Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/1188 K.2024/261

Davacılar vekili, müvekkilleri ile ... ve Tic. Ltd. Şti. (şirket sonrasında tür (nev'i) değişikliğine giderek davalı yerinde gösterildiği üzere Anonim Şirkete dönüşmüş ve ... Taş Sanayi ve Tic. AŞ. Şeklinde sicile tescil edilmiştir) arasında ... düzenleme tarihli sözleşme imzalandığını, sözleşmenin konusunun, hali hazırda davalı şirket uhdesinde ve işletmesinde bulunan .. İli .. İlçesi ..

Köyü sınırları dahilindeki ... erişim, ... ruhsat nolu 2. grup (mermer) sahasının haklarının paylaşımı, mermer ruhsatının tamamının veya bir kısmının çalıştırılması, rödovansa verilmesi, işletilmesi sonucu ortaya çıkacak gelirin paylaşılması olduğunu, sözleşme ile ruhsat sahasının yine sözleşmede belirtilen koordinatlar kapsamında 1, 2, 3 ve 4. poligonlara ayrıldığını, her bir poligona ilişkin madenin işletilmesi,

cevherin çıkarılması usul ve tarzı ile elde edilecek gelirin (rödavansa verilmesi halinde elde edilecek hasılanın) taraflar arasında paylaştırılmasının kararlaştırıldığını, birinci (1) poligonda çalışma ile ilgili tüm yatırım davalı şirket tarafından yerine getirilecek olup, yerine getirilen yatırıma karşılık elde edilecek net gelirin ( vergiler, kanuni harçlar gibi düşüldükten sonra) % 75'inin davalı şirkete, kalan, % 25'inin ise müvekkili davacılara ait olacağının kararlaştırıldığını, bu hususa ilişkin gerektiğinde,

hisseleri belirtilen oranlarda olmak üzere bir şirket kurulacağı veya kurulu şirkete bu hisseler dağıtılarak çalışmalara devam edileceğinin de yine taraflarca kararlaştırıldığını, ikinci (2) ve üçüncü (3) poligon olarak adlandırılan ve sözleşmede birleştirilmiş hali ile koordinatları belirlenen kısmın davalı şirkete %10 işletme hakkı ile rödovansa verileceği, elde edilecek rödovans gelirinin davacılar ve davalılara arasında %50 - %50 oranında eşit şekilde paylaştırılacağının kararlaştırıldığını, sözleşmede ruhsat sahasında 1, 2 ve 3. poligonlar dışında kalan kısımların 4. poligon olarak adlandırıldığını,

bu poligonda ileride çalışma yapılacağı ve tarafların yatırımı birlikte yapacakları, taraflar haricinde üçüncü kişi veya kurumlarca bu poligonda çalışma yapılamayacağınında sözleşme ile taraflarca belirlendiğini, sözleşmenin imzalandığı tarihten bu zamana kadar davalı şirketin sözleşme ile üstlenmiş olduğu edimlerin hiç birisini yerine getirmediğini, müvekkili davacıların yazılı ve şifahi taleplerini karşılıksız bıraktığını,

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü nezdinde yapılacak yazışmalar ve ruhsat sahasında bilirkişi marifetiyle yapılacak tespitler ile davalı şirketin ruhsat sahasında çıkardığı cevherden süreç içerisinde elde ettiği gelirin ortaya çıkacağını, davalı şirketin ruhsat sahasından gelir elde ettiği halde müvekkili davacılara sözleşme ile yükümlendiği hisseler oranında herhangi bir ödeme (paylaşım) yapmadığını, yine dayanak sözleşmenin 4. maddesinde davacı müvekkillerin onayı olmadan sahanın başka özel veya tüzel kişilere satılamayacağı, devredilemeyeceği,

yine poligon 2 dışında kalan kısımların rödovansa verilemeyeceği kararlaştırılmış olmasına rağmen davalı şirketin ekli ticaret sicil gazetesinde görüleceği üzere .... mermerdeki hisselerinin %100 lük kısmını ...’de ... adlı kişiye devrettiğini ve 2030 yılına kadar tüm şirket yetkilerini de ilgili kişiye devrettiğini, sözleşmenin 4. maddesinde tarafların sorumluluklarının detaylı olarak belirtildiğini, 4.1. maddesine göre belirtilen koordinat alanlarında yatırımı davalı şirketin yapacağı, yapılan yatırıma karşılık elde edilen net gelirden yasal kesintiler düşürüldükten sonra davalı şirketin %75,

müvekkil davacıların ise % 25 pay alacağının düzenlendiğini, davalı şirket tarafından ... tarihinde müvekkili ... ...’a .. TL, .. ....’a .. TL, ... ...’ya ... TL ve .. ...’e 10.000,00 TL ödeme yaptığını, bunların haricinde davacı müvekkillere herhangi bir ödeme yapılmadığını ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik her bir müvekkili yönünden ayrı ayrı ... TL olmak üzere toplamda ...

TL'nın sözleşme tarihinden itibaren işlemiş ve işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsilini istemiştir.

Davalı vekili, görevli mahkemenin Asliye Hukuk Mahkemesi olduğunu, HMK.'nun 6.maddesine göre yetkili mahkemenin Bakırköy Adliye Mahkemeleri olduğunu, davanın zorunlu arabuluculuğa tabi bir dava olduğunu, her ne kadar dava dilekçesinde arabuluculuğa başvuru yapıldığı belirtilmiş olsa da, arabuluculuk sürecinin usulüne uygun yürütülmediğini, usulüne uygun davetiye yapılmadığını, arabuluculuk son tutanağının iptaline yönelik Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesinin... esas sayılı dosyası üzerinden dava açıldığını, davacılar tarafından davaya dayanak yapılan sözleşmede davacılar dışında Selahattin Köksal isimli kişininde taraf olarak yer aldığını,

sözleşme metnine göre, sözleşmenin tarafları açısından bireysel hak ve yükümlülüklerin söz konusu olmadığını, davalı dışında yer alan sözleşmenin taraflarının bir bütün olarak hak ve yükümlerinin söz konusu olduğunu, bu nedenle, davalı ile yapılan sözleşmenin tarafı olan tüm kişilerin zorunlu dava arkadaşlığının söz konusu olduğunu, esasen davacıların dayandığı sözleşmenin yapılmasının asli unsuru ve bu sözleşmenin yapılmasının asıl nedeninin .. ... isimli kişi olduğunu, zorunlu dava arkadaşlığı sebebiyle tüm tarafların davada davacı olarak gösterilmesinin zorunlu olması nedeniyle usul ve esas yönünden davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

Davacılar vekili ... tarihli celsede, sözleşmede ... şeklinde yer alan 5 kişiden 4'üünün müvekkilleri olduğunu, müvekkillernin davaya konu edilen maden sahasını bulduğunu ve buranın işletilmesi hususunda davalı şirketle sözleşme imzaladıklarını, davalının maden ruhsatının işletilmesi aşamasında zarar etmesi durumunda müvekkillerin zarara katılımının bulunmadığını, müvekkillerinin elde edilecek kardan sözleşmede yazılı koşullarda pay alacağını, sözleşmede birinci poligonda elde edilecek gelirden SAABE'ye % 25 kar verileceği belirtilmiş ise de, bu paylaşımın ... arasında eşit şekilde yapılacağını,

bu kapsamda sözleşmenin 4.1 maddesindeki müvekkillerin ayrı ayrı payı hesap edilen miktarın %5, sözleşmenin 4.4 maddesindeki rödovans gelirinden her bir müvekkilin ayrı ayrı payına düşen miktarın ise %10 olduğunu, müvekkili davacılardan ...'ın emekli öğretmen, ...'in Jeoloji Mühendisi, ....'nın elektrik teknikeri ve .. .. elektrik mühendisi olduğunu beyan etmiştir.

Dosyaya sunulan deliller incelenmiş, davaya konu maden işletme ruhsatına ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü nezdindeki kayıtlar ve UYAP sistemi üzerinden Mahkememizin .... esas sayılı dosyası ile Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esas sayılı dosyası celp edilerek dosya arasına kazandırılmış. Davacılar hakkında esnaf-tacir araştırması yapılmıştır.

Dava, taraflar arasında maden ruhsatının işletilmesi ve rödövansa verilmesi sonucu elde edilecek gelirin paylaşımını konu alan sözleşmeye dayalı olarak davacılar tarafından sözleşme kapsamında muaccel hale geldiği iddia edilen bedellerin ödenmediğinden bahisle alacak istemine ilişkindir.

Uyuşmazlığın çözümünde öncelikle görevli mahkemenin belirlenmesi gerekir.

Dava tarihinde yürürlükte bulunan 6102 Türk Ticaret Kanunu (TTK)'nın 4. maddesine göre; bir davanın ticari dava sayılabilmesi için tarafların tacir olması ve uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğmuş bulunması veya anılan yasa maddesinde sayılan mutlak ticari davalardan sayılması gerekir. Kanunun 5. maddesi uyarınca ticari davalarda görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi olup, Asliye Hukuk Mahkemesi ile Asliye Ticaret Mahkemesi arasındaki ilişki görev ilişkisidir.

Davalının esnaf mı yoksa tacir mi olduğunun tespiti amacıyla gerekli müzekkereler yazılmış olup, Ticaret Sicil Müdürlüğünden gelen cevabı yazıda, davalının ticaret sicilinde kaydının bulunmadığı, Vergi Dairesinden gelen müzekkere cevabında ise davalının sadece Gayrımenkul Sermaye İradı mükellefiyetinin bulunduğu, bunun haricinde herhangi bir ticarete bağlı kaydının bulunmadığının bildirildiği anlaşılmaktadır. Öte yandan, davacı vekili ... tarihli celsede, müvekkilinin Esnaf ve Sanatkarlar Odası ve Ticaret Sicil Müdürlüğü nezdinde herhangi bir kaydı bulunmadığı gibi vergi kaydının da bulunmadığını beyan etmiştir.

Somut olayda, davacılar gerçek kişi olup, davacıların esnaf mı yoksa tacir mi olduğunun tespiti amacıyla gerekli müzekkereler yazılmış olup, gelen cevabı yazılardan; davacıların esnaf odasında kaydı bulunmadığı, davacılardan .. ....'nın ticaret sicilde kaydı bulunmadığı, davacılardan . ....'in dava dışı şirkette ortaklık kaydı bulunuyor ise de şahsi olarak tacir kaydının bulunmadığı, diğer davacılar . .. ve .. ....'ın bir kısım dava dışı şirketlerde yönetici olduğuna ve şirket ortalığına ilişkin kayıt bulunuyor ise de, şahsi olarak tacir kayıtları bulunmadığı gibi ortağı ve yetkilisi olduğu şirketlerin de elde ki davanın tarafı olmadığı,

öte yandan tüm davacıların vergi mükellefiyet kayıtlarının bulunmadığı, bu haliyle gelirlerinin VUK.'nun 177. maddesinde düzenlenen esnaf işletme sınırının üzerinde olduğuna dair tespit yapılmasının dosya kapsamı itibarıyle mümkün olmaması karşısında, davacıların tacir olmadığının kabulü gerekir.

Davacılar tacir olmadığından nispi ticari davaya ilişkin koşullar oluşmadığı gibi, uyuşmazlıkta 6102 sayılı TTK.'nun 4. maddesinde düzenlenen mutlak ticari davalardan olmadığından uyuşmazlığın çözümünde Ticaret Mahkemeleri görevli değildir.

Sonuç olarak, ticari dava olmayan ve malvarlığına ilişkin açılan davada görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemeleridir. Açıklanan nedenlerle Asliye Hukuk Mahkemelerine görevsizlik kararı verilmesi gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hukum kurulmuştur.

Katip Hakim