Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/770 K.2024/327

Talep eden vekili, müvekkili şirketin ... tarihine kadar ''... Mah. ... Bulv. ... ... A Bağlar/DİYARBAKIR'' adresinde sürücü kursu alanında ticari işletmesi bulunduğunu, ... tarihinde Kahramanmaraş merkezli ... şiddetinde yaşanan deprem nedeniyle müvekkili şirketin iş yerinin bulunduğu ...

Apartmanının yıkıldığını, apartmanın yıkılmasıyla günlerce enkaz çalışmaları yürütüldüğünü, bir çok bina sakininin yaşamını yitirdiğini, enkaz kaldırma ve arama kurtarma çalışmaları süresince kimsenin alana girişine izin verilmediğini ve sonrasında enkazın iş makineleri ile kaldırıldığını, müvekkili şirketin iş yeri içindeki resmi evraklar ile ekli listede yazılı ticari defterlerinin yok olduğunu, binanın ... tarihinde saat ..:17'de yıkılması ve içinde insanların da olması nedeniyle enkazda arama kurtarma faaliyetlerinin dokuz gün sürdüğünü ve bu enkazın daha sonra resmi makamlarca kaldırıldığını,

müvekkilinin hiçbir evraka veya ticari defterlere ulaşabilme durumu da olmadığını, deprem bölgelerinde zayi başvuru süresinin .... tarihine kadar uzatıldığını, bir diğer delillerininde müvekkilinin ticari işletmesine ait olan ve zayi olan ticari defterlerinin noter tasdikleri olduğunu, ilgili defterlerin tamamı zayi olduğundan başka herhangi bir bilginin müvekkilinin elinde olmadığını müvekkili şirkete ait ...ve 2021 yıllarına ilişkin yevmiye defterleri, defteri kebir defterleri ve işletme hesabı defterleri ile .... ve 2022 yıllarına ilişkin alım,

satım ve gider belgelerinin zayi olduğunu ileri sürerek zayi olan resmi evrak ve ticari defterlerin zayi olduğuna dair zayi belgesi verilmesini istemiştir.

Talep, .... İnşaat Tarım Hayvancılık Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. ünvalı şirkete ait .... yıllarına ilişkin yevmiye defterleri, defteri kebir defterleri ve işletme hesabı defterleri ile .... ve 2022 yıllarına ilişkin alım, satım ve gider belgelerinin zayi olduğundan bahisle 6102 sayılı TTK.'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

Talep eden şirkete ait ticaret sicil kayıtlarının incelenmesinden, şirketin tarihi itibarıyle ticaret siciline kaydının yapıldığı, ... tarihi itibarıyle şirketin ticaret sicilde kayıtlı adresinin ... Mah. ... Bulv. ... Sitesi No:... A .../Diyarbakır olduğu anlaşılmaktadır.

Diyarbakır Ticaret Sicil Müdürlüğüne yazılan müzekkere cevabından, davacı şirketin, onaylanma tipi ilk işe başlama şeklinde, 2018 yılı hesap dönemine ilişkin .... tarihinde yevmiye defteri, genel kurul toplantı ve müzakere defteri, pay defteri, envanter defteri ve defteri kebir defterinin onaylarının yapıldığı anlaşılmaktadır.

Diyarbakır .... Noterliğine yazılan müzekkere cevabından, davacı şirkete ait noterliklerince tasdik edilen 2.... tarih ve ... (Yevmiye Defteri), ... (Envanter Defteri), ... (Defteri Kebir) ve yine .... tarih ve .... (Yevmiye Defteri), ... (Defteri Kebir), ... (Envanter Defteri) yevmiye numaraları ile defterlerin tasdikinin yapıldığı anlaşılmaktadır.

Diyarbakır ... Noterliğine yazılan müzekkere cevabından, davacı şirketin 2021 yılı hesap döneminde kullanılmak üzere .. tarih ve ... yevmiye nolu yevmiye defteri, ... tarih ve ... yevmiye nolu defteri kebir ve .. tarih ve ... yevmiye nolu envanter defteri yapıldığı, 2022 yılı hesap döneminde kullanılmak üzere .. tarih ve ... yevmiye nolu yevmiye defteri, ... tarih ve .. yevmiye nolu defteri kebir ve ... tarih ve .. yevmiye nolu envanter defterinin tasdikinin yapıldığı anlaşılmaktadır.

Gelir İdaresi Başkanlığına yazılan müzekkere cevabından, davacı şirketin e-defter uygulaması için başvuru yapmadığı anlaşılmaktadır.

... İlçe Emniyet Müdürlüğüne yazılan müzekkereye istinaden gönderilen araştırma tutanağında, ... Mah. ... Bulvarı üzerinde yapılan araştırmalarda ve çevredeki esnaflarla yapılan görüşmede, ... Apartmanı isimli binanın ... . tarihinde meydana gelen deprem anında tamamen çöktüğü bilgisine ulaşıldığı, deprem öncesi bahse konu binanın zemin katında . .. isimli ekmek fırını, .. katında ise . ... Sürücü Kursu isimli işyerinin bulunduğu, ilgili sürücü kursunun... Hayvancılık Sanayi ve Ticaret Limite Şirketi bünyesinde bulunan bir işletme olduğu tespit edilmiştir.

6102 sayılı TTK m. 82/7 hükmüne göre, bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Bu düzenleme ile tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiştir.

Söz konusu hükümde "yangın, su baskını, veya yer sarsıntısı gibi bir afet sebebiyle" defter ve belgelerin ziyaa uğramasından söz edildiği dikkate alınarak, sınırlayıcı bir düzenleme yapılmadığı kabul edilmelidir. Bu nedenle hükümdeki "gibi" sözcüğünden de anlaşılacağı üzere, tacirin elinde olmayan benzer olayların da madde kapsamında düşünülmüştür.

Bu nedenle tacirin, söz konusu hükümdeki defter ve belgelerin korunması amacıyla gereken dikkat ve ihtimamı göstermiş bulunması, diğer taraftan da ziyaa uğramanın onun iradesi dışında, elinde olmayan bir nedenle meydana gelmiş olması zorunludur (Yargıtay HGK'nın 25/09/1985, E. 1984/11-12, K. 1985/728 tarih ve sayılı kararı). Bundan ayrı olarak, ticari defter ve belgelerin kaybedilmiş olduğu iddiasının, samimi ve inandırıcı bulunması da lâzımdır.

(Arkan, Sabih: Ticarî İşletme Hukuku, 24. Basıdan Tıpkı Basım, Ankara 2018, s. 382)

Olağanüstü hal kapsamında yargı alanında alınan tedbirlere ilişkin 120 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararnamesi uyarınca olağanüstü hal ilan edilen illerde, yargı alanında hak kayıplarının önlenmesi amacıyla; Dava açma, icra takibi başlatma, başvuru, şikâyet, itiraz, ihtar, bildirim, ibraz ve zamanaşımı süreleri, hak düşürücü süreler ve zorunlu idari başvuru süreleri de dâhil olmak üzere bir hakkın doğumu, kullanımı veya sona ermesine ilişkin tüm sürelerin 06/02/2023 (bu tarih dâhil) tarihinden itibaren 06/04/2023 (bu tarih dâhil) tarihine kadar duracağı hükme bağlanmıştır. Bu süreler, durma süresinin sona erdiği günü takip eden günden itibaren işlemeye başlar.

Öte yandan 7440 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m 10/22'de "13/01/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa ve 213 sayılı Kanuna göre tutulması ve tasdiki zorunlu defterleri ile kullanmak mecburiyetinde bulunduğu belgeleri 6/2/2023 tarihinde Kahramanmaraş İlinde meydana gelen depremler nedeniyle zayi olan mükellefler, durumu öğrendiği tarihten itibaren 31/7/2023 tarihine kadar (bu tarih dâhil) yetkili mahkemeden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir." hükmü getirilmiştir.

Özel kanun niteliğinde olan bu kanun maddesi hükmü gereğince 06/02/2023 tarihli depremden etkilenen iller arasında yer alan Diyarbakır'da zayi belgesi alınmasına yönelik dava ve taleplere ilişkin sürenin 31/07/2023 tarihine kadar uzatıldığının kabulü gerekmektedir. Bu kapsamda otuz günlük hak düşürücü sürenin .... tarihine kadar açılmış olan davalarda durduğunun kabulü gerekir. (Diyarbakır Bölge Adliyesi Mahkemesinin .... tarih ve ../. E.-./.. K. sayılı ilamı)

30923 Sayılı Elektronik Genel Defter Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7.1. maddesinde de "E-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "mücbir sebep" halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi,

zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-defter uygulama kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığıyla başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için başkanlık tarafından yazılı izin verilir." hükmünü içermektedir.

Aynı Tebliğin "e-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4.

Maddesinin 1-e bendinde ise" e-Defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-Defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur. e-Defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-Defter uygulamasına dâhil olan

mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan “e-Defter Saklama Kılavuzu”nda açıklanır. e-Defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir.

Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde;

Davacı şirketin ticaret sicilde kayıtlı ve fiilen ticari işletmesinin bulunduğu adresteki binanın .... tarihinde meydana gelen deprem afeti nedeniyle yıkıldığı, davanın ise ... tarihinde açıldığı gözetildiğinde, hak düşürücü süre içerisinde açıldığının kabulü gerekir

Gelir İdaresi Başkanlığından gelen müzekkere cevabından davacının e-defter uygulaması için başvuru yapmadığı anlaşılmakla davacının ticari defterlerinin fiziki olarak düzenlendiğinin kabulü gerekir.

Ticaret Sicil Müdürlüğü ve Diyarbakır... Noterliği ile Diyarbakır ... Noterliğinden gelen cevabı yazılardan davacının gerek kuruluş aşamasındaki 2018 yılına ilişkin, gerekse ilgili noterliklerce .... ve 2022 yıllarına ilişkin tasdiklerinin yapıldığı anlaşılmaktadır.

Davacı şirket merkezinin ticaret sicilde kayıtlı ve fiili olarak ticari işletmesinin bulunduğu adresteki binanın .... tarihinde yaşanan deprem nedeniyle yıkıldığı gözetildiğinde, davacı şirketin kuruluşu aşamasında 2018 yılına ilişkin Ticaret Sicil Müdürlüğünce, ... ve 2021 yıllarına ilişkin ise noter tarafından tasdik edilen ticari defterlerinin zayi olduğunun kabulü gerekir. Bu nedenle, davacı tarafından ticari defterlerin zayi olduğu iddiasına ilişkin talebinin kabulüne, ferdileştirilmeyen ve yasal koşulları oluşmayan alım, satım ve gider belgelerine yönelik fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur

Katip Hakim