Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2025/102 K.2025/267

Adına Yargılama Yapmaya ve Hüküm Vermeye Yetkili T.C.

ANKARA GEREKÇELİ KARAR

7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2025/102

KARAR NO : 2025/267

BAŞKAN : .... ÜYE : .... ÜYE : .... KATİP : ....

DAVACI : .... DAVALI : ....

DAVA

Kıymetli Evrak İptali/Çek

DAVA TARİHİ : 11/02/2025

KARAR TARİHİ : 08/04/2025

KARAR Y.TARİHİ : 08/04/2025

Mahkememizde görülmekte olan "kıymetli evrak iptali" davasının yapılan açık yargılaması sonucunda, aşağıdaki karar tesis edilmiştir.

I-İDDİALAR

1. Davacı yan, ... Şubesi'ne ait 30/08/2025 keşide tarihli, 150.000,00 TL bedelli, ... numaralı çekin zayi olduğunu beyanla, öncelikle ödeme yasağı kararı verilmesini akabinde de çekin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II-SAVUNMALAR

2. Dava hasımsız olarak açılmıştır. III-TARAFLARIN ANLAŞTIKLARI ve ANLAŞAMADIKLARI HUSUSLAR

A. Taraflar Arasında Uyuşmazlık Bulunmayan Hususlar

3. Esasen talep eden istem konusu yaptığı husus çekişmeli bir yargılamayı gerektirmemesi ve hasımsız olması dikkate alındığında uyuşmazlıktan sözedilemeyecektir.

B. Taraflar Arasındaki Uyuşmazlık Konuları

4. Uyuşmazlık; dava dilekçesinde belirtilen çeke ilişkin olarak kıymetli evrakların iptal edilip edilmeyeceği konularına ilişkindir.

IV- DELİLLERİN TARTIŞILMASI, YARGILAMA ve GEREKÇE

5. Dava, zayi nedeniyle kıymetli evrak / çek iptali istemine ilişkindir.

6. Kıymetli evrakın iptaline ilişkin düzenleme genel olarak 6102 sayılı TTK m. 651 ila 653. maddelerinde yapılmış, TTK'nın 651. maddesinin 1. fıkrasına göre, kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebileceği, yine 651. maddenin 2. fıkrasında ise kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişinin, senedin iptaline karar verilmesini isteyebileceği düzenlenmiştir. Ayrıca her bir kambiyo senedi türü bakımından ise "Kambiyo Senetleri" başlığı altında 670 ve devamı maddelerinde yer verilmiştir.

7. Zayi nedeniyle kıymetli evrak iptali, kıymetli evrakta hak ile çek arasındaki sıkı bağlılığın, çekin zayi edilmesi halinde ortaya çıkaracağı haksızlıkları önleme ihtiyacından doğmuştur, yetkili hamil veya lehtar tarafından zayi edilen çekin hak sahipliğini teşhis fonksiyonunu ortadan kaldırarak ve dilekçe sahibinin söz konusu hakka sahip olduğu konusunda bir karine yaratarak bu hakkı çekişmesiz olarak talep etmesini sağlamaya yönelik nizasız kaza yani hasımsız dava konusu bir işlemdir. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından verilecek iptal kararı ile birlikte borçlu, bono, poliçe veya çek ibraz edilmeden ödeme imkanına kavuşmaktadır ( .... ).

8. Kıymetli evrak iptali davalarında amaç; kıymetli evrakı ibraz mecburiyetinde olan ve çekin zilyetliğini kaybetmesi nedeniyle bu zorunluluğu yerine getiremeyen lehtar veya hamile, hakkının mevcudiyetini kanıtlamak bakımından bir imkan sunmak ve çeki ibraz edememekten dolayı alacak hakkını kullanmaktan mahrum kalmasını önlemektir.

9. TTK'nın yukarıda zikredilen kıymetli evrakın zayi nedeni ile iptaline yönelik genel ve özel düzenlemeleri nazara alındığında iptal davasının şartları; senedin zayi olması, senette yer alan hakkın varlığının devam etmekte olması, iptal talep edenin hak sahibi olması, senet zilyetliğinin yeniden iktisabının mümkün olmaması ve senedin kanunen iptali mümkün bir senet olmasıdır. Burada özellikle vurgulanması gereken husus, zayi olan kıymetli evrakın iptalinin senetteki mündemiç hakkın varlığı devam ettiği sürece mümkün olup senetteki hakkın ödeme gibi bir neden ile ortadan kalkmış olması halinde artık senedin iptaline gerek kalmayacaktır ( .... ).

10. Diğer yandan kıymetli evrakın iptali, ancak kıymetli evrak olarak nitelendirilen senetler yönünden mümkündür. İptal isteminde, kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerindeki hak sahibi olan lehtar ya da yetkili hamil bulunabilir. Ödemeyi yapması nedeniyle çek eline geçen keşideci yetkili hamil olarak kabul edilemez. Bu nedenle haricen yaptığı ödeme nedeniyle verdiği çeki geri alan ve bu sırada çeki zayii eden keşideci kaybettiği çekin iptali için zayii nedeniyle iptal davası açamaz. Keşidecinin ödeme nedeniyle çeki geri alması durumunda alacaklı ve borçlu sıfatı birleşir ve çekten kaynaklanan hak sona erer. Yargıtay yerleşik uygulaması da bu yöndedir ( .... ).

11. Aynı şekilde, boş çek yapraklarının veya çek koçanının kaybedilmesi ya da hırsızlık vb olaylar nedeni ile zayii edilmesi halinde boş çek yaprakları kıymetli evrak vasfında olmadığından zayii nedeniyle iptali istenemez ( .... ).

12. İspat yükü ve ispat ölçüsü bakımından ise kıymetli evrakın iptali isteminde bulunan kişi poliçe elindeyken ziyaa uğradığını inandırıcı delillerle ispatlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür. Esasen hasımsız olarak açılan bu davada iptal talebinde bulunan şahsın ispat etmesi gereken husus, zilyedi bulunduğu çekin rızası hilafına elinden çıkmasıdır. Ancak, iptal davasında kesin ispat aranmayıp çekin kaybolduğunun "kuvvetle muhtemel" olduğunu göstermesi yeterlidir ( .... ).

13. 6102 sayılı TTK 759. madde hükmünde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmemesi halinde poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir. TTK 757 madde hükmünde ise kıymetli evrakın iptali ve önleyici önlemler konusunda düzenleme yapılmıştır. Yapılan düzenlemede iradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesi'nden muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesini isteyebilir.

Mahkeme, ödemeyi men eden kararında ayrıca muhataba vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdii etmeye izin verir ve tevdii yerini gösterir. TTK 758. madde hükmünde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmesi durumunda mahkeme dilekçe sahibine istirdat (iade) davası için uygun bir süre verir. Verilen süre içinde dava açılmazsa davanın reddine karar verilir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağı kaldırılır.

Verilen süre içerisinde istirdat davası açılması halinde ise esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilir.

14. Mahkemece kıymetli evrakın hak sahibinin zayi iddiası inandırıcı görülmesi halinde TTK m. 761 hükmü uyarınca poliçeyi elinde bulundurana, 761. maddedeki süreler içerisinde iade etmesi için 762. maddede düzenlenen usulde ilan yapılır.

15. Poliçe ile ilgili yapılan düzenlemeler TTK 818/1.fıkra (s) bendinde yapılan düzenleme uyarınca çek hakkında ve TTK m 778/1 fıkra (ı) bendi uyarınca bono hakkında da uygulanır.

16. Toplanan deliller, yapılan ilanlar ve tüm dosya içeriği incelendiğinde;

17. Mahkememizce ...'na müzekkere yazılarak; ... Şubesi'ne ait 30/08/2025 keşide tarihli, 150.000,00 TL bedelli, ... numaralı çeke ilişkin olarak; sözkonusu çek hesabının gerçek ya da tüzel kişi sahibinin açık kimlik/unvan bilgileri hakkında ve çek bilgileri hakkında bilgi verilmesi talep edilmiştir.

18. ...'nın 17/02/2025 tarihli cevabi yazısında; çekin bağlı olduğu hesap numarası veya keşideci bilgileri tam olarak bilinmeksizin, yalnızca çek numarası üzerinden çeklerinin tespitinin mümkün bulunmadığını, çekin bağlı olduğu hesap numarasının veya keşidecinin VKN bilgilerinin bildirilmesi yahut çekin görüntüsünün iletilmesi halinde bilgi verilebileceğini bildirildiği görülmüştür.

19. Mahkememizin 24/02/2025 tarihli ara kararı ile davacı yana, ... Şubesi'ne ait 30/08/2025 keşide tarihli, 150.000,00 TL bedelli, ... numaralı çeke ilişkin olarak; çekin bağlı olduğu hesap numarası, keşidecisinin vergi kimlik numarası ve var ise çekin görüntüsünü sunmak üzere iki haftalık kesin süre verilmesine, verilen kesin süre içerisinde istenilen bilgi belgelerin sunulmaması halinde mevcut delil durumuna göre karar verileceğinin ihtarına dair karar verildiği, işbu ara kararın davacı yana 05/03/2025 tarihinde tebliğ edildiği ancak, davacı tarafından ara karar gereğinin yerine getirilmediği görülmüştür.

20. Kıymetli evrakın iptali isteminde bulunan kişi, poliçe elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve çekin bir suretini ibraz etmek veya esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

Kanun metninden açıkça anlaşılacağı üzere, çekin iptalini isteyen tarafın mahkemenin yeterli ve gerekli araştırmayı yapabilmesi için, çekin bir suretini ibraz etmesi veya keşide tarihi, miktarı, çek nosu, hesap nosu, keşidecisi gibi unsurları hakkında bilgi vermesi gerekmektedir. Ne var ki hamil olduğunu iddia eden davacı tarafça çek görüntüleri sunulmadığı gibi çek hakkında verilen bilgilerin de yeterli olmadığı görülmüştür.

Hamil olduğunu iddia eden kişinin "tedavüle çıkmış" çek hakkında doğru bilgi sahibi olması aranmaktadır. Zira kıymetli evrakın iptalini ancak hamili talep edebilmekte olup hamil olduğunu iddia eden kişinin, ispat bakımından da doğru bilgileri verebilmesi beklenmektedir.

21. Mevcut delil durumu ve dosya kapsamına göre; dava konusu çek bilgilerinin doğruluğu konusunda ve bu arada davacının çekin hamili olduğu hususunda Mahkememizde kanaat uyanmadığı anlaşılmakla ispatlanamayan davanın reddine dair karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR. "5070 sayılı kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15 uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur"