Ankara 5. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2023/42 K.2023/534

Av.... ...

DAVA

Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımla İlgili Kurum Kararlarının İptali)

DAVA TARİHİ : 27/01/2023

KARAR TARİHİ : 08/12/2023

GEREKÇELİ KARARIN

YAZILDIĞI TARİH : 08/12/2023

Mahkememizde görülmekte bulunan Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımla İlgili Kurum Kararlarının İptali) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava ve sair dilekçelerinde özetle.

Müvekkil şirketin ... nezdinde 10.01.2022 tarihinde vana kapağı (kaplin kapağı) ürünlerini içeren ... sayılı tasarım tescili başvurusunda bulunduğunu, davalı şirketin başvuruya konu tasarımın, ... sayılı tasarım karşında yenilik ve ayırt edicilik vasfının bulunmadığı iddiası ile itirazda bulunduğunu, ... 'nın ... sayılı kararı ile itirazı kabul ederek ... sayılı tasarımın hükümsüzlüğüne karar verdiğini, müvekkil tasarımının yeni ve ayırt edicilik vasfına sahip olduğunu, ... kararının iptalinin gerektiğini,

müvekkil ürününün tarımsal sulama sistemlerinde kullanılan basınçlı kaplin (...) veya kaplin kapağı olarak belirtilen ürüne ilişkin olduğunu, boru hatlarının bağlantı noktalarında su sızdırmayı önleyecek pratik montaj için üretilmiş sıkıştırma özelliğine sahip bağlantı elemanı olduğunu, ürüne ait görsel özelliklerin teknik zorunluluktan kaynaklandığını ve tasarımcı seçenek özgürlüğünün kısıtlı olduğunu, dairesel olması gerektiğini, boruları birbirine bağlaması gereken vidalama dişlilerinin (feder) bulunması gerektiğini, benzer görünen niteliklerin teknik zorunluluktan kaynaklandığını,

genel izlenim bakımından bu benzerliklerin dikkate alınmasının mümkün olamayacağını, tasarımlar arasında farklılıkların bulunduğunu ve genel izlenimini yeterince farklılaştırdığını, itiraza mesnet davalı tasarımının da yeni olmadığını, tasarımların bilgilenmiş kullanıcı gözünde ayırt edici olduğunu, davalı yanca teknik zorunlulukların açıklanmadığını, mevcut olmadığından hareketle geniş bir seçenek özgürlüğünden bahsedildiğini, buna karşın dava konusu üründe seçenek özgürlüğünün kısıtlı olduğunu, farklılıkların küçük ayrıntı seviyesini aştığını iddia ederek; ... ...’nın ... sayılı kararının iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacı vekilinin iddiasının aksine, davaya konu ... sıra numaralı tasarım ile itiraza gerekçe olarak gösterilen tüm tasarımlarda yer alan vananın, bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel izlenim itibariyle aynı olduğunu, itiraz konusu tasarımın bu itiraz gerekçeleri karşısında ayırt edici olmadığı gerekçesi ile söz konusu tasarımın hükümsüzlüğüne karar verildiğini, tasarımın teknik zorunlulukların barındırmasına karşın dış görünüşte farklılaştırılabileceğini, federların aynı olmasının teknik zorunluluk olmadığını belirterek davanın reddedilmesini talep etmiştir.

Davalı ... A.Ş. vekili cevap ve sair dilekçelerinde özetle.

Taraf tasarımlarının yüksek derecede benzer olduğunu, davacı yanın tasarımının müvekkil tasarımı karşısında yenilik ve ayırt edicilik kriterini taşımadığını, bilgilenmiş kullanıcının ayrıntılarda boğulmayacağını, tasarımların bıraktığı genel intibaya bakacağını, çekişmeli tasarımların kaplin kapağı modeli olduğunu, davacı tasarımındaki yapının müvekkil tasarımı ile birebir benzerlikte olduğunu, var olan farklılıkların küçük ayrıntı seviyesinde kaldığını, davacı yanca teknik zorunluluk olarak belirtilen hususlar konusunda çok farklı tasarımların bulunduğunu, basit bir arama ile farklı örneklere ulaşılabileceğini,

farklı tasarımların üretiminin mümkün olabileceğini, işin bilgilisi ve sulama sistemlerinde faaliyet gösterenlerin taraf tasarımlarını yan yana gördüklerinde benzer olarak algılamalarının mümkün olduğunu, ... kararının hukuka uygun olduğunu belirterek davanın reddedilmesini talep etmiştir.

UYUŞMAZLIK

Dava, 5000 sayılı ... Vekilliği ile Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun m.15/C hükmüne göre açılan ... Kararının İptali istemine ilişkindir. Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; Davalı kurumun tesis ettiği ... sayılı ... kararının hukuka uygun olup olmadığı, davacıya ait ... sayılı tasarımın mutlak anlamda yeni olup olmadığı, bu tasarım ile redde mesnet alınan ... sayılı çoklu tasarımların bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel izlenim itibariyle benzer olup olmadıkları, hususlarına ilişkin olduğu tespit edilmiştir.

Davanın açılmasını müteakip tarafların dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, tasarım tescil ve başvuru dosyaları ile alâkalı kayıtları getirtilmiş, redde mesnet tasarım belgesi celp edilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, hak düşürücü süre bakımından eksiklik bulunmadığı tespit edilmiş, taraflar sulhe teşvik olunmuş, arabulucuya gitme hakları hatırlatılmış, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmasını müteakip, özel ve teknik hususlara ilişkin bilirkişi incelemeleri yapılmış,

06/08/2015 tarih 29437 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik'in 201/2. maddesi hükmü de gözetilerek taraflara tahkikat ve yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

İşlem dosyasının tetkikinde; Davacının 10.01.2022 tarihinde ... sayılı tasarım başvurusunda bulunduğu, tasarımın tescil edildiği ve 11.04.2022 tarih ve 386 sayılı ...'nde yayımlandığı, davalı şirketin 01.06.2022 tarihli yayına itiraz dilekçesi sunduğu, davacının 10.06.2022 tarihli itiraza karşı görüş bildirme dilekçesi ibraz ettiği, ... sayılı kararı ile itirazın kabulüne ve ... sıra numaralı tasarımın tescilinin hükümsüzlüğüne karar verdiği, verilen kararın davacı marka vekiline 09.12.2022 tarihinde tebliğ edildiği, yasal iki aylık hak düşürücü süre içinde eldeki davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Tasarım, bir ürünün veya onun bir kısmının görmek veya dokunmak gibi insan duygularıyla fark edilen görünümüdür. Görünüm, ürünü veya onun üstündeki süslemeyi oluşturan çizgilerin, özel şekillerin, çevre çizgisinin, renklerin, biçimin ve/veya malzemenin sonucudur.

6769 sayılı SMK’nın 56. maddesinde koruma koşulları düzenlenmiş olup, bir tasarımın tescili için yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerektiği vurgulanmıştır. 6769 sayılı SMK’nın 56/4. maddesine göre bir tasarımın “yeni” olması o tasarımın aynısının daha önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması anlamına gelir. Eğer herhangi iki tasarım arasında sadece küçük ayrıntıda farklılık varsa o tasarımlar aynı kabul edilir.

Yenilik değerlendirmesinde temel alınan kriter mutlak yenilik, yani dünyada yenilik ilkesidir. Yenilik mutlaktır; çünkü, tescili istenen tasarımın aynısının kamuya sunulması halinde, Türkiye’de dünyanın neresinde, ne zaman yapılmış olursa olsun, yenilik ortadan kalkar. Bundan tescil başvurusunda bulunan tasarımcının haberinin bulunup bulunmaması, hiçbir etki yapmaz.

Ayırt edicilik kriterini düzenleyen 56/5. Madde uyarınca, “Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b)Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.” Bir tasarımın ayırt edici nitelikleri o tasarıma has, yani sadece o tasarıma ait özelliklerdir. Yine 56/5. maddeye göre tasarımlar arasındaki kıyaslama bilgilenmiş kullanıcı tarafından yapılacak olup, 56/6. maddeye göre ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınacaktır.

Bilgilenmiş kullanıcı, tasarımı kullanarak bilgi sahibi olmuş, tasarımı tanıyan, deneyim sahibi kullanıcı demektir. Bilgilenmiş kullanıcı, sıradan bir kullanıcının gözden kaçırabileceği tasarımın önemli özelliklerini fark eder. Ama bir tasarım uzmanı kadar da bilgi birikimine sahip olmadığı için ayrıntılarla ilgilenmez.

Seçenek özgürlüğü kavramı ile ilgili olarak, koruma dışı hallerin değerlendirildiği 58/2. Maddede “Koruma kapsamının değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.” ifadesi yer almaktadır. Bir ürün, tasarımcısına ne kadar seçenek özgürlüğü bırakıyorsa koruma kapsamı da o denli genişler; seçenek özgürlüğü ne denli darsa koruma kapsamı da o denli daralır. Bir ürün işlevini yerine getirebilmesi için ancak belirli bir şekilde tasarlanması zorunluysa, bu ürünün tasarımı hiç koruma görmez.

Belirtilen açıklamalar ışığında tarafların iddia ve savunmaları, tasarım işlem dosyası, itiraza/hükümsüzlüğe mesnet gösterilen dokümanlar, hukuki nitelendirme hariç maddi tespitler barındıran bilirkişi kök ve ek raporu ile tüm dosya kapsamına göre;

Dava konusu sulama için plastik sıkıştırma kaplinleri, plastik sulama borularının iki bölümünü birbirine bağlamak ve birleştirmek için kullanılan bağlantı parçalarıdır. Borular arasında güvenli ve sızdırmaz bir bağlantı sağlamak üzere tasarlanmışlardır. Bu kaplinler genellikle tarımsal ve peyzaj sulama sistemlerinde kullanılır. Plastik sıkıştırma kaplinlerinin birincil amacı, sulama boruları arasında güvenilir ve esnek bir bağlantı sağlamaktır.

Kolay kurulum ve demontaja olanak tanıyarak sulama sistemlerinin gerektiğinde değiştirilmesini veya onarılmasını kolaylaştırır. Bu kaplinler, PVC gibi diğer malzemelerden yapılmış boruları bağlamak için tipik olarak gerekli olan karmaşık ve zaman alıcı kaynak veya yapıştırma işlemlerine olan ihtiyacı ortadan kaldırır. Sulama için plastik sıkıştırma kaplinleri kullanırken dikkate alınması gereken bazı teknik tasarım parametreleri bulunur.

Plastik sıkıştırma kaplinleri tipik olarak yüksek yoğunluklu polietilen (HDPE) veya polipropilen (PP) gibi dayanıklı ve UV dirençli malzemelerden yapılır. Bu malzemeler kimyasallara ve hava koşullarına karşı mükemmel direnç sunarak dış ortamlarda uzun süreli performans sağlar. Dolayısıyla plastik imalatın zorunluluklarını barındırır. Kaplinler, 1/2 inç, 3/4 inç, 1 inç gibi farklı boru çaplarına uyum sağlamak için çeşitli boyutlarda gelir.

Borular daire kesitli olduğundan silindirik olması doğaldır. Kaplinin tasarımı, kaplin sıkıldığında sıkı bir sızdırmazlık oluşturan bir sıkıştırma mekanizması içerir. Bu mekanizma tipik olarak boruyu bir sızdırmazlık contasına karşı sıkıştırarak güvenli ve sızdırmaz bir bağlantı sağlayan bir sıkıştırma somunu veya halkası içerir. Bu sistemi sıkıştırmak için aparatlar kullanılır.

Aparatın kaplini kavraması, kimi zamanda elle sıkıştırma için yüzeylerinde yüzey kalitesi değişimi yapılmalı, dayanak ve tespit için federlar bulunmalıdır. Federlar aynı zamanda enjeksiyon kalıpçılığında ürünün istenilen bölgelerine mukavemet kazandırmak için kullanılan yapılardır. Görselin ötesinde bu meyanda teknik işlevleri bulunur. Plastik sıkıştırmalı kaplinlerin tasarımı kolay kuruluma olanak tanımalıdır.

Genellikle özel alet gerektirmeyen basit bir itmeli veya vidalı mekanizmaya sahiptirler. Bu kurulum kolaylığı, sistem montajı veya onarımları sırasında zamandan ve emekten tasarruf sağlar. Bu nedenle kavrama önemlidir. Kaplinlerin konik olması doğaldır. Zira alt genişlik kavramayı sağlar, uca doğru daralma ise redüksiyon üreterek iki hem cins borunun bağlanmasını sağlar.

Boru malzemesi, çapı, çalışma basıncı ve çevre koşulları gibi özel gereksinimler diğer teknik alanları tanımlar. Piyasada bulunan kaplinlerin, teknik zorunluluklar yanında, daralmaya imkân veren geometri yapısı (doğrudan, kademeli, gibi) ve feder yapısı açısından farklılaştıkları görülmüş ve seçenek özgürlüğünün geniş olduğu belirlenmiştir.

Dava konusu tasarım “kaplin tasarımı” olduğundan sulama için plastik sıkıştırma kaplinlerinin yaygın kullanıcıları çiftçiler ve tarım profesyonelleri, peyzaj tasarımcıları ve bahçıvanlar veya sulama müteahhitleridir. Bununla beraber teknik olmayan kullanıcılar (bahçeli ev sahipleri gibi) basit peyzaj düzenlemeleri ve sulama gereksinimleri için kaplin kullanır.

Genel olarak, sulama için plastik sıkıştırma kaplinlerinin ortak kullanıcıları, kolaylıklarından, çok yönlülüklerinden ve güvenilirliklerinden yararlanır. Bu kaplinler kurulumu basitleştirir, sistemin özelleştirilmesini sağlar ve verimli su dağıtımı sağlayarak onları modern sulama uygulamalarında temel bileşenler haline getirir.

Buna göre yapılan değerlendirmede bilgilenmiş kullanıcı profili daha evvel bu ürünleri tecrübe etmiş, gereksinimlerinin farkında kişiler olarak belirlenmiştir.

Hükümsüzlüğe mesnet alınan ... sayılı tasarımlar çoklu tasarımlar olup bu tasarımlarda çekişmeye konu olan kaplinlerdeki ön sıkıştırma (vana kapağı) (nut-plastik somun) parçasıdır. Davalı tasarımları bu parçayı içerir farklı tesisat parçalarından (dirsek, T, redüksiyon vb.) oluşmaktadır. Dolayısıyla değerlendirmemizde bu parçaya odaklanılacaktır. Dava konusu tasarım ile hükümsüzlüğe mesnet alınan çoklu tasarım karşılaştırıldığında;

Tasarımların alt kısımdan geniş şekilde başlayarak, kavrama alanını geçtikten sonra kademeli şekilde daraldığı ve uç kısımda boru çapına uygun şekilde nihayetlendiği görülmektedir. Her iki tasarımda alttan başlayarak kaplin ucuna kadar federlar bulunmaktadır. Öncelikle piyasadaki tüm kaplinlere bakıldığında; dairesel olması normal ve teknik olarak zorunlu bir durumdur.

Diğer taraftan federların bulunması da sıkıştırma anahtarının kaplini kavraması, aynı zamanda mukavemet için gereklidir. Bu konuda bir tereddüt bulunmamakla beraber, piyasa örneklerinde görüleceği üzere federların uç noktaya kadar ilerlemesinde (mukavemeti görmezden geldiğimizde) zorunluluk da bulunmamaktadır. Piyasadaki ürünler incelendiğinde, kavrayışı sağlayan federların çok çeşitli olabildiği görülmüştür.

Ama bilirkişi kök raporunda örnekleri sunulduğu üzere, mukavemetin kaplin somunu boyunca devamı ve var olan federların potansiyelini kullanmak için federlar uca kadar uzatılabilir. Yani federların tüm gövde boyunca kullanılması harcı alem bir durumdur. Bu açıdan bakıldığında; federların plastik kaplin somunu boyunca var olması benzerlik değerlendirmesinde öne çıkarılmamalıdır.

Diğer taraftan, tarafların kaplin somunları arasında uca doğru daralma müşterek bir durum olsa da bu kademelenmeyi zaten piyasada ürünlerde görmek mümkündür. Ayrıca tarafların kaplin somun gövdelerinde kademelenme yeri farklı olup, tasarımın kesitleri de farklılaşmaktadır. Dava konusu tasarım bakımından bilgilenmiş kullanıcı, sıradan birisi olmamakla beraber mesleği gereği bu ürünlere aşina, küçük detay dahi olsa çoğu farklılığı gözlemleyebilecek kişi olmalıdır.

Sonuç olarak; davacıya ait ... sayılı tasarımın hükümsüzlüğe mesnet gösterilen davalı şirkete ait çoklu tasarım karşısında, bilgilenmiş kullanıcı nezdinde yeni ve ayırt edici olduğu kanaatine varılmıştır.

Dava konusu tasarımın mutlak anlamda yeni olup olmadığı da re'sen incelenmiştir. Mahkememize ibraz edilen gerek kök bilirkişi raporunda, gerekse ek bilirkişi raporunda, dava konusu tasarımın mutlak anlamda yeni olma özelliğini ortadan kaldıran, önceki tarihli kamuya sunulmuş doküman tespit edilmemiştir. Davalı şirket vekili her ne kadar ... sayılı patent dosyalarında yer alan kaplin görsellerini mutlak yenilik itirazına mesnet göstermişse de, dava konusu tasarımın, söz konusu patent dosyalarında yer alan kaplin görselleri karşısında yeni olduğu, ek bilirkişi incelemesi ile tespit edilmiştir.

Sonuç olarak; dava konusu tasarımın, mutlak anlamda yeniliğini öldürücü, önceki tarihli kamuya sunulmuş doküman tespit edilmemiştir.

Yukarıda izah edilen gerekçelerle; davanın kabulüne karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Katip ... · E-imza Hakim ... · E-imza