Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/205 K.2025/214

Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Haksız Eylemden Kaynaklanan Zarar Nedeniyle) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Müvekkili şirketin "......" marka araçların bayisi olup, hiç kullanılmamış (0) km ..... marka araçların satışını yaptığını, ...... marka araçlara servis hizmeti verdiğini, ayrıca 2.el kullanılmış araç satışı yaptığını ve araç kiralama işi ile iştigal ettiğini, müvekkili şirketin kiralama işinde kullandığı ..... plaka sayılı ...... marka 2019 model 07.01.2020 trafik çıkış tarihli otomobilin (1) numaralı davalı sigorta şirketi tarafından ..... poliçe no'lu Genişletilmiş Kasko poliçesi ile 09.03.2002 / 09.03.2022 tarihleri arası sigorta koruması altına alındığını,

anılan poliçenin "Kullanımı" kısmında "....." denilmek suretiyle sigorta koruması altına alınan aracın kiralama işinde kullanılan araç olduğunun poliçe ile açık ve kesin bir şekilde kabul, beyan ve ikrar edildiğini, (1) numaralı davalı sigorta şirketi tarafından tanzim olunan Genişletilmiş Kasko poliçesi ile sigorta koruması altına alınan müvekkili şirkete ait ...... plaka sayılı otomobilin müvekkili şirket ile (2) numaralı davalı şirket arasında akdedilen 06.01.2022 tarihli "Kiralık Araç Sözleşmesi" ile 13.01.2022 - 13.07.2022 tarihleri arası altı aylık süre için ( 2 ) numaralı kiracı şirkete uzun süreli olarak kiraya verildiğini,

kira sözleşmesinde, aracı kiracı şirket adına kullanacak olan kişilerin ..... olarak belirlendiğini, trafik kolluğu tarafından tanzim olunan 16.06.2022 tarihli maddi hasarlı trafik kazası tespit tutanağı içeriğinde müvekkili şirketin (2) numaralı davalı şirkete kiraya verdiği ...... plaka sayılı aracın,

sürücüsü .....'un sevk ve idaresinde 243 sokak üzerinde 4. Cadde istikametinde seyir halinde iken beyanına göre yolun yokuş aşağı olması ve virajlı olması sebebiyle direksiyon hakimiyetini kaybederek aracın ön kısımları ile park halindeki ..... plaka sayılı aracın arka kısımlarına çarpması neticesinde 15.06.2022 günü saat 23.15 de maddi hasarlı trafik kazası meydana geldiğinin kaza yeri incelemesi ve sürücü beyanı ile anlaşıldığının ve ..... plakalı araç sürücüsü .....'un KTK 52/1A ve 84/1L maddelerini ihlal ettiğinin belirtildiğini, trafik kazasının tek taraflı olarak meydana gelmiş olmakla ve tutanakta,

araç sürücüsünün tek kusurlu olduğu belirtilmiş olmakla, trafik kazasının kiracı şirket sürücüsünün tam kusuru ile meydana geldiğinin tartışmasız olduğunu, aracın hasarlı olarak müvekkili şirkete ait iş yerine / servise getirilmesini müteakip anılan trafik kazasının sigorta şirketine bildirildiğini, sigorta şirketi nezdinde ..... sayılı hasar dosyasının açıldığını, sigorta şirketinin yönlendirmesi üzerine görevlendirilen sigorta eksperinin aracı incelediğini, tanzim edilen 04.08.2022 tarihli ..... rapor no'lu, ...... dosya no'lu kesin ekspertiz raporu'nda,

araçtaki hasarın KDV dahil 414.734,43.-TL bedel ile giderileceğinin beyan ve mütalaa olunduğunu, aracın tamirine başlanılması için davalı sigorta şirketinden onay vermesinin istenildiğini, davalı sigorta şirketinin 12.08.2022 tarihli yazısı ile aynen " ...Genel Şartların uygulanabilmesi için öncelikle karşılıklı iyi niyet prensibi çerçevesinde sigortalı yükümlülüklerinin yerine getirildiğinin ve kapsam altında olan riskin gerçekleştiğinin tespiti gereklidir.

Konu dosyamızda ise bu şartın gerçekleşmediği dolayısı ile de aracın hasarı kapsam dahilinde olmadığı kararı ile talebinizin karşılanamayacağı hususunu bilgilerinize sunarız." denilerek hasar bedelinin karşılanamayacağının belirtildiğini, hasarın neden kapsam dahilinde olmadığı hususunun yazılı olarak müvekkili şirkete bildirilmediğini, sebebi sorulduğunda ise araç şoförü değişikliği olduğu gibi soyut bir sebebin şifahi olarak beyan edildiğini, sigorta poliçesindeki " Kullanımı" kısmında " RENT A CAR " kiralık araç olduğunun açıkça belirtildiğini, dolayısı ile aracın diğer davalı şirkete kiraya verildiğini,

sigorta şirketinin sürücü değişikliğine ilişkin beyanının haklı ve doğru olsa dahi sigortalı müvekkili şirketi ilgilendirmediğini, aracın kiracısı ile sigortacı arasındaki bir ihtilaf olduğunu, dolayısıyla sigorta şirketinin tanzim ettiği Genişletilmiş Kasko Poliçesi hükümleri ile koruma altına aldığı araçtaki hasarı haksız ve usulsüz yere karşılamayacağını beyan ettiğini, müvekkili şirkete ait aracın tamirinin yapıldığını, KDV dahil 397.035,15.-TL tutarında hasar bedeli faturasının keşide edildiğini, davalı sigorta şirketi tarafından tanzim edilen Genişletilmiş Kasko Poliçesi İçeriğinde,

sigorta bedeli / primi tutarından % 40 oranında hasarsızlık indirimi uygulanacağının belirtilmiş olup, müvekkili şirkete ait aracın hasarsız olduğunu, daha önce trafik kazasına karışmadığını, huzurdaki davanın konusu trafik kazası sebebiyle oluşan hasardan dolayı müvekkili şirkete ait araçta husule gelen değer kaybının tespit edilmesi bakımından 16.11.2022 tarihli " Araç Değer Kaybı Hesaplama Tablosu " raporunda, araçta oluşan değer kaybının 44.567,49.-TL sı olduğunun tespit edildiğini, trafik kazasının 15/06/2022 tarihinde meydana geldiğini, tamir / hasar onarım faturasının tarihinin ise 24.11.2022 olduğunu,

tamir süresi beş ay sürmüş is de yaklaşık 1,5 ayının davalı sigorta şirketinin, hasarı karşılayıp / karşılamayacağı ve hasar tespiti ile geçmiş olduğunu, müvekkili şirketin iki ay aracı kullanamaması / kiraya verememesi sebebiyle kazanç kaybı yaşadığını, dava konusu trafik kazasının meydana geldiği 2022 yılı Haziran ayından sonra enflasyon çok daha artmış olmasına rağmen, müvekkili şirketin aylık 20.000.-TL den, iki aylık mahrum kaldığı kazanç kaybı tutarının 40.000.-TL olduğunun tespit edildiğini,

müvekkili şirket ile davalı kiracı şirket arasında akdedilen kira sözleşmesinin (2) numaralı maddesinde kiracının yükümlülüklerinin hüküm altına alınmış olup, sözleşmenin bu kısmındaki ( C ) maddesinde " .... Kasko trafik sigorta şirketinin karşıladığı hasarlarda.

Kira süresi boyunca araçta / araçlarda meydana gelecek her bir hasarda, sigorta poliçesindeki muafiyet hükmü gereği hasar bedelinin hasar sebebiyle araçta husule gelen değer kaybı hariç ) % 20 lik kısmı her halükarda kiracı tarafından karşılanacaktır.... Kiracı bu hususları kabul, beyan ve taahhüt etmiştir.

Oluşan hasar, araçtaki değer kaybı ve tahakkuk eden cezaları KİRACI, kiralayana hasar veya cezanın oluştuğu tarihten itibaren 7 ( yedi ) gün içerisinde ödemeyi kabul beyan ve taahhüt eder " denildiğini, davalı kiracı şirketin kasko sigortacısının karşıladığı hasarlarda, % 20 lik muafiyet bedelini, karşılamadığı hasarlarda ise kusurlu ise hasarı ödeyeceğinin kira sözleşmesi hükmü gereği olduğunu, davalılar hakkında Bakırköy ...... İcra Müdürlüğünün ....

Esas sayılı dosyası ile icra takibine girişildiğini, her iki borçlu şirketin icra takibine haksız ve usulsüz yere itiraz ettiğini, 19.01.2023 tarihinde zorunlu Arabuluculuk başvurusunda bulunulduğunu, ancak zorunlu arabuluculuk toplantısı neticesinde anlaşmama tutanağı tanzim olunduğunu iddia ederek;

davanın kabulüne, her iki davalı borçlunun icra takibine ilişkin itirazlarının iptaline, icra takibinin her iki davalı borçlu yönünden hasar bedeli olan 397.935,15.-TL sı üzerinden, davalı borçlu kiracı şirket yönünden ise değer kaybı ve mahrum kalınan kazanç kaybı toplamı olan 84.500.-TL üzerinden devamına, icra takibine konu edilen alacak fatura alacağı olmakla ve likit olmakla, davalı borçluların % 20 icra inkar tazminatına mahkum edilmesine, yargılama gideri ve avukatlık ücreti ile arabuluculuk görüşmesi avukatlık ücretinin davalı şirketlere yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ..... İnşaat Taahhüt Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle.

Müvekkili şirket ile davacı şirket arasında 06.01.2022 tarihinde 13.01.2022 ile 13.07.2022 tarihleri arasında geçerli olmak üzere kiralık araç sözleşmesi imzalandığını, kira konusu aracı şirket adına kullanacak kişilerin ..... olarak belirlendiğini, kiralık aracın16.06.2022 tarihinde sürmeye yetkisi olan ..... sevk ve idaresinde iken hem şirket merkezinin bulunduğu hem de sürmeye yetkisi olan kişilerin ikametine 300 metre yakınlıkta bulunan yolda, yola trafik kurallarına aykırı olarak park edilmiş ve sürücüsüz olan araca çarparak maddi hasarlı trafik kazasına sebebiyet verdiğini,

kaza tutanağı tutulurken tam kusurlu olarak müvekkili şirket sürücüsü kusurlu bulunurken hem kusur oranı hem de kaza tutanağının hukuka aykırı şekilde tutulduğunu, zira yola park edilmesi yasak olmasına rağmen çarpılan aracın ön ve arkasında herhangi bir işaret bırakılmadan ışıkları kapalı olarak yola bırakılıp terk edilip gidildiğini, bu yönüyle kazanın meydana gelmesine karşı taraf araç sürücüsünün de kusurlu olduğunu, kaza meydana geldikten kısa bir süre sonra kiraya veren tarafından sigorta şirketine ihbar yapıldığını ve akabinde sigorta şirketi talebiyle eksper ataması yapıldığını,

eksper ile birlikte olay yerinin incelendiğini ve gerekli olan tüm kolaylığın gönüllü olarak sağlandığını, mecbur olmadıkları halde sürücülerin arama kayıtları ile hastahane kayıtlarını dahi gösterdiklerini, eksper incelemesi yapıldıktan sonra diğer davalı sigorta şirketi tarafından her hangi bir gerekçe gösterilmeden kazanın genişletilmiş kasko poliçesi kapsamı dışından kaldığını kiraya veren şirkete beyan ettiklerini, kiraya veren şirketle irtibata geçtiklerinde ise kendilerine şifahen sürücü değişikliğinden dolayı kapsam dışında kaldığını sözlü beyan ettiklerini,

ancak bu iddianın gerçeğe açıkça aykırı ve iddia eden davalı sigorta şirketi tarafından ispata muhtaç olduğunu, yerleşik Yargıtay kararlarının da bu yönde olduğunu, kaza yerinin bulunduğu yerde toplu siteler bulunmakta ise de yol kenarında büyük, ıssız arsaların da mevcut olduğunu, kaza yapıldıktan sonra çarpılan araçta kimseyi bulamayan sürücü ve yanındaki arkadaşının önce araç üzerinde sürücüye ulaşabilecek iletişim numarası aradığını ve bulamayınca da aracın çalınmış olabileceği gibi araç sürücüsünün öldürülüp yol kenarındaki arsalara veya inşaat temellerinden birine atılmış olabileceği olasılığından korktuklarını,

ikisinin de birbirinin tersi yönünde bağırarak ve seslenerek araç sürücüsünü aramaya başladıklarını, belli bir süre birbirinden uzaklaşınca bir şey bulabildiler mi diye birbirlerini bir süre aradıklarını, zaten telefon kayıtlarında mevcut olan bu bilginin araç sürücüsü ...... tarafından ekspere verildiğini, davacı ile müvekkili şirketin kira sözleşmesi akderken genel işlem koşullarına aykırı ve geçersiz olarak müvekkili aleyhinde sigorta tarafından ödenmesi gereken %20'lik muafiyet bedelini müvekkili üzerine bırakacak şekilde hazırlandığını, bu yönüyle sözleşmede anılan maddenin hukuka açıkça aykırı olduğunu,

zira davacı şirketin hasar bedelinin %20'lik kısmını iki kere tahsil ederek haksız kazanç elde ederek sebepsiz zenginleşmiş olacağını, müvekkili şirketin aracı kiralarken muafiyetli kasko olmasından dolayı araç kiralama bedelini muafiyetsiz kaskolu araçlardan daha pahalı şekilde kiraladığını, kiraya veren olarak davacının kötüniyetli olarak bu hususlar hakkında müvekkilini bilgilendirmediğini, doğacak hukuki sonuçları anlatmadığını ve müvekkiline karşı hile yoluna başvurduğunu,

davacının kiralık araç bedeli olarak 20.000.00 TL iki aylık mahrum kalınan kazanç bedeli talep etmişse de bu bedelin aracın tamir zamanında piyasa bedellerinin üzerinde olduğunu, bu yönüyle bedelin belirlenmesi gerekirken tamir süresinin 2 ay sürmesinin de piyasa koşularınca mümkün olmadığını, uyuşmazlık konusu miktar kesin ve belirli olmayıp icra inkar tazmatını talep etmesinin hukuka aykırı ve kötüniyetli olduğunu savunarak; haksız ve kötüniyetli davanın reddine, avukatlık ücreti ve yargılama giderlerinin davacı üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ...... Sigorta Anonim Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle.

Dava konusu hasarın meydana geldiği ..... plakalı araca ilişkin olarak, müvekkili şirket nezdinde 09.03.2022-2023 başlangıç ve bitiş tarihli ..... no.lu Genişletilmiş Kasko Sigorta Poliçesi bulunduğunu, müvekkili sigorta şirketinin sorumluluğunun poliçe limiti ile sınırlı olduğunu, davacı taraf ile müvekkili şirket arasında tanzim edilen kasko sigorta poliçesinin tüketici işlemi olup işbu davanın görevli Tüketici Mahkemesine gönderilerek görevsizlik kararı verilmesini talep ettiklerini,

oluşan hasar dolayısıyla talep sahibi tarafından müvekkili şirkete yapılan başvuru üzerine ..... nolu hasar dosyası açıldığını ve yapılan değerlendirmeler sonucunda söz konusu kazanın müvekkili şirket tarafından tanzim edilen poliçe teminatı kapsamı dışında kaldığının tespit edildiğini, uyuşmazlık konusu hasara ilişkin tanzim edilen Araştırma Raporu’nda ilgili kişilerden alınan beyanlara ve telefon görüşme detaylarına istinaden saat ve konum bilgilerinin uyumsuz olduğunun tespit edildiğini ve çalışmaların sürücü değişikliği şüphesi ile olumsuz değerlendirilerek sonuçlandırıldığını,

kazanın ve sürücüsünün doğru bir şekilde beyan edildiği hasarlarda sigorta şirketlerinin gerekli incelemeyi yaparak araçta meydana gelen zararı tazmin ettiğini, kaldı ki sigortalının, Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nın “b.l. Rizikonun gerçekleşmesi halinde sigortalı ve/veya sigorta ettirenin yükümlülükleri” başlıklı maddesinin 1.4.

Fıkrası uyarınca, sigortalının “zorunlu haller dışında, rizikonun gerçekleştiği yer veya şeylerde bir değişiklik yapmama” yükümlülüğü bulunduğunu, davacının kazaya ilişkin çelişkili beyanları bulunduğundan, başvuru sahibinin bu yükümlülüğe aykırı davrandığının sabit olduğunu, bu kapsamda müvekkili şirketin sigortalısı olan davacının doğru beyanda bulunma yükümlülüğüne aykırı davrandığı sabit olduğundan, ispat yükünün yer değiştirmiş olup, hem sürücünün kimliğinin hem de hasarın teminat kapsamında olduğunu ispat yükünün davacı üzerinde olduğunu, nitekim Yargıtay’ın konuya ilişkin yerleşik içtihadının da bu yönde olduğunu,

davacının başvurusunun hasar aşamasında haklı gerekçeyle reddedildiğini, kabul anlamına gelmemek kaydıyla birlikte dosya kapsamındaki tazminat hesabının Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları ve poliçe hükümleri dikkate alınarak yapılması gerektiğini, Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nın 3.3.

“Sigorta Bedeli, Tazminatın Hesabı ve Ödenmesi” başlıklı maddesi, işbu düzenlemeye uygun olarak müvekkili şirket tarafından tanzim edilen ..... no.lu poliçenin 2. sayfasında yer alan “Onarımın Gerçekleştirileceği Servis” başlıklı maddesi ile Poliçe’nin 3. sayfasında yer alan “Yedek Parça Klozu” başlık maddesi uyarınca hasar gören ve onarımı mümkün olmayan parçaların müvekkili şirket tarafından tedarik edileceği ve bu kapsamda bu parçalara ilişkin tazminat hesabının müvekkili şirket tarafından tedarik edilecek fiyatlar esas alınmak suretiyle yapılması gerektiğini,

cevap dilekçesi ekinde sunulan Yedek Parça Tedarik Sözleşmesi’nden de görüleceği üzere müvekkili şirketin ..... marka araçlara ilişkin yedek parça iskonto oranının % 27 olduğunu, aksi kabul anlamına gelmemek üzere başvuru sahibinin müvekkili şirkete başvurması üzerine açılan .....

No’lu hasar dosyası kapsamında, maddi hasara yönelik eksper raporu temin edildiğini ve yapılan hesaplama uyarınca KDV hariç 354.898,73-TL hasar bedeli tespit edildiğini, aksi kabul anlamına gelmemek üzere dava konusu aracın rent a car olarak kullanıldığından rent a car muafiyetinin dikkate alınması gerektiğini, müvekkili şirket tarafından tanzim edilen sigorta poliçesinin 7. sayfasında yer alan “RENT A CAR MUAFİYETİ” başlıklı maddesi uyarınca yapılacak tazminat hesabı üzerinden % 2 oranında muafiyet uygulanması gerektiğinin tartışmasız olduğunu,

kabul anlamına gelmemek kaydıyla birlikte müvekkili şirketin hasar tutarının KDV'sine ilişkin herhangi bir sorumluluğu bulunmadığını, davacı tarafın dava dilekçesinde onarım faturası veya onarıma ilişkin ödeme yapıldığını gösterir dekont bulunmadığını, dolayısıyla davacı tarafça ödenmeyen KDV bedelinin müvekkili şirketten talep edilmesinin mümkün olmadığını, davacı tarafın değer kaybı ve araç mahrumiyeti talebinin müvekkili şirket tarafından tanzim edilen poliçe teminatı kapsamında olmadığını, müvekkili şirket aleyhine icra inkar tazminatına hükmedilemeyeceğini savunarak;

müvekkili şirketin sorumluluğu bulunmadığından haksız ve mesnetsiz davanın reddine, vekalet ücretinin davacı aleyhine lehlerine takdir edilmesini talep etmiştir.

YARGILAMANIN ÖZETİ, DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, trafik kazası nedeniyle araçta meydana gelen hasar, kazanç ve değer kaybı zararının davalılardan tahsili için girişilen icra takibine vaki itirazın İİK'nun 67.maddesi gereğince iptali ile takibin devamına ve icra inkar tazminatı istemine ilişkindir. Mahkememizce taraflara usulüne uygun davetiye tebliğleri yapılarak taraf teşkili sağlanmış ve davanın esasına başlanmıştır. Taraf vekilleri karşılıklı olarak delillerini bildirmişler, bildirdikleri deliller toplanılmıştır.

Uyuşmazlığın; davacı şirketin maliki olduğu, kiralık araç sözleşmesi ile davalı şirkete kiraya verilen ve davalı sigorta şirketine ...... numaralı Genişletilmiş Kasko Sigorta poliçesi ile sigortalı bulunan ..... plakalı aracın 15/06/2022 tarihinde karıştığı trafik kazası nedeniyle araçta oluşan hasar ve değer kaybı bedeli ile kazanç kaybı bedelinin davalı şirketlerden tahsili amacıyla başlatılan Bakırköy .....

İcra Müdürlüğünün ..... sayılı icra takip dosyasına vaki itirazın iptali taleplerinin kabul edilip edilemeyeceği, meydana gelen trafik kazasında dava dışı araç sürücülerinin kusur durumunun ne olduğu, talep edilebilecek maddi tazminat bulunup bulunmadığı, var ise miktarının tespiti, davalıların hasardan sorumluluğunun bulunup bulunmadığı, davalı şirketin kazanç ve değer kaybı bedelinden sorumlu tutulup tutulamayacağı hususlarından kaynaklandığı tespit edilmiştir.

Bakırköy ..... İcra Müdürlüğünün ..... Esas sayılı takip dosyası UYAP sistemi üzerinden celp edilmiş olmakla incelenmesinde; davacı alacaklı tarafından davalı borçlular aleyhine 397.935,15-TL hasar bedeli, 44.500,00-TL değer kaybı ile 40.000,00-TL mahrum kalınan kazanç olmak üzere toplam 482.435,15-TL alacağın tahsili için icra takibi başlatıldığı, ödeme emrinin davalı sigorta şirketine 17/12/2022 tarihinde tebliğ edilmiş sayıldığı,

davalı sigorta vekilinin 15/12/2022 tarihli dilekçesi ile icra dairesinin yetkisine, ödeme emrine, ödeme emrine konu borca, işlemiş faize ve borcun tüm ferilerine itiraz ettiği, itiraz üzerine 20/12/2022 tarihinde icranın durdurulması kararı verildiği; davalı şirkete ise 13/01/2023 tarihinde tebliğ edildiği, davalı borçlu şirket vekilinin 16/01/2023 tarihli dilekçesi ile icra dairesinin yetkisine, alacağın tamamına, faize, faiz oranına, faizin başlangıç tarihine ve her türlü ferilerine itiraz ettiği, itiraz üzerine 17/01/2023 tarihinde bu borçlu yönünden icranın durdurulmasına karar verildiği,

işbu itirazın iptali davasının yasal 1 yıllık süre içerisinde açıldığı görülmüştür.

Kasko sigorta sözleşmesi nedeniyle sigortacı ile sigorta ettiren arasında çıkan uyuşmazlıkta yetkili mahkemenin, HMK'nın 6. maddesi vd. yetki kuralları ile Kasko Sigortası Genel Şartları C.8. Maddesine göre belirleneceği, buna göre; genel yetkili mahkeme olarak HMK'nun 6.maddesi gereğince "davalının yerleşim yeri" mahkemesi.

Kasko Sigortası Genel Şartlar C.8. maddesi gereğince "sigorta şirketinin merkezinin" veya" sigorta sözleşmelerine aracılık yapan acentenin bulunduğu" veya "rizikonun gerçekleştiği" yer mahkemesinin yetkili olabileceği; dosyada mevcut belgelere göre davalı şirketin merkezi Kadıköy/İstanbul'da olup, dava konusu sigorta poliçesini düzenleyen acentenin Esenyurt/İstanbul'da bulunduğu, rizikonun Küçükçekmece/İstanbul adresinde gerçekleştiği, davacının yerleşim yerinin ise yine Bakırköy/İstanbul olduğu anlaşılmakla; davalı sigorta şirketi vekilinin icra dairesinin yetkisine yaptığı itirazının reddine karar verilmiştir.

Davalı şirketin icra dairesinin yetkisine yaptığı itirazının taraflar arasında imzalanan Kiralık Araç Sözleşmesinin 13. Maddesinde ihtilafların çözümünde Bakırköy Mahkemeleri ve icra daireleri yetkili kılındığından reddine karar verilmiştir.

İstanbul Ticaret Sicil Müdürlüğünden; davalı şirketin sicil kayıtları celp edilerek dosya kapsamına kazandırılmıştır.

Türkiye Noterler Birliğinden; ...... ve ..... plakalı araçların tescil bilgileri celp edilerek dosya kapsamına kazandırılmıştır.

.... Sigorta A.Ş.'den; ...... numaralı hasar dosyası ile poliçenin bir sureti celp edilerek dosya kapsamına kazandırılmıştır.

Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nden; ..... ve ..... plakalı araçlara ait tramer kayıtları celp edilerek dosya kapsamına kazandırılmıştır.

Davacı şirketten; ..... plakalı ..... marka aracın 17/11/2022 tarihli faturaya konu servis işlemlerini gösterir servis belgeleri, iş emri, yapılan işler belgesi ve servis ücreti faturasının bir sureti ile ..... plaka sayılı aracın 15/06/2022 tarihi saat 18:00-01:00 arası GPS ve konum kayıtları celp edilerek dosya kapsamına kazandırılmıştır.

Taraf vekilleri tarafından bildirilen tanıklar mahkememizce bizzat dinlenilmiştir.

Mahkememizce dinlenen davacı tanığı ..... beyanında,"Ben yaklaşık 7-8 yıldır davacı şirkette kiralama bölümünde çalışıyorum, 2022 yılının Ocak ayında davalı ..... şirketi ile 6 aylık bir araç kiralama sözleşmesi yaptık ve aracı da kendilerine teslim ettik, sözleşmenin sonuna doğru araç kaza yaptı araç kaza yaptıktan sonra tutulan tutanak ile birlikte bilgileri bize gelir biz sigorta şirketine bildirim yaptık exper geldi araçtaki hasarı tespit etti, sigorta şirketi bize ödeme yapmayacağını bildirdi nedenini bilmiyoruz, biz zaten ..... yetkili servisi olduğumuzdan serviste aracın onarımını yaptık araç yeni bir araçtı,

sigorta şirketinin ödeme yapmayacağına ilişkin bildirimini ben sözlü yapıldı diye hatırlıyorum ayrıca üstlerimle yazılı bir yazışma yapıldı mı bilmiyorum, ben kaza anını görmedim, yaptığımız kira sözleşmelerinde aracı kullanacak sürücü de yazılı olur benim olaya ilişkin bilgim ve görgüm bundan ibarettir." demiştir.

Mahkememizce dinlenen davacı tanığı ..... beyanında,"Ben davacı şirkette yaklaşık 25 yıldır kiralama bölümünde ise son 2 yıldır çalışmaktayım, ..... marka davalı şirkete kiraladığımız araç kaza yapmıştı, kaza bilgileri ile birlikte bu durumu bize bildirdiler bizde sigortaya ihbarda bulunduk bunun üzerine exper görevlendirilmesi yapıldı bir hasar çıkarıldı, biz uzun süre sigortanın onayı için bekledik ancak bu onay yapılmadı, bize nedenini söylememekle birlikte talebin reddedildiğini bildirdiler, dosyanın ret olduğunu yazılı bildirdiler ben kaza anını görmedim nasıl oldu bilmiyorum,

yaptığımız sigorta poliçesinde kazaya karışan aracımızın renta car aracı olduğu bellidir, şirketimiz ..... yetkili servisidir ayrıca sıfır ve ikinci el araç satışı yaparız aynı zamanda da renta car birimimiz de vardır, sigorta şirketi sözlü olarak sürücü değişikliği nedeniyle onay vermediğini söyledi, bize yargı yoluna başvurabileceğimizi söylediler, biz yazılı olarak cevap istediğimizde talebin reddedildiği şeklinde bir cevap gönderdiler, yaptığımız kira sözleşmelerinde aracı kullanacak sürücü de yazılı olur benim olaya ilişkin bilgim ve görgüm bundan ibarettir." demiştir.

Mahkememizce dinlenen davalı tanığı ..... beyanında,"Kazaya konu ..... plakalı araç babam ..... tarafından kiralanmıştı, davalı ......

İnşaat babamındır, kaza tarihinde araçta arkadaşım .... ve ben vardık, aracı ..... kullanıyordu saat akşam 9-10 civarıydı, ......'nin inşaat çalışması vardı, ayrıca metro yol çalışması vardı, yokuş aşağı inerken önümüze köpekler çıktı arkadaşım .....'ta köpeklere çarpmamak için sağa manevra yaptı ancak manevra yaptığı alanda park yasağı olmasına rağmen park halinde bir araç vardı her ne kadar .... direksiyonu toplamaya çalışsa da park halindeki araca çarptı. ..... aile dostumuzdur bazen işlere beraber gideriz.

Ben mimarlık okuyorum aynı zamanda da şirketimizde çalışıyorum. Dava konusu aracı değişmeli sürücüler olarak yani ..... ve ben kullanıyorduk daha öncesinde babam ..... de kullanıyordu. ..... aynı zamanda benim ikamet ettiğim adresimdir.

2. Kısım evlerin yapım çalışmaları vardı, sigorta eksperleri kazadan sonra hem .... hem de benimle konuşmaya geldiler, ..... isimli kafede bir tarafa beni çektiler bir tarafa ..... çektiler prosedür olduğunu söyleyerek bize en aşağı 3 sayfa yazı yazacaksınız dediler ben olayı hatırlamadığımı söyledim onlar da hatırladığın kadarıyla söyle dediler, sigorta eksperinin yönlendirmesiyle ben yazılı beyanda bulundum.

Ben daha önce böyle bir şey başıma gelmediği için çok fazla sorgulamadım. Benim kullandığım telefon numaram ..... dür. Telefon kayıtlarını ekspere ben verdim. Kaza neticesinde air baglerimiz açıldı ben anlık şok geçirdim, benim tarafımda ezik olduğu için arkadaşım benim kapımı açmaya geldi bende araçtan indim çarptığımız araçta bir şey var mı, içinde insan var mıydı diye bakmaya gittik.

Araç içinde insan yoktu, kaza yaptığımız alan ıssız bir alan olduğu için arkadaşım ..... bir tarafa ben bir tarafa gittik başımıza bir şey gelmesinden korktuk, daha doğrusu aracın sahibinden çekindik uzaklaşınca birbirimizi telefonla aradık, yukarıda söylediğim gibi aracı 3 şoför ben babam ve ..... kullanıyordu bizim dışımızda aracı kullanan yoktu, kazadan sonra babamı ya da başkalarını arayıp ya da aramadığımı tam hatırlamıyorum aramışta olabilirim kaza nedeniyle korkmuştum,

bana göstermiş olduğunuz eksper raporunda bulunan ifade ve ifade altındaki imza bana aittir ifadeyi de ben kendim yazdım yukarıda da söylemiştim eksper söyledi ben yazdım benim olaya karşı bilgim ve görgüm bundan ibarettir" demiştir.

Mahkememizce dinlenen davalı tanığı ..... beyanında,"..... arkadaşım olur, babası ...... inşaat işlerine merak saldığımız için arada şantiyeye gelin bakın diye söylemişti, biz de kaza yaptığımız aracı bu şekilde şantiyelere gitmek için kullanıyorduk, kaza tarihinde aracı ben kullanıyordum yanımda sadece ..... vardı. ...... kapısından sağa doğru çıktık, akşam saatleriydi 20:00 gibi hatırlıyorum,

hava karanlıktı yoldan aşağı inerken bir anda 3 - 4 tane sokak köpeği yola çıktı ben de bu köpeklere çarpmamak için önce sağa kırdım sonra sola kırdım aslında toparlayacaktım ancak park yasağının olduğu bölgede park halinde bir araç vardı o araca çarparak durabildim, kaza tarihlerinde kaza yaptığım yol ıssızdı. Daha doğrusu o tarafta inşaatlar olduğu için çok tercih edilmeyen bir yoldu, ..... ve metro inşaatları devam ediyordu şuan işlek haldedir.

Ben kazanın etkisiyle 3 - 4 saniye şok geçirdim emniyet kemerim takılı değildi direksiyonu sıkı sıkı tutuyordum arkadaşım ...... biraz daha uzun süre şok geçirmiş olabilir, şoku atlattıktan sonra araçtan indim .....'in olduğu taraf bariyere çok yakındı onun kapısını açmaya çalıştım ancak kapı çok sıkışmış olduğu için açılmıyordu hafif aralandığında ..... çıkmaya çalıştı ancak çıkamadı hatta hatırladığım kadarıyla ..... benim kapımdan dışarı çıkabildi, biz çarptığımız aracın içine baktık kimse yoktu o dönem o bölgede bir cami bir de yukarı tarafta ..... sitesi vardı aracın orada bulunanlardan birine ait olduğunu düşündük,

hatta etraf ıssız arazi şeklinde olduğu için açıkçası biraz korktuk kazadan önce içinde insan olup kaza nedeniyle başlarına bir şey mi geldi diye düşündük, biz park halinde ki araca arkadan çarptık araç arkadan bayağı hasar almış şekilde idi. Ben ...... sitesine doğru çıktım ..... camiye doğru indi, biz bir aşağı bir üste çevrede aracın sahiplerini arıyorduk, bu sırada yoldan geçen bir araç sürücüsü kazanın sesini duyduğunu ve ambulansı aradığını bize söyledi.

Kazadan yaklaşık 15 dakika sonra oturduğumuz siteden de yoldan geçenler bizi görünce yolda durup kazayı sordular. Kazadan 10 - 15 dakika sonra ambulans geldi biz kaza yerindeydik zira kazanın olduğu yer ..... Hastahanesine yakın bir noktadadır. Bu arada biz polisi aradık polisler geldi, araç sahibi de bu arada geldi ancak polis ile birlikte mi geldi önce mi geldi hatırlamıyorum. Araç sahibi kazadan çok sonra olay yerine geldi.

Polisler tutanak tuttular, alkol testi yaptılar, sonrasında da çekici gelip aracı alıp götürdü.

Sigortanın atadığı eksper aylar sonra bizimle görüşmeye geldi kaza günü sabah kaçta kalktığım şeklinde hatırlamayacağım sorular sordu, bunun da prosedür gereği sorulduğunu, öneminin olmadığını yoksa kasko şirketinin zararı karşılamayacağını söyledi, kazadan sonra araç sahibini aradığımız zaman ..... ile birbirimizle telefon ile iletişim sağladık zira birimiz aşağı birimiz yukarı araç sahibini arıyorduk. ..... ile aramızda mesafe olduğu için telefon ile iletişim kurmamız gerekiyordu.

Birbirimize yakın değildik. Kaza saatini tam olarak hatırlamıyorum. Ben eksperin kazadan 1.5 ay sonra geldiğini hatırlıyorum bana göre aradan çok uzun zaman geçmişti, ekspere vermiş olduğum beyanımın altındaki imza bana aittir benim olaya ilişkin bilgim ve görgüm bundan ibarettir" demiştir.

Mahkememiz dosyası, davacının iddiası, davalı taraf savunması, tanık beyanları, dosya kapsamındaki tüm belgeler ve kayıtlar ile davacı tarafa ait ticari defterler incelenerek;" davacı şirketin maliki olduğu, kiralık araç sözleşmesi ile davalı şirkete kiraya verilen ve davalı sigorta şirketine ..... numaralı Genişletilmiş Kasko Sigorta poliçesi ile sigortalı bulunan ..... plakalı aracın 15/06/2022 tarihinde karıştığı trafik kazası nedeniyle araçta oluşan hasar ve değer kaybı bedeli ile kazanç kaybı bedelinin davalı şirketlerden tahsili amacıyla başlatılan Bakırköy .....

İcra Müdürlüğünün ..... sayılı icra takip dosyasına vaki itirazın iptali taleplerinin kabul edilip edilemeyeceği, meydana gelen trafik kazasında dava dışı araç sürücülerinin kusur durumunun ne olduğu, talep edilebilecek maddi tazminat bulunup bulunmadığı, var ise miktarının tespiti, davalıların hasardan sorumluluğunun bulunup bulunmadığı,

davalı şirketin kazanç ve değer kaybı bedelinden sorumlu tutulup tutulamayacağı,(aracın rayiç değerine yönelik saptamaların aracın tramer kayıtları, piyasadaki emsalleri, oto galeriler, ikinci el satış yapan internet siteleri, yetkili bayiler ve hasarlı araç alım satım işi yapan firmalardan araştırılmak suretiyle) hususlarında rapor düzenlenmek üzere SMMM ....., sigorta uzmanı ..... ve hasar/kusur konusunda uzman .....'den oluşan bilirkişi heyetine tevdi edilmiş, Mahkememizce refakate bilirkişiler alınmak suretiyle 23/07/2024 tarihinde kaza mahalli olan ".....

Mahallesi .... Sok. 4. Cadde Küçükçekmece/İSTANBUL" adresinde keşif yapılmıştır.

Keşifte: " Kaza mahallinin ...... yolu üzerinde 243. Sokağın 4. Cadde istikametinde yol kenarında olduğu, kaza mahallinin sağ tarafında ..... Camii, devam eden inşaat yapılarının bulunduğu, yolun üst tarafında ..... ve yolun hemen ilerisinde ..... Koleji olduğu, ..... Kolejinin tam karşısında yol ortasında yol boyunca park yasağı tabelasının bulunduğu karşı yolda ise birden çok park yasağı levhasının bulunduğu " gözlemlenmiştir.

Bilirkişi heyeti tarafından mahkememiz dosyasına ibraz edilen 30/08/2024 tarihli bilirkişi raporunun incelenmesinde özetle, "...... plaka sayılı aracın meydan gelen kazada kusursuz olduğu, Sürücü ..... 'un sevk ve idaresindeki ..... plaka sayılı aracı ile meydana gelen kazada %100 kusurlu olduğu, davacı tarafın dava konusu yapabileceği hasar miktarı 414.734,43.TL olmasına rağmen davacı tarafın 397.935,15TL hasar onarım bedeli talebi olduğu,

davacının dava konusu aracı kiralamaması nedeniyle genel yönetim giderlerinden kayda değer bir tasarrufunun bulunmayacağı öngörülerek davacının kazanç kaybı tutarının 7.600,00 TL ve davacının dava konusu yapabileceği değer kaybı bedelinin 40.000,00 TL olduğu, ..... plakalı aracın ..... nolu 09.03.2022-09.03.2023 vade aralığında davacı Mez Motorlu Araçlar adına Rent a car kullanım tarzı olarak davalı .....

Sigorta nezdinde tanzim edilen Genişletilmiş Kasko Sigortası ile çarpma -çarpışma hasarlarına karşı sigortalı olduğu, ..... plakalı davalı sigorta şirketi nezdinde kasko sigortası ile teminatta bulunan davacıya ait araçta oluşan hasar onarım bedelinin Kasko Sigortası Genel ve Özel şartları gereği muafiyet tenzili sonrası 317.628,12 TL'sinden sigorta şirketinin sorumlu olacağı, 15.06.2022 tarihinde meydana gelen kazadan dolayı sigorta şirketinin sorumlu olacağı tutar olan 317.628,12 TL araç onarım bedeli zararından sonra 40.000,00 TL değer kaybı zararı,

7.600,00 TL kazanç kaybı zararı ve 79.407,03 TL kiralık araç muafiyet zararı olmak üzere toplam 127.007,03 TL bakiye zarar oluştuğu'' değerlendirme ve tespitlerinin yapıldığı anlaşılmıştır.

Bilirkişi raporu taraf vekillerine tebliğ edilmiş, taraf vekilleri tarafından bilirkişi raporuna karşı beyan ve itirazlarını içerir dilekçeler sunulmuştur. 06/11/2024 tarihli celse ara kararı gereğince; Mahkememiz dosyası, taraf vekillerinin bilirkişi raporuna itirazları dikkate alınarak ve her bir itirazı karşılayacak şekilde; gerekçeli, hükme ve denetime elverişli ek rapor düzenlenmek üzere kök bilirkişi raporunu hazırlayan bilirkişi heyetine tevdi edilmiş, bilirkişi heyeti tarafından 12/01/2025 tarihli rapor tanzim edilerek mahkememiz dosyasına ibraz edilmiş,

Bilirkişi heyeti tarafından mahkememiz dosyasına ibraz edilen 12/01/2025 tarihli ek bilirkişi raporunun incelenmesinde özetle, "...... plaka sayılı aracın meydan gelen kazada kusursuz olduğu, sürücü .....'un sevk ve idaresindeki ...... plaka sayılı aracı ile meydana gelen kazada %100 kusurlu olduğu, davacının kazanç kaybı talep edebileceği süreye ilişkin takdir Sayın Mahkemede olmak üzere davacı yanın aylık kazanç kaybının 7.600,00 TL olduğu yönündeki kanaatin değişmediği, davacı tarafın dava konusu yapabileceği hasar onarım miktarının 414.734,43.TL olmasına rağmen davacı tarafın talebi olan 397.035,15TL hasar onarım bedeli olduğu,

herbir hasarda %20 tenzili muafiyet şartı gereği hasar bedeli üzerinden %20 muafiyet uygulandığında 397.035,15 TL * %20 = 79.407,03 TL muafiyet tenzili sonrası 317.628,12 TL sigorta şirketinin sorumlu olacağı hasar onarım bedeli tazminat tutarının hesaplandığı, davacı tarafın dava konusu yapabileceği değer kaybı miktarı 40.000 ,00 TL olduğu, tespit edilen 40.000,00 TL değer kaybı zararından Kasko Sigortası Genel ve özel şartlar gereği sigorta şirketinin sorumluluğu olmayacağı' değerlendirme ve tespitlerinin yapıldığı anlaşılmıştır.

Bilirkişi ek raporu taraf vekillerine tebliğ edilmiş, davacı vekili ile davalı sigorta vekili tarafından bilirkişi ek raporuna karşı beyan ve itirazlarını içerir dilekçeler sunulmuştur.

Kasko Sigorta Genel Şartlarının A/1 maddesine göre, aracın karayolunda veya demiryolunda kullanılabilen motorlu, motorsuz araçlarla çarpışması, gerek hareket gerekse durma halinde iken sigortalının veya aracı kullananın iradesi dışında araca ani ve harici etkiler neticesinde sabit veya hareketle bir cismin çarpması veya aracın böyle bir cisme çarpması, müsademesi, devrilmesi, düşmesi, yuvarlanması gibi kazalar ile 3.kişilerin kötüniyet ve muziplikle yaptıkları hareketler ile aracın yanması, çalınması veya çalınmaya teşebbüs sonucu oluşan maddi zararların bu tür sigortanın teminatı kapsamında olduğu anlaşılmaktadır.

TTK'nun 1409.maddesi uyarınca, isgortacı geçerli bir sigorta ilişkisi kurulduktan sonra, oluşan rizikolardan sorumlu olduğu gibi kural olarak rizikonun teminat dışında kaldığına ilişkin iddianın sigortacı tarafından ispatlanması gerekmektedir. Olayın sigortalının ihbar ettiği şekilde değil de, sigortacının iddia ettiği şekilde gerçekleşmesi halinde ise, bu oluş şeklinin, Kasko Genel Şartlarının A.5.maddesinde sayılan teminat dışında kalan hallerden olması gerekmektedir.

Sigortalı, Kasko Sigortası Genel Şartlarının B.1.5.maddesi ve TTK'nun 1446.maddesi uyarınca rizikonun gerçekleştiğine dair doğru ihbar mükellefiyetini kasten yerine getirmez veya iyiniyet kurallarına açıkça aykırı şekilde sigorta teminatı dışında kalan bir hususu, sanki bu oluşan riziko teminat içinde kalmış gibi ihbar edildiği somut delillerle ispatlanırsa, ispat külfeti yer değiştirip sigortalıya geçer. Ancak sigortacının rizikonun ihbar edilenden farklı şekilde oluştuğunu ve bu oluş şeklinin sigorta teminatı dışında kaldığını soyut iddialarla değil somut delillerle ispatlaması gerekmektedir.

01.04.2013 tarihinde yürürlüğe giren Kasko Genel Şartlar A.5.10. maddesi “Zorunlu haller (tedavi ve yardım amaçlı sağlık kuruluşuna gitme, can güvenliği nedeni ile uzaklaşma vb) hariç olmak üzere bu maddenin 5.4 ve 5.5 nolu bentlerindeki ihlaller nedeni ile sürücünün kimliğinin tespit edilmesini engellemek için kaza yerinden ayrılması” teminat dışı hal olarak düzenlenmiştir.

Yapılan yargılama, yukarıda açıklanan yasal düzenlemeler, iddia, savunma, tanık beyanları, sunulan ve toplanan deliller, Bakırköy ..... İcra Müdürlüğünün .....

Esas sayılı takip dosyası, bilirkişi kök ve ek raporları, hasar dosyası, sigorta poliçesi ve tüm dosya kapsamına göre; davanın trafik kazası nedeniyle araçta meydana gelen hasar, kazanç ve değer kaybı bedeli istemlerine ilişkin olduğu, olay tarihinde davacının maliki olduğu sürücü .....'un sevk ve idaresindeki ...... plakalı aracın 243.

Sokak üzerinde 4. Cadde istikametine seyir ettiği esnada sola dönen viraja girmeden önce hızını azaltarak ve yolun sağına mümkün olduğu kadar yanaşması gerekirken hızlı olması nedeni direksiyon hakimiyetini kaybederek aracının ön kısımları ile sağ şeritte park halindeki ...... plakalı aracın arka kısımlarına çarpması neticesinde maddi hasarlı trafik kazası meydana geldiği, kaza tespit tutanağının maddi hasarlı kaza olduğu için olay yerinde bulunan kişinin beyanına istinaden düzenlediği,

trafik kazası tespit tutanağı ile uyumlu olan bilirkişi kök ve ek raporlarına göre bu kazanın oluşumunda davacının maliki olduğu .... plakalı aracın sürücüsü ...... 'un 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 52/1-A ve 84/L maddesindeki kuralları ihlal ederek bu kazanın oluşmasına neden olması sebebiyle %100 1. Derece kusurlu olduğu, park halindeki aracın sürücüsünün kusursuz olduğu hususlarının tespit edildiği, davacı şirketin maliki olduğu,

kiralık araç sözleşmesi ile davalı şirkete kiraya verilen ve davalı sigorta şirketine ..... numaralı Genişletilmiş Kasko Sigorta poliçesi ile sigortalı bulunan ..... plakalı araçta kaza nedeniyle hasar ve değer kaybı oluştuğu, ayrıca davacı şirketin kazanç kaybına uğradığı, kazanın ve hasarın gerçek olmadığına yönelik bir tespit bulunmadığı gibi, kaza tespit tutanağı ile uyumlu bulunan davacı aracındaki hasar bedelinin usule uygun şekilde bilirkişi raporu ile hesaplandığı,

her ne kadar davalı sigorta şirketi uyuşmazlık konusu hasara ilişkin görevlendirilen eksper tarafından tanzim edilen Araştırma Raporu’nda ilgili kişilerden alınan beyanlara ve telefon görüşme detaylarına istinaden saat ve konum bilgilerinin uyumsuz olduğunun tespit edildiğini ve çalışmaların sürücü değişikliği şüphesi gerekçesiyle davacının hasar tazmini talebinin olumsuz değerlendirildiğini iddia etmiş ise de;

kaza anında araçta bulunan ve Mahkememizce tanık olarak dinlenen ..... ve ......'in beyanlarının (özellikle kaza sonrasında park halindeki aracın sahibini aramak için birbirlerini cep telefonu ile arayarak iletişim kurmaları beyanları yönünden) yapılan keşif ile kaza mahallinin çevresel koşulları, kaza saati itibariyle değerlendirildiğinde birbiri ile ve kaza mahalli ile uyumlu olduğu, yukarıda açıklanan yasal düzenlemeler karşısında davalı sigorta şirketinin davacının doğru ihbar yükümlüğünü yerine getirmediği iddiasının ispatlanamadığı,

kaldı ki hasarın ve zararın artmasına neden olunduğu yönünde bir iddianın da somut olayda ileri sürülmediği, her ne kadar bilirkişi raporunda tespit edilen hasar bedelinden tenzilat yapılmış ise de davacı tarafça sunulan faturada %20 muafiyet bedeli düşülmüş olduğundan bilirkişi raporundaki hesaplanan hasar bedeline bu yönüyle uyulmayarak, davalı şirketin davacı ile arasındaki kira sözleşmesi gereğince hasar bedeli ile değer kaybı ve kazanç kaybından sorumlu olduğu değerlendirilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde tüm hususları içerir hüküm kurulmuştur.

Katip .....¸ Hakim .