya teslim eden veya ürün sahibi olan mudinin zararlarının girdiği,

zaten yönetmelikteki 27. maddede kanunun bu amacına göre teminat olarak alınan ürün senetlerinin satılmasına ilişkin ayrı bir yöntemi düzenlediği, basiretli tacir olan davacı bankanın kanun metni ve gerekçesi ile yönetmelikle tamamlanan rehin sahibinin haklarına ilişkin düzenlemeyi bilmediğinin ileri sürülemeyeceği, bu durumda dava konusu ...'leri elinde bulunduran davacı bankanın,

elinde bulunan ....lerin temsil ettiği ürünün sahibi olmadığından veya ürünü dava dışı ...'a teslim eden kişi sıfatını haiz bulunmadığından anılan Kanunun 25. maddesi ve Yönetmeliğin 27. maddesi gereği davalı Fona müracaat hakkı bulunan mudi olarak kabul edilemeyeceği (ayı yönde karar için bkz......sayılı ilamı) ve Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Yönetmeliği'nin 27. maddesi uyarınca ...'leri elinde bulunduran davacı bankanın sadece bu senetleri borsada satma hakkı bulunduğu, nitekim dava dışı ...'ın silolarında bulunan ürünlerin temsil eden ...'lerin bir kısmınının davacı banka tarafından borsada satıldığı,

ne var ki dava dışı... tarafından elden çıkarıldığı için davacı bankanın elinde kalan ...lerin karşılığı ürün olmadığından borsada satılamayan senetler yönünden ise davacı bankanın Kanunun 25. maddesinin gerekçesi uyarınca mudi sayılamayacağından bir zararı doğmuş olsa bile davalı Fon'dan tazmin etme hakkı bulunmadığı anlaşılmakla davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

(M)

Üye ...

Katip ...

KARŞI OY

Davacı banka, dava dışı şirkete kullandırdığı kredinin ödenmemesi üzerine bu kredi karşılığında dava dışı lisanslı depoculuk şirketi tarafından teminat olarak verilen elektronik ürün senedi karşılığında depoda ürün bulunmamasından kaynaklanan zararın Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununun 25. maddesi gereğince davalı ... Fonundan tahsili talep etmiştir.

Çözülmesi gereken hukuki sorun, elektronik ürün senedi üzerinde rehin hakkını sahip olan davacının Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre mudi olarak kabul edilip edilmeyeceği ve buna bağlı olarak aynı Kanunun 25. maddesine gereğince ortaya çıkan zararların tazmin edilmesini davalıdan talep edip etmeyeceğidir. Bu soruna çözüm bulmak için Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa ve lisanslı depoculuk sisteminin işleyişine bakmak gerekir.

Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununun;

Amaç başlıklı 1. maddesinde;

“Bu Kanunun amacı; tarım ürünleri ticaretini kolaylaştırmak, depolanması için yaygın bir sistem oluşturmak, ürün sahiplerinin mallarının emniyetini sağlamak ve kalitesini korumak, ürünlerin sınıf ve derecelerinin yetkili sınıflandırıcılar tarafından saptanmasını sağlamak, tarım ürünleri lisanslı depo işleticilerinin kişiler arasında ayrım yapmaksızın tarım ürünlerini kabul etmelerini temin etmek, ürünlerin mülkiyetini temsil eden ve finansmanını, satışını ve teslimini sağlayan ürün senedi çıkartmak ve standartları belirlenmiş tarım ürünlerinin ticaretini geliştirmek üzere, tarım ürünleri lisanslı depoculuk sisteminin kuruluş, işleyiş ve denetimine ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir.“

Kapsam başlıklı 2. maddesinde;

“Bu Kanun; tarım ürünlerinin standartları belirlenerek emniyetli ve sağlıklı koşullarda depolanması ile ürün senetleri vasıtasıyla ticaretinin kolaylaştırılması amaçlarıyla, lisanslı depo işletmelerinin ve yetkili sınıflandırıcıların kuruluş, işleyiş ve denetimine ilişkin usûl ve esaslar ile lisanslı depoculuk sistemine dair diğer hususları kapsamaktadır.”

Tanımlar başlıklı 3. maddesinin ı ve k bentlerinde;

“ı) Ürün senedi: Ürünlerin mülkiyetini temsil ve rehnini temin eden, lisanslı depo işleticisince nama veya emre düzenlenmiş, teminat olarak verilebilen, ciro edilebilen veya edilemeyen ve bu Kanunda öngörülmeyen durumlarda Türk Ticaret Kanununda düzenlenen makbuz senedi hükümlerine tâbi olan kıymetli evrakı,”

“k) Mudî: Depolama hizmetleri için ürününü lisanslı depoya teslim eden veya lisanslı depo işletmesince düzenlenen ürün senedini mevzuata uygun olarak elinde bulunduran gerçek veya tüzel kişiyi,”

Ürün senedinin düzenlenmesi başlıklı 15. maddesinde;

“Bir ürünün lisanslı depo işletmesine teslim ve kabul edilmesi halinde, söz konusu ürün için ürün senedi düzenlenir. Teslimat sırasında ürün senedi dışında düzenlenen tartım makbuzu ve delil niteliğini haiz benzer belgeler de ürünün mülkiyetinin ispatında kullanılabilir. Ürün senedi veya delil niteliğini haiz diğer belgeler; ürünün aynı miktar, cins, sınıf ve kalitede mudîye geri verilmesini garanti eder ve bu teslim satış değil vedia anlamındadır.

(Mülga ikinci fıkra: 6/12/2012-6362/144 md.)

Ürün senedinin içeriği, şekli ve muhafazasına ilişkin hususlar yönetmelikte düzenlenir. Basılı ürün senetleri hükmünde olmak üzere elektronik ortamda da ürün senetleri oluşturulabilir. Elektronik ürün senetlerinin düzenlenmesine, muhafazasına, güvenliğine, bu hizmetleri yürütecek kuruluşların lisans almalarına, faaliyetlerine, denetimlerine ve diğer hususlara ilişkin usûl ve esaslar, ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla yönetmelikle düzenlenir.”

Lisanslı depo işleticisinin hak ve yükümlülükleri başlıklı 18. maddesinde;

“Lisanslı depo işleticisinin hakları şunlardır:

a) Depolama hizmetleri karşılığında Bakanlıkça onaylı ücret tarifesi çerçevesinde ücret talep etmek.

b) Ücreti ödenmemişse depolanmış ürün üzerinde hapis hakkını kullanmak.

c) Kanunda belirtilen durumlarda ürünlerin depolamasını reddetmek.

d) Bu Kanun ve ilgili yönetmeliklerde öngörülen diğer hakları kullanmak.

Lisanslı depo işleticisinin yükümlülükleri şunlardır:

a) Lisans şartlarının korunması ve sürdürülmesi için gerekli tedbirleri almak ve bu şartların kaybolması hâlinde durumu derhal Bakanlığa bildirmek.

b) Lisanslı depoya ürünlerin kabulünde, diğer ürünlerle karıştırılarak veya ayrı depolanmasında, şartlara uygun hale getirilmesinde, nakliyesinde, tesliminde ve diğer hizmetlerinde itinalı davranmak, aynı koşullarda kişiler arasında ayrım yapmamak ve ürünün korunmasında gerekli her türlü tedbiri almak.

c) İlgili mevzuatta aksine bir hüküm olmadıkça teslim alınan ürün karşılığında ürün senedini ve diğer belgeleri düzenlemek.

d) Mudînin talebi üzerine ürünü teslim ve ürün senedini iptal etmek.

e) Borsaya ürün senetleriyle ilgili bilgi akışını düzenli olarak sağlamak, borsanın talebi hâlinde inceleme ve kontrolüne izin vermek, gerektiğinde kendi kayıtlarını borsa kayıtlarıyla teyit etmek.

f) Ücret tarifesine uygun davranmak ve mudîler arasında ayrım yapmamak.

g) Kanunlarda ve yönetmeliklerde öngörülen kayıt ve defterleri tutmak.

h) Doğrudan Bakanlıkça veya denetim sırasında istenecek bilgi, belge ve raporları vermek, Bakanlıkça bu Kanun çerçevesinde verilen diğer görevleri ve talimatları yerine getirmek.

ı) Bu Kanun ve ilgili yönetmeliklerde öngörülen diğer hükümlere uymak.”

... başlıklı 24. maddesinde;

“Lisanslı depo işleticisinin, bu Kanunda ve mudîler ile yapacağı sözleşmede öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmemesinden dolayı ortaya çıkan zararların tazmin edilebilmesi amacıyla, tüzel kişiliği haiz ... kurulur.

Fon yönetimi; lisanslı depoculukla ilgili birimden Bakanlığı temsilen iki, lisanslı depoları, borsaları ve üreticileri temsilen birer olmak üzere toplam beş kişiden oluşur. Aynı sayıda da yedek üye belirlenir. Borsaların temsilcisi, bunların yönetim kurulu üyeleri arasından... tarafından, lisanslı depo temsilcisi kendi aralarından oy çokluğu ile, üreticileri temsilen bir üye ise Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından atanır. Yönetim kurulu üyelik süresi iki yıldır. Üyeler yeniden seçilebilirler.

Fonun gelirleri şunlardır:

a) Lisanslı depo işletmesinin, her yıl lisanslı depoculuk hizmetleri karşılığında o takvim yılı tahsil ettiği ücretlerin binde beşi.

b) Borsalarda işlem gören ürün senedi alım satımından tahsil edilecek borsa tescil ücretlerinin yüzde onu.

c) Borsalarda işlem gören ürün senedi alım satım bedelinin binde yarımı.

d) Tahsilat ve faiz gelirleri.

e) Bağış, yardım ve diğer gelirler.

Fonun giderleri şunlardır:

a) Mudîlerin zararlarına ilişkin ödemeler.

b) Bu Kanunun uygulanması ve lisanslı depoculuğun geliştirilmesi için ihtiyaç duyulan faaliyet, eğitim ve denetime ilişkin giderler.

c) Bu Kanunda verilen görevleri yerine getirebilmek ve bunlarla sınırlı kalmak kaydıyla ihtiyaç duyulan Fon carî ve yönetim giderleri.

Fon yönetim kurulu üyelerine aylık brüt asgarî ücret tutarı kadar aylık ücret ödenir.

Fonun kuruluşunu takiben içinde bulunulan veya takip eden malî yılın genel bütçesinden bir defaya mahsus olmak üzere, Fon bütçesine ikitrilyon lira tutarında ödenek aktarılır. Fon yönetimi, Fon kaynaklarının yeterliliği konusunda yapacağı değerlendirme sonucuna göre gerekçeleriyle birlikte Fon gelirlerinin oranlarının değiştirilmesi için yapılan başvurulara göre ... (a), (b) ve (c) bentlerinde gösterilen Fon gelirleri oranlarını sıfıra kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkilidir.

Bu Kanun kapsamında alınacak teminatlar, Fon adına ve lehine düzenlenir. Bu teminatların muhafazası, Kanunda öngörüldüğü şekilde nakde çevrilmesi ve zarar görene ödenmesi, yasal takibinin yapılması, ilgililer hakkında dava açılması, tahsili, yeterliliği, depoculuk lisansının iptali durumunda lisanslı depo işletmesinin yerine getirmesi gereken bir tazmin veya yükümlülüğünün bulunmadığının tespiti sonrası teminatın iadesi ve bunların Bakanlığa bildirilmesi, teminatla ilgili diğer hususlar ve tasarruflar Fon yönetimince yerine getirilir.

Fonun gelirleri genel bütçeye veya diğer fonlara aktarılamaz, amacı dışında kullanılamaz.

Fonun çalışma usûl ve esasları ile Fonla ilgili diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir.”

Zarar görenlerin müracaat hakkı başlıklı 25. maddesinde;

“Zarar, sigorta kapsamında ödenemezse ve lisanslı depo işleticisinin bu Kanunda öngörülen yükümlülüklerinin herhangi bir nedenle yerine getirilmemesinden dolayı ortaya çıkmışsa; aşağıda gösterilen usûle göre gerekli müracaatlar yapılır ve zarar tazmin edilir:

a) Zarar görenler, noter aracılığıyla veya taahhütlü mektupla ya da lisanslı depo işleticisiyle mudî tarafından imzalı durumu gösterir bir tutanakla, zararın tazmini için lisanslı depo işletmesine başvurur.

b) Başvurunun tebliğinden itibaren yedi iş günü içinde zararın tazmin edilmemesi ya da sulh yoluyla çözülmemesi halinde, durum belgeleriyle birlikte zarar gören tarafından Bakanlığa ve borsaya intikal ettirilir.

c) Borsa, kendisine başvuruyu takiben en geç yedi iş gününde bir ön inceleme ile tarafların sulh imkânını araştırır ve sonucundan Bakanlığı haberdar eder.

d) Sulh mümkün olmamışsa veya gerekli görülmesi durumunda Bakanlık, görevlendirdiği denetim elemanları ile Bakanlığın talebi üzerine borsaca görevlendirilen en az iki bilirkişiden oluşan heyete gerekli incelemeyi yaptırır. Heyet, Bakanlık denetim elemanlarının koordinasyonunda çalışmalarını en geç yirmi gün içinde tamamlayarak rapora bağlar. Gerekçeli talep üzerine bu süre, Bakanlıkça on gün daha uzatılabilir. Bakanlık denetim elemanları, ayrıca ilgililerin cezaî sorumluluğuna ilişkin tespit ve incelemeleri de yürütür.

e) Raporda, lisanslı depo işletmesi tarafından ödenmesi gereken bir zarar veya yükümlülük tespiti yapılmışsa, Bakanlıkça işletmeye gerekli tebligat yapılır ve tebligat tarihinden itibaren yedi iş gününde zararın ilgiliye ödenmesi ve yükümlülüklerin yerine getirilmesi istenir.

f) Belirtilen yükümlülüğün yerine getirilmediğinin anlaşılması üzerine, durum belgeleriyle birlikte Fona intikal ettirilir. Fon, gecikmeksizin lisanslı depo işletmesinin nakit teminatını çözerek mudîye öder. Bu teminat, zararın tazminine yetmediği takdirde, kalan kısım Fondan ödenir. Fondan yapılan ödeme, lisanslı depo işletmesince Fon tarafından belirlenen sürede yatırılmazsa, teminat olarak verilen ipotekler Fon tarafından nakde çevrilerek Fona gelir kaydedilir. Fon, işlemlerin sonucunu ve teminatın durumunu Bakanlığa bildirir.

g) Lisanslı depo işleticisi veya mudî, yapılan işleme karşı borsaya başvurarak sorunun hakem heyeti tarafından karara bağlanmasını talep edebilir. Bu durumda borsa öncelikle yine tarafların sulh imkânını araştırır, sulh mümkün olmazsa konuyu incelemesi için hakem heyetini görevlendirir.

h) Hakem heyeti, görevlendirilmesinden sonra azamî üç ay içinde incelemesini bitirerek kararını Bakanlığa bildirir. Hakem heyetinin nihaî kararı Fon yönetimince yerine getirilir.

Fon, ödediği tutarın ilgililerden tahsili için dava açma da dahil olmak üzere yasal takibat yapar.

Tarafların yargıya müracaat hakları saklıdır.”

hükümleri yer almaktadır. Bu Kanun ile lisanslı depoculuk sistemi kurulmuş, ayrıca sistemin güvencesi olarak Kanunun 24. maddesinin 1. fıkrasındaki ifade ile “Lisanslı depo işleticisinin, bu Kanunda ve mudîler ile yapacağı sözleşmede öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmemesinden dolayı ortaya çıkan zararların tazmin edilebilmesi amacıyla” tüzel kişiliği de bulunan bir fon oluşturulmuştur.

Lisanslı depoculuk sistemi kısaca şu şekilde işlemektedir. "Lisanslı depoculuk sisteminde ilk aşama ürünlerin depoya getirilmesi ile başlamaktadır. Lisanslı depoya konulacak her ürünün analizinin yapılması, sınıf ve kalitesinin belirlenmesi gerekmektedir. Söz konusu analiz işlemleri ...’nca yetkilendirilen ve yetkili sınıflandırıcı olarak adlandırılan laboratuvarlarca yapılmaktadır.

Bu laboratuvarlar lisanslı depoya getiren ürünlerin analizini yaparak başta ürünün adı, türü, hasat yılı, cinsi ve sınıfı olmak üzere ürünün piyasa fiyatının belirlenmesinde önemli olan değerleri tespit etmektedir. Lisanslı depoya getirilen bir buğday ürünü yetkili sınıflandırıcı laboratuvarı analizinden sonra sadece bir buğday olarak değil, tespit edilen değerlerden hareketle örneğin “anadolu kırmızı sert ekmeklik birinci sınıf buğday” olarak nitelendirilmeye başlanmaktadır.

Dolayısıyla ürünlerin lisanslı depolarda depolanacağı yerin belirlenmesinden bu ürünlerin ...’de satışına ve fiyatının belirlenmesi aşamasına kadarki tüm aşamalarda yetkili sınıflandırıcı laboratuvarlar tarafından yapılan bu sınıflandırma ve isimlendirme kullanılmaktadır.

Yetkili sınıflandırıcı laboratuvarları yaptıkları analizlerde ürün türlerine göre farklılık göstermek üzere Türk Standartları Enstitüsü’nce belirlenmiş ürün sınıflandırma kriterlerini ya da Ticaret Bakanlığı’nca belirlenmiş ürün kalite ve sınıflandırma cetvellerindeki kriterleri esas almaktadır.

Sistemde, ürünlere ilişkin analizlerin güvenilirliğini sağlamak amacıyla referans yetkili sınıflandırıcılık müessesesi öngörülmüştür. Referans yetkili sınıflandırıcılar, yetkili sınıflandırıcı lisansı almak üzere başvuranların tesis ve laboratuvarlarını Ticaret Bakanlığı’nın talebi üzerine incelemektedir. İnceleme sonrasında görev alanındaki yetkili sınıflandırıcıları düzenli olarak denetlemekte, ayrıca yetkili sınıflandırıcıların yapmış olduğu analizlere itiraz olması halinde ürünleri bir üst laboratuvar olarak analiz etmektedir.

Lisanslı depoya kabul edilen her ürüne karşılık, lisanslı depo işletmesince söz konusu ürünün mülkiyetini temsil eden ürün senedi düzenlenmektedir. Sistem ilk olarak basılı ürün senetleri ile uygulamaya geçmiş olmakla birlikte, 2014 yılından tüm lisanslı depolarda ... uygulamasına geçilmiştir. Oluşturulan ...de tek bir elektronik platform üzerinden ulusal düzeyde işlem görmektedir.

Borsadaki seansın ardından elektronik ürün senetleri ve nakdin mudi hesapları arasındaki transferi Takasbank tarafından gerçekleştirilmektedir. Takasbank, alıcı hesabın yatırım hesabına elektronik ürün senedinin, satıcı tarafın hesabına ise gerekli kesintileri yaptıktan sonra kalan nakdin transferini gerçekleştirmektedir.....

Elektronik ürün senetlerini rehin karşılığında kredi kullandırılması lisanslı depoculuk sisteminin en önemli faydalarından biri olarak kabul edilmektedir. “Ürün senetlerinin teminat olarak gösterilebilmesi ile bankalardan bu senetler karşılığında kredi kullanılabilmekte ve böylece finansmana erişim kolaylaşmaktadır...

Yukarıdaki Kanun hükümleri ve lisanslı depoculuk sisteminin işleyişi göz önünde bulundurulduğunda;

1-Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununun 3. maddesinin ı bendinde ürün senedinin tanımı yapılırken “Ürün senedi: Ürünlerin mülkiyetini temsil ve rehnini temin eden, lisanslı depo işleticisince nama veya emre düzenlenmiş, teminat olarak verilebilen, ciro edilebilen veya edilemeyen ve bu Kanunda öngörülmeyen durumlarda Türk Ticaret Kanununda düzenlenen makbuz senedi hükümlerine tâbi olan kıymetli evrakı,” denilerek ürün senedinin Kanunun amacına uygun olarak kıymetli evrak kabul edilmesi ve tedavül özelliği verilmesi,

2-Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununun 3. maddesinin k bendinde mudi’nin tanımının “Depolama hizmetleri için ürününü lisanslı depoya teslim eden veya lisanslı depo işletmesince düzenlenen ürün senedini mevzuata uygun olarak elinde bulunduran gerçek veya tüzel kişiyi,“ olarak ifade edilerek kapsamının yalnızca ürünü lisanslı depoya teslim eden ile sınırlandırılmayıp “lisanslı depo işletmesince düzenlenen ürün senedini mevzuata uygun olarak elinde bulunduran gerçek veya tüzel kişiyi” de içerir şekilde geniş tutulması,

3-Lisanslı depoculuk sisteminin işleyişi, Kanunun 1. maddesinde amaçlardan biri olarak ifade edilen “ürünlerin mülkiyetini temsil eden ve finansmanını, satışını ve teslimini sağlayan ürün senedi çıkartmak ve standartları belirlenmiş tarım ürünlerinin ticaretini geliştirmek üzere, tarım ürünleri lisanslı depoculuk sisteminin kuruluş,

işleyiş ve denetimine ilişkin usûl ve esasları düzenlemek” ile 2. maddesinde kapsamlarından biri olarak ifade edilen “ürün senetleri vasıtasıyla ticaretinin kolaylaştırılması” amaç ve kapsamının gerçekleştirilmesi için kanunkoyucunun amacının hem ürünü lisanslı depoya teslim eden kişileri hem de bu ürün için oluşturulan elektronik ürün senedini Kanunda sayılan yollardan biri ile elinde bulunduran kişileri içeren bir sistem kurmak ve bu yeni sisteme katılanların tamamına güvence sağlamak için bir fon kurmak olduğunun anlaşılması,

4-Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununun 24. maddesinin 1. fıkrasında ...nun amacının “Lisanslı depo işleticisinin, bu Kanunda ve mudîler ile yapacağı sözleşmede öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmemesinden dolayı ortaya çıkan zararların tazmin edilebilmesi” olarak ifade edilerek yukarıda belirtilen 3. maddesinin ı bendine göre rehin verilebilen elektronik ürün senedini 3. maddesinin k bendine göre mevzuata uygun olarak elinde bulunduran gerçek veya tüzel kişileri de kapsayan bir anlatım biçiminin kullanılması ve bu kişilere de lisanslı depo işleticisinin, bu Kanunda ve mudîler ile yapacağı sözleşmede öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmemesinden dolayı ortaya çıkan zararlarının tazminini talep hakkının verilmesi,

nedenleri ile davacının mudi sıfatına sahip olduğu ve dava konusu elektronik ürün senetlerinin temsil ettiği ürünlerin lisanslı depoda fiilen bulunmadığı vakıasına dayandığından “Lisanslı depo işleticisinin, bu Kanunda ve mudîler ile yapacağı sözleşmede öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmemesinden dolayı ortaya çıkan zararların tazmin edilebilmesi amacıyla” kurulan davalı ... Fonundan zararlarını talep etme hakkının bulunduğu kanaatine varıldığından davacının davalıya karşı dava açma hakkının olduğu kabul edilerek toplanan delillere göre karar verilmesi gerektiği düşüncesindeyim.

Hakim ...