İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2021/508 K.2023/108

Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı arasında 02.12.2016 tarihli 1 adet tarama gemisi, 2 adet çamur gemisi ve 1 adet amfibi tarama aracı alımı sözleşmesi akdedildiğini, sözleşme bedelinin 33.800.000 TL olarak belirlendiğini, ihaleye girmek için hazırlanan ve sunulan birim fiyatlarının ihale tarihi itibariyle belirlenen fiyatlar olduğunu, sözleşme konusu gemi ve aracın imalatı için alınan hammaddelerin yabancı para cinsinden alındığını, sözleşme tarihi ile geçici kabul tarihi kurları arasında ciddi derecede fark olduğunu ve EURO bakımından ihale tarihi olan 10.10.2016 tarihinde 3,41 TL/Euro,

geçici kabul tarihi olan 11.04.2018 tarihinde ise 5,13 TL/Euro kurunun oluştuğunu, USD bakımından ihale tarihi olan 10.10.2016 tarihinde 3,05 TL/USD, geçici kabul tarihi olan 11.04.2018 tarihinde ise 4,14 TL/USD kurunun oluştuğunu, imal edilecek olan gemi ve aracın en önemli kısmını oluşturan gemi sacının hammaddesinin çelik olduğunu ve çelik fiyatlarının USD olarak belirlendiğini, sözleşme bedelinin hali hazırda hammadde bedellerini karşılamadığını, uzun süreli olan sözleşmede müvekkiline yüklenen işin müvekkilini zorladığını,

sözleşmede kararlaştırılan bedel ile müvekkilinin harcamaları arasında işlem temelini çökertecek derecede aşırı bir fark bulunduğunu, bu nedenlerle sözleşme bedelinin Borçlar Kanunun 480 ve 481. maddeleri uyarınca yeni koşullara göre uyarlanmasının zorunlu

olduğunu belirterek davalarının kabulü ile fazlaya ilişkin haklarının saklı kalması kaydı ile 02.12.2016 tarihli sözleşme bedeline mahkemece müdahale edilerek, sözleşme bedelinin öngörülemeyen ve değişen koşullara göre bilirkişi marifetiyle güncel koşullara uyarlanması ile sözleşme bedelinin belirlenmesine, belirlenen sözleşme bedelinin sözleşme koşullarına göre muaccel hale geldiğinde temerrüt tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan alınarak müvekkiline verilmesine, vekalet ücreti ve yargılama giderinin davalı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili ... İhale Komisyonu’nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile 1 adet tarama gemisi, 2 adet çamur gemisi, 1 adet amfibi tarama aracı alımı işinin ...Tic. Ltd.

Şti.’e ihale edildiğini, 10.12.2016 tarihinde sözleşme imzalandığını, 08.12.2016 tarihinde işe başlandığını ve 15.03.2018 tarihinde işin tamamlandığını, sözleşme bedelinin 33.800.000 TL +KDV olarak belirlendiğini, sözleşmenin 14.1 maddesinde, mücbir sebepler dışında fiyat farkının ödenmeyeceğinin belirlendiğini, davacının söz konusu iş kapsamında basiretli bir tacir gibi hareket etmek ve bugünün ve istikbalin piyasa durumunu işlemin yapıldığı sırada göz önünde tutması gerektiğini belirterek haksız ve yasal dayanaktan yoksun davanın reddine, yargılama gideri ve avukatlık ücretinin davacı yana aidiyetine karar verilmesini talep etmiştir.

Dava, taraflar arasındaki gemi satım sözleşmesinin uyarlanması, yeni sözleşme bedelinin belirlenmesi ve belirlenecek bedelin tahsili talepli belirsiz alacak davası olup uyuşmazlığın; sözleşmenin uyarlanması talebi bakımından sözleşme ve yasa hükümlerine göre şartların oluşup oluşmadığı ve buna göre var ise alacak miktarının tespiti hususlarında toplandığı anlaşılmıştır.

Mahkememizde açılan işbu davanın, ... 18. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 22/01/2020 tarih ... Esas ...Karar sayılı görevsizlik kararı verildiği ve davacı vekilinin talebi üzerine işbu dosya ... 24. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Esasına kaydı yapılmıştır.

..24. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 13/04/2021 tarih ... Esas, ... Karar sayılı kararı ile karşı görevsizlik kararı verilerek dosya İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi'ne gönderilmiştir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi'nin 04/11/2021 tarih 2021/1243 Esas 2021/1290 Karar sayılı ilamıyla da Mahkememizin "görevli mahkeme" olarak belirlenmesi üzerine dosya mahkememize gönderilmiş ve yukarıdaki esasına kaydı yapılmıştır.

Mahkememizce resen seçilen bilirkişiler Serbest Mali Müşavir ..., Gemi Makineleri Mühendisi ... ve Taşıma Uzmanı ... tarafından tanzim edilen 30/12/2022 havale tarihli raporda özetle; imalatı yapılan 3 adet su aracının toplam satış bedeli 33.800.000 TL olduğu, satış bedelinden toplam maliyet bedeli olan 27.322.076,25 TL'nin düşülmesi sonrasında davacı şirketin toplam karı 6.477.923,75 TL, buna göre kar marjının ise 9623,70 (6.477.923,75 TL/27.322.076,25 TL) olduğu, 08.12.2016 tarihinde işe başlandığı ve 15.03.2018 tarihinde iş tamamlandığı,

davalı idarenin 02.06.2017 tarihinde 14.000.000 TL, 12.02.2018 tarihinde 13.200.000 TL ve 10.04.2018 tarihinde 6.600.000 TL ödeme yaparak, sözleşme bedelinin tamamını aldığını, davalı idarenin en ucuz teklifi veren ...A.Ş. firmasının bazı evraklarının eksik olması nedeniyle değerlendirme dışı bıraktığını ve işi ikinci en ucuz teklifi vermiş olan davacıya 33.800.000,00 TL bedel karşılığında verdiğini, dosya bilgilerinden ihale tarihi olan 10.10.2016 tarihinde 1 Amerikan Doları'nın 3.0585 TL, işin geçici kabul tarihi olan 11.04.2018 tarihinde ise 4.1453 TL olduğunun anlaşıldığı,

aynı tarihlere ilişkin Euro kurunun ise sırasıyla 3.41 TL ve 5.13 TL olduğunun görüldüğü, dolayısıyla ihaleye çıkıldığı tarih ile işin tamamlandığı tarih arasında Türk Lirası'nın değer kaybı yaşadığının aşikar olduğu belirtilmiş olmakla davacı ...'in uyarlama talebinin TBK madde 481'in şartlarının gerçekleşmemesi nedeniyle reddedilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Taraflar arasında 02/12/206 tarihli sözleşme uyarınca, 1 adet tarama gemisi, 2 adet çamur gemisi ve 1 adet amfibi tarama araç gemisinin imalatı ile davalıya teslimi hususunda anlaşma bulunduğu, sözleşme hükümleri gereğince; sözleşmenin birim fiyat sözleşmesi olduğu sözleşme süresinin işe başlama tarihinden itibaren 15 ay olduğu,

ödemeye esas para biriminin Türk Lirası olduğu ve fiyat farkının hesaplanmayacağının ancak mücbir sebepler veya idareden (davalıdan) kaynaklanan nedenlerle işin bitim tarihinin süre uzatımı verilmek sureti ile uzatılması halinde, yürürlükte bulunan fiyat farkına ilişkin esaslar dikkate alınarak fiyat farkı hesaplanacağının kararlaştırıldığı, mücbir sebep olarak ise; doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ile gerektiğinde Kamu İhale Kurum tarafından belirlenecek benzer hallerin belirlendiği anlaşılmıştır.

Davaya konu gemilerin yapımınına 08/12/2016 tarihinde başlandığı ve 15/03/2018 tarihinde ise işin tamamlanarak geçici kabulün 11/04/2018 tarihinde yapıldığı dosya kapsamında sabittir. Davalının ise sözleşme bedellerini 02/06/2017 tarihinde 14.000.000,00 TL, 12/02/2018 tarihinde 13.200.000,00 TL ve 10/04/2018 tarihinde de 6.600.000,00 TL olmak üzere ödediği anlaşılmıştır.

Dava konusu gemilerin yapımına ilişkin olarak davalının çıktığı ihaleye toplamda 3 firmanın teklif verdiği, en düşük teklifin 24.985.481,00 TL olduğu, davacının en düşük ikinci teklifi 33.800.000,00 TL olarak verdiği, üçüncü teklifin ise 35.597.900,00 TL olduğu dosyaya celp edilen ihale dosyasındaki belgelerden anlaşılmıştır. Ancak en düşük tekifi veren firmanın bazı evraklarının eksik olması nedeni ile değerlendirme dışı bırakıldığı çanlaşılmıştır. Dolayısı ile bilirkişiler tarafından, dava konusu toplam 4 deniz aracının davacıya ihale edildiği bedelin, yapılan piyasa araştırması ile alınan tekliflere göre uyumlu ve makul olduğu belirtilmiştir.

Bilirkişilerce dava konusu deniz araçlarının maliyetlerinde birinci sırada yer alan çelik malzemesi ile ana ve yardımcı makineler ve seyir cihazlarının yer aldığı, bunların ise yurt dışından döviz kullanılarak satın alındığı belirtilerek, işe başlama ve geçici kabul tarihlerindeki kur bilgileri ile bu tarih aralığındaki birimi fiyatlardaki artışlar belirtilmiştir. Bu maliyetler dışında ise işçilik maliyetlerinin yer aldığı bilirkişilerce açıklanmış olup dava konusu sözleşme süreci içerisinde işçilik maliyetlerinin artmadığı belirtilmiştir. Dosya kapsamında davacı tarafından bu malzemelerin satın alınmasına dair faturalar ile satın alınma tarihlerine ilişkin belgeler dosyaya sunulmamıştır.

Davacıya ait ticari defter kayıtları üzerinde yapılan inceleme neticesinde,incelemede, imalatı yapılan 4 adet su aracın toplam satış bedelinin 33.800.000 TL olduğu; toplam maliyetin ise 27.322.076,25 TL olduğu, satış bedelinden toplam maliyet bedelinin düşülmesi sonrasında davacı şirketin toplam karının 6.477.923,75 TL, buna göre kâr marjının ise %23,70 (6.477.923,75 TL/27.322.076,25 TL) olduğu tespit edilmiştir.

Taraflar arasındaki sözleşmenin 6. Maddesinde "götürü usulün" kararlaştırıldığı anlaşılmakla, TBK 480 maddesi gereği bedel götürü olarak belirlenmişse yüklenicinin eseri o bedelle meydana getirmekle yükümlü olduğu, eser, öngörülenden fazla emek ve masrafı gerektirmiş olsa bile yüklenicinin belirlenen bedelin artırılmasını isteyemeyeceği düzenlenmiştir. Götürü bedelin değiştirilmesinin tek şartı ise TBK m. 480/2’de özel olarak düzenlenen, dava konusu isteme dayanak uyarlama isteme halidir. Uyarlamanın şartları ise; başlangıçta öngörülemeyen/öngörülebilir olmasına rağmen taraflarca göz önünde bulundurulmayan bir durumun meydana gelmesi ve bu durumun eserin götürü bedel ile yapılmasına engel olması yahut aşırı derecede güçleştirmesi olarak belirtilmiştir.

Dosya kapsamında alının bilirkişi raporundaki tespitlere göre, davacının dava konusu sözleşme konusu edimleri %23,70 oranında kar marjı ile yerine getirdiği belirlenmiş olup, bu oranın, dava konusu sözleşme sürecindeki Türk Lirasındaki değer kaybına ve buna bağlı maliyet artışına rağmen sektör ortalamaları ile uyumlu ve makul olduğu belirtilmiştir.

Bu hali ile dosya özelinde davacının talebine konu sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması şartlarının oluşmadığı, taraflarca başlangıçta öngörülemeyen/öngörülebilir olmasına rağmen taraflarca göz önünde bulundurulmayan bir durumun meydana gelmediği bir an için artan kur ile maliyetlerin bu kapsamda değerlendirilmesi düşünülse de bu durumun davacının kar marjı dikkate alındığında, eserin götürü bedel ile yapılmasına engel oluşturmadığı mahkemece kabul edilmiştir.

Her ne kadar davalı vekili tarafından ...süresinin hesaplamalara dahil edilmediği itirazında bulunulmuşsa da, garanti sözleşmesi sürecinde davacının aktif bir üretim maliyetinin oluşmadığı, ayıplı bir ifa durumunda gerekli görülmesi halinde yapılacak onarım ve tadilatlara ilişkin olarak garanti sürecinin öngörüldüğü değerlendirildiğinde itiraz mahkemece yerinde görülmemiştir.

Bununla birlikte, her ne kadar davalı vekili taraından sözleşme sürecinde ham madde fiyatlarının %100'e yakın oranda arttığından bahsedilmişse de, davacı vekilinin belirttiği kurumlara müzekkere yazılarak çelik birim maliyetlerindeki artış istenmiş olup, gelen müzekkere cevaplarından sözleşme tarihine yakın 10/11/2016 tarihinde birim fiyatı 0,64 USD olan çeliğin geçici kabul tarihinde ise 0,92 USD olduğu anlaşılmıştır.

Ancak davacı tarafından kullanılan malzemelerin hangi tarihlerde hangi birim bedelden ve hangi kur ile satın alındığına dair dosyaya delil sunulmadığı gibi, davacı ticari defterleri üzerinde yapılan inceleme ile neticede dava konusu sözleşmede davacı kar marjının %23,70 oranında olduğu tespiti karşısında, davacının aksi yöndeki beyanlarına mahkemece itibar edilmemiştir.

Kaldı ki davacının alınmasını talep ettiği defter kayıtları incelemesi mahkemece yaptırılmış olup, açıklanan tespitlere davacının defter incelemesi neticesi ulaşılmıştır. Son olarak ise davalı vekilince bilirkişi raporuna itiraz dilekçesinde 22/01/2022 tarihli Kanundan bahsedilmişse de, dava konusu sözleşme tarihi, sözleşme süresi ve hatta dava tarihi dikkate alındığında bahsedilen kanunun uyuşmazlık bakımından uygulanması da hukuken mümkün değildir.

Dosyaya sunulan bilirkişi raporundaki tespitler mahkemece denetime ve hüküm kurmaya elverişli bulunmuş ve dayandıkları gerekçeler ile ulaştıkları tespitler ise mahkemece dosya kapsamı ve deliller ile uyumlu bulunduğundan bilirkişi raporu da hükme esas alınarak davanın reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

Katip · ¸e-imzalıdır Hakim · ¸e-imzalıdır