İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2019/378 K.2021/516

Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi (Hasımsız) davasının yapılan açık yargılaması sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin ...

A.Ş. unvanlı arşivleme şirketi ile yaptığı anlaşma gereğince tüm ticari defter ve belgelerinin anılan şirketin ... - ...'de bulunan depolarında muhafaza edildiğini, söz konusu arşivleme şirketinin ...'deki birden fazla deposunda binlerce kutu içerisinde büyük şirketlerin, bankaların kayıtlarının, defterlerinin ve ticari belgelerinin muhafaza edildiğini, 11/06/2019 tarihinde arşivleme hizmeti sunan firmanın ...'de bulunan "...

01" deposunda bilinmeyen bir nedenle yangın çıktığını, çıkan yangında depolarda muhafaza edilen tüm ticari belgelerin yandığını, konunun basında dahi yer aldığını, “...

01” deposunda yer alan 480.000 adet kutu içerisindeki bulunan muhtelif faturaların, irsaliyelerin, gider makbuzlarının, banka dekontlarının vs. tamamen yanmak suretiyle zayi olduğunu, bu durumun ... firmasının avukatı tarafından müvekkili şirkete gönderilen 15/06/2019 tarihli yangın bilgilendirme yazısı ile öğrenildiğini, müvekkili şirket adına saklanan 646 kutuluk envanterden sadece 10 adet kutu içerisinde bulunan evrakların yanarak zayi olduğunun bildirildiğini, ... firmasına ait “...

01” deposunda yanan 10 adet kutu içerisindeki belgelerden;

-... barkod no ile teslim alınan “01/07/2012 - 28/09/2012 dönemine ait Satış Faturaları”,

-... barkod no ile teslim alınan “01/01/2012 - 30/04/2012 dönemine ait Sevk İrsaliyeleri”, -... barkod no ile teslim alınan “01/05/2012 - 31/07/2012 dönemine ait Sevk İrsaliyeleri”,

-... barkod no ile teslim alınan “31/01/2012 - 31/12/2012 dönemine ait Aralık Gider Makbuzları”,

-... barkod no ile teslim alınan “01/08/2012 - 31/12/2012 dönemine ait Sevk İrsaliyeleri”,

-... barkod no ile teslim alınan “01/12/2012 - 06/12/2012 dönemine ait Aralık Gider Makbuzları”,

-... barkod no ile teslim alınan “07/12/2012 - 20/12/2012 dönemine ait Aralık Gider Makbuzları”,

-... barkod no ile teslim alınan “30/11/2012 - 31/12/2012 dönemine ait Satış Faturaları”,

-... barkod no ile teslim alınan “10/08/2012 - 30/08/2012 dönemine ait Ağustos Gider Makbuzları”,

-... barkod no ile teslim alınan “01/08/2012 - 07/08/2012 dönemine ait Ağustos Gider Makbuzları”,

-... barkod no ile teslim alınan “19/09/2012 - 30/09/2012 dönemine ait Eylül Gider Makbuzları”

-... barkod no ile teslim alınan “01/08/2012 - 21/09/2012 dönemine ait Ağustos ve Eylül Satış Faturaları”,

-... barkod no ile teslim alınan “01/10/2012 - 19/11/2012 dönemine ait Ekim ve Kasım Satış Faturaları”,

-... barkod no ile teslim alınan “14/10/2012 - 31/10/2012 dönemine ait Ekim Gider Makbuzları”,

-... barkod no ile teslim alınan “10/11/2012 - 30/11/2012 dönemine ait Kasım Gider Makbuzları”,

-... barkod no ile teslim alınan “28/12/2012 - 31/12/2012 dönemine ait Aralık ve Ağustos ayı Gider Makbuzları”,

-... barkod no ile teslim alınan “01/01/2012 - 28/08/2012 dönemine ait ... Firması’na ait Gider Makbuzları”,

-... barkod no ile teslim alınan “28/08/2012 - 31/12/2012 dönemine ait ... Firması’na ait Gider Makbuzları”,

-... barkod no ile teslim alınan “29/08/2012 - 31/12/2012 dönemine ait ... Firması’na ait Satış Faturaları”,

-... barkod no ile teslim alınan “15/02/2012 - 29/08/2012 dönemine ait ... Firması’na ait Satış Faturaları”,

-... barkod no ile teslim alınan “23/07/2012 - 17/09/2012 dönemine ait ... Firması’na ait Sevk İrsaliyeleri”,

-... barkod no ile teslim alınan “01/04/2012 - 19/07/2012 dönemine ait ... Faturaları”,

-... barkod no ile teslim alınan “20/07/2012 - 31/12/2012 dönemine ait ... Faturaları,”

-... barkod no ile teslim alınan “19/09/2012 - 07/11/2012 dönemine ait ... Firması’na ait Sevk İrsaliyeleri”,

-... barkod no ile teslim alınan “07/11/2012 - 28/12/2012 dönemine ait ... Firması’na ait Sevk İrsaliyeleri”,

-... barkod no ile teslim alınan “01/01/2012 - 31/12/2012 dönemine ait Kredi Tahsil Belgeleri ve Mutabakat Yazıları”,

-... barkod no ile teslim alınan “... Firmasına ait 2012 Şubat ayı İrsaliyeleri, İade Faturaları ve Sevk İrsaliyeleri”,

-... barkod no ile teslim alınan “01/01/2012 - 31/12/2012 dönemine ait Bankalar - Borç Çekleri - Muhtelif ... Dekontları”,

-... barkod no ile teslim alınan “01/01/2012 - 31/12/2012 dönemine ait Kasa Tahsil Fişleri, Personel Avansları, Satın Alma Sipariş Yazıları, 01/04/2011 - 30/06/2011 Dönemine ait Sevk İrsaliyeleri, 01/06/2011 - 30/06/2011 Dönemine ait Satış Faturaları, 01/01/2011 - 31/01/2011 Dönemi Satış Faturaları”’nın tamamen yanmak suretiyle zayi olduğunu, TTK.’nun 82/7. maddesi uyarınca arşivleme firması avukatları tarafından bildirilen listede 10 adet kutu içerisinde yer alan belgeler ve kod numaraları ile birlikte ayrıntıları ile yazılı olan 2011 ve 2012 yıllarına ait muhtelif evrakların yanmak sureti ile zayi olduğuna dair zayi belgesinin verilmesini talep ve dava etmiştir.

DELİLLER VE GEREKÇE

Dava; 6102 sayılı TTK.’nun 82/7. maddesi gereğince, davacı şirkete ait muhtelif faturalar, irsaliyeler, gider makbuzları, banka dekontlarının tamamen yanmak suretiyle zayi olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

Davacı taraf delil olarak; itfaiye yangın raporu, arşivleme firması avukatının gönderiği yazı ve ekleri, teslim alma belgeleri, gazete ve basın haberleri, ... A.Ş. unvanlı kayıtları, keşif ve bilirkişi incelemesi, tanık beyanı ve diğer tüm yasal delillere dayanmıştır.

Mahkememizce ... ... Belediye Başkanlığı İtfaiye Daire Başkanlığı'na yazılan müzekkereye verilen cevabi yazı ekinde; 11/06/2019 tarihinde meydana gelen yangınla ilgili olarak ... İtfaiye Grubu tarafından tanzim edilen yangın raporu ile birlikte 1 adet CD gönderilmiştir. Anılan CD'nin 326. sayfasında davacı şirketin 11/06/2019 günü meydana gelen yangında zayii olan evraklarının kayıtlı bulunduğu barkod numaraları bildirilmiştir.

Tensiple birlikte ... Ticaret Sicil Müdürlüğü’ne müzekkere yazılarak davacı şirketin ticaret sicil kayıtları celbedilmiştir. Mahkememizce yazılan müzekkereye ... A.Ş. tarafından verilen cevabi yazı ekinde; anılan şirketin ... deposunda çıkan yangında zayi olan evrakların envanter listesi gönderilmiştir. Ayrıca ... ... Vergi Dairesi'ne yazılan yazıya cevap verilmiş, ... ... - ... firması tarafından dairelerine verilen 2011 ve 2012 yıllarına ait basılı fatura ve irsaliye bilgi formları dosya içerisine alınmıştır.

Huzurdaki davada davacı şirket vekili; müvekkili şirketin ticari defter ve belgelerini muhafaza ettiği .../...’de bulunan dava dışı ... A.Ş. adlı şirkete ait ... depolarında 11/06/2019 tarihinde çıkan yangın nedeniyle müvekkili şirkete ait muhtelif faturaların, irsaliyelerin, gider makbuzlarının, banka dekontlarının tamamen yanmak suretiyle zayi olduğunu iddia ederek, kendilerine TTK.’nun 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesini talep etmektedir.

Mahkememizce tüm deliller toplandıktan ve başkaca bir eksik husus kalmadığı anlaşıldıktan sonra 24/02/2021 tarihli duruşmada; iddia, dosyada toplanan delil ve belgeler incelenmek suretiyle dava konusu yapılan belgelerle ilgili olarak zayi belgesi verilmesi şartlarının bulunup bulunmadığının tespiti bakımından bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş ve dosya rapor tanzimi için alanında uzman SMMM bilirkişisine tevdi edilmiştir.

SMMM bilirkişi ... tarafından tanzim olunarak dosyaya sunulan bilirkişi raporunda özetle; dava dosyasında mevcut belgeler ve yerinde yapılan incelemeler neticesinde davacı şirketin 2011 ve 2012 yıllarına ait ticari defterlerini yasal süresi içinde tasdik ettirdiğinin görüldüğü, davacı şirket ticari defterleri üzerinde yapılan incelemede.

2011-2012 yılları satış faturalarının muhasebe kayıtlarının usulüne uygun olarak kaydedildiği, davacı şirket ile dava dışı ... şirketi arasında 21/02/2012 tarihinde Depolama Hizmeti Sözleşmesi imzalandığı, davacı şirketin faturalarını bastırdığı firma olan ... ... tarafından gönderilen 2011-2012 yılı fatura ve irsaliye bilgilerinin zayi olan fatura ve irsaliye bilgileri ile örtüşmekte olduğu, ... ... ... deposunda 11/06/2019 tarihinde meydana gelen yangın sonucu depoda bulunan tüm malzemelerin tamamen yanmış olduğunun anlaşıldığı,

içeride bulunan demirbaş listesinin kutu sayısı kutu barkod numaralarının eklendiğini ve kutu barkod numaralarına dair bilginin yangın raporunun 326 sayılı sayfasında belirtildiğinin görüldüğü, TTK.'nun 82. maddesinin 7. fıkrasında, saklamakla yükümlü olunan defter ve belgelerin yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğraması halinde, öğrenildiği tarihten itibaren 15 gün içinde ticari işletmenin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden bir belge istenebileceğinin düzenlendiği, burada belirtilen 15 günlük sürenin hak düşürücü nitelikte olduğu,

yangının 11/06/2019 tarihinde gerçekleşmiş olduğu, huzurdaki davanın 25/06/2019 tarihinde ve hak düşücü süre içerisinde açılmış olduğunun görüldüğü, tacirin basiretli bir işadamı olduğu veya olması gerektiğinden hareketle ticari defter ve belgelerini muhafazada herhangi bir kusurunun olmamasının gerektiği, yani tacirin defter ve belgeleri saklama hususunda basiretli bir tacir olmanın gerektirdiği bütün önlem ve tedbirleri almış olmasının gerektiği, kaybolan defter ve belgelerin işletmeye bağdaşmayacak bir yerde saklanmamış olmasının ve mücbir sebep ile defterlerin kaybolması arasında zaman, mekan,

sebep - sonuç ilişkileri yönünden makul ve mantıksal bir ilişkinin kurulabilmesinin gerektiği, ayrıca defter ve belgelerin kaybolması sonucunu doğuran olayın meydana gelmesinde zayi belgesi verilmesini talep eden (davacı) tacirin maddi ya da manevi bir katkısının ve kusurunun olmaması gerektiği, taktiri mahkemeye ait olmakla birlikte dava dosyasında mevcut belgeler ve yerinde yapılan incelemeler neticesinde davacı şirketin 2011 ve 2012 yıllarına ait ticari defterlerini yasal süresi içinde tasdik ettirdiğinin görüldüğü, davacı şirket ticari defterleri üzerinde yapılan incelemede.

2011-2012 yılları satış faturalarının muhasebe kayıtlarının usulüne uygun olarak kaydedildiği, davacı şirket ile dava dışı ... şirketi arasında 21/02/2012 tarihinde Depolama Hizmeti Sözleşmesi imzalandığı, davacı şirketin faturalarını bastırdığı firma olan ... ... tarafından gönderilen 2011-2012 yılı fatura ve irsaliye bilgilerinin zayi olan fatura ve irsaliye bilgileri ile örtüşmekte olduğu, ... ... ... deposunda 11/06/2019 tarihinde meydana gelen yangın sonucu depoda bulunan tüm malzemelerin tamamen yanmış olduğunun anlaşıldığı,

içeride bulunan demirbaş listesinin kutu sayısı kutu barkod numaralarının eklendiğini ve kutu barkod numaralarına dair bilginin yangın raporunun 326 sayılı sayfasında belirtildiğinin görüldüğü, TTK.'nun 82. maddesinin 7. fıkrasında, saklamakla yükümlü olunan defter ve belgelerin yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğraması halinde, öğrenildiği tarihten itibaren 15 gün içinde ticari işletmenin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden bir belge istenebileceğinin düzenlendiği, burada belirtilen 15 günlük sürenin hak düşürücü nitelikte olduğu,

yangının 11/06/2019 tarihinde gerçekleşmiş olduğu, huzurdaki davanın 25/06/2019 tarihinde ve hak düşücü süre içerisinde açılmış olduğunun görüldüğü, tacirin basiretli bir işadamı olduğu veya olması gerektiğinden hareketle ticari defter ve belgelerini muhafazada herhangi bir kusurunun olmamasının gerektiği, yani tacirin defter ve belgeleri saklama hususunda basiretli bir tacir olmanın gerektirdiği bütün önlem ve tedbirleri almış olmasının gerektiği, kaybolan defter ve belgelerin işletmeye bağdaşmayacak bir yerde saklanmamış olmasının ve mücbir sebep ile defterlerin kaybolması arasında zaman, mekan,

sebep - sonuç ilişkileri yönünden makul ve mantıksal bir ilişkinin kurulabilmesinin gerektiği, ayrıca defter ve belgelerin kaybolması sonucunu doğuran olayın meydana gelmesinde zayi belgesi verilmesini talep eden (davacı) tacirin maddi ya da manevi bir katkısının ve kusurunun olmaması gerektiği, taktiri mahkemeye ait olmakla birlikte davacı şirketin defter ve belgelerini muhafaza etmekte kusurlu olmadığı dolayısıyla talep ettiği 2011-2012 yıllarına ait muhtelif defter ve belgeler için zayi belgesi verilmesinin uygun olduğu şeklinde görüş ve kanaat bildirilmiştir.

Bilirkişi raporu davacı vekilinine usulüne uygun olarak tebliğ edilmiş, davacı vekili tarafından 30/04/2021 tarihli dilekçe ile bilirkişi raporuna karşı yazılı olarak beyan dilekçesi sunulmuştur.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 82/7. maddesine göre; “bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içerisinde kayba uğrarsa, tacir kaybı öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içerisinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir”.

Madde metninde “yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi” denilmek suretiyle bu gibi olayların benzerlerinin de bu kapsamda yorumlanması gerektiği ifade edilmiştir. Burada önemli olan, defter ve belgelerin zayi olmasında tacirin herhangi bir kusurunun bulunmamasıdır. Bir başka ifade ile davacı tacirin iddiasının hem inandırıcı hem de samimi olması, ayrıca hayatın olağan akışı içerisinde makul bir nitelik taşıması gerekmektedir.

Saklamakla yükümlü olduğu belgeleri zayi olan bir tacirin, TTK’nun 82/7. maddesindeki düzenlemeden yararlanabilmesi için; bir taraftan belgelerinin korunması bakımından gerekli dikkati ve özeni göstermiş bulunması, diğer taraftan ise ziyaa uğramanın kendi iradesi dışında ve elinde olmayan bir nedenden kaynaklanmış olması gerekmektedir. Ayrıca ileri sürülen mücbir sebebin belgelerin yok olması veya elden çıkması sonucunu doğuracak nitelik ve yoğunlukta olması gerekir.

Öte yandan zayi belgesi verilmesi talebine ilişkin davanın, tacirin zıyaı öğrendiği tarihten itibaren 15 (onbeş) gün içinde açılması gerekir. Anılan 15 günlük dava açma süresi “hak düşürücü” nitelikte olup, mahkemece re’sen dikkate alınmalıdır. Bu süre içinde davanın açılmaması halinde tacirin dava açma hakkı ortadan kalkmış olur. Somut olayda; dava konusu yangının 11/06/2019 tarihinde gerçekleşmiş olduğu, huzurdaki davanın ise 15 günlük hak düşürücü süre dolmadan 25/06/2019 tarihinde açıldığı anlaşılmıştır.

İddia, toplanan deliller, dosyada alınan bilirkişi raporu ile tüm dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesi neticesinde ticari defterlerin saklanması ve zayi talebinde bulunulurken yerine getirilmesi gereken şartları düzenleyen TTK.'nun 82. maddesi kapsamında somut olay değerlendirildiğinde; huzurdaki davanın 15 günlük hak düşürücü süre içerisinde açılmış olduğu, kanunda sayılan hallerden olan “yangın” mücbir sebebine dayanıldığı, davacı şirketin dava kosunu belgelerin korunması amacı ile gereken dikkat ve ihtimamı göstermiş olduğu,

yangının çıkmasında ve bu durumun meydana gelmesinde davacı şirketin herhangi bir kusurunun veya ihmalinin bulunmadığı, dava konusu belgelerin ziyaa uğraması olayının tamamen davacı şirketin iradesi dışında gelişen yangından kaynaklandığı, özetle davacı şirketin yargılama sırasında yasada mücbir sebep olarak sayılan hallerin varlığını ispat ettiği kanaati ile aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.

Katip ... · e-imzalıdır Hakim ... · e-imzalıdır