İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2020/775 K.2025/329

Yukarıda açık kimliği yazılı taraflar arasında görülen TAZMİNAT davasının mahkememizde yapılan yargılaması sonunda:

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Davalı şirketin, 19.09.2014 tarihli 5 yıl süreli Bayilik Sözleşmesi ile Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) dağıtım şirketi olan müvekkil ...

A.Ş.’nin bayiliğini yaptığını, normal şartlar altında sözleşmenin sona erme tarihinin 19.09.2019 olduğunu, ticari ilişki devam ederken ...Dairesi Başkanlığı’nın İnternet Sitesinde yayınlanan İptal Bildirimine göre davalı şirketin EPDK nezdindeki ... sayılı LPG Otogaz Bayilik Lisansının bilgileri ve muvafakatleri dışında 21.05.2019 tarihinde başka bir dağıtım şirketi olan ...

Şirketi‘ne transfer edildiğini gördüklerini, müvekkil şirket adına kayıtlı olan söz konusu lisansın, muhatabın kendi isteği ile sonlandırılarak bir başka dağıtım şirketi üzerinden lisans alınmasının taraflar arasında imzalanan bayilik sözleşmesine aykırılık teşkil ettiğini, Bayilik Sözleşmesi''nin 2. Maddesine göre.

Bayi yasal prosedürleri tamamlayarak yetkili makamlardan çalışma izni, işyeri çalışma ruhsatı, LPG otogaz bayilik lisansını almakla mükellef olduğunu, davalının sözleşmenin asli devamlılık unsurlarından biri olan LPG Otogaz Bayilik lisansını EPDK nezdinde sonlandırmasının açıkça sözleşmeye aykırılık teşkil ettiğini, bu nedenlerle sözleşmenin fiilen ve hukuken uygulanamaz hale geldiğini, ...

32. Noterliği'nin ... tarihli ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile davalı ile imzalanan bayilik sözleşmesinin bu nedenlerle feshedildiğini, davalının, sözleşmenin haksız şekilde feshine sebebiyet vermekle, müvekkilin zarara uğramasına neden olduğunu, bu nedenle davalının, Bayilik Sözleşmesi'nin 32. Maddesinin (a) bendine göre müvekkilinin uğradığı müspet zararı tazmin etmek zorunda olduğunu, müvekkilin uğradığı kar mahrumiyetinin yapılacak bilirkişi incelemesi ile tespit edilmesini talep ettiklerini, ayrıca davalı taraf,

sözleşmenin 32. Maddesinin (b) bendine göre sözleşmeye aykırı davranışlarıyla sözleşmeyi feshettiğinden cezai şart ödemekle yükümlü olduğunu, ayrıca sözleşme imzalanırken davalıya ariyeten teslim edilmiş olan emtianın da sözleşmenin feshiyle birlikte müvekkile iade edilmesi gerektiğini (bu emtiaların şunlardan ibarettir: Çift Tabancalı A Tipi ..., 10 metreküp LPG Otogaz Tankı, Redjacket pompa için kademe, Redjacket pompa için motor, Elektrik Panosu Modemli /Tek tank için), emtianın rayiç bedelini tayin edemediklerinden şimdilik 2.000 TL harca esas değer olarak bildirdiklerini,

emtianın rayiç bedeli tespit edildiğinde eksik harcın tamamlanacağını belirterek, şimdilik 500,00.-TL kâr mahrumiyeti, 5.000,00.-TL cezai şarttın tahsiline ayrınca ariyet olarak teslim edilmiş emtianın iadesine, emtianın iadesinin mümkün olmaması halinde rayiç bedelin davalıdan tahsili (harca esas değer 2.000,00- TL esas alınmıştır) olmak üzere, şimdilik toplam 7.500,00.- TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faiz oranı üzerinden faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davaya cevap verilmemiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRMESİ VE HUKUKİ NİTELENDİRME

Dava, bayilik sözleşmesinin haksız feshinden kaynaklanan kâr mahrumiyeti, cezai şart ve ariyet olarak sözleşme gereği teslim edilen emtianın (demirbaşların) iadesi olmadığı takdirde rayiç bedelin tahsili istemine ilişkin tazminat davasıdır. Davaya cevap verilmediğinden taraflar arasında üzerinde uzlaşılan bir husus bulunmamaktadır. Çözümlenmesi gereken sorun, sözleşmenin feshinin haklı olup olmadığı, haklı ise davacının talep edebileceği maddi zararlarının mevcudiyeti ve miktarı noktasında toplanmaktadır. Mahallinde inceleme yapma yetkisi verilerek yapılan bilirkişi incelemesi sonunda verilen raporlarla birlikte, iddia, toplanan deliller, yapılan yargılama ve tüm dosya kapsamına göre;

Mahkememizce talimat yoluyla alınan 25.10.2022 tarihli bilirkişi heyet raporuna göre.

Tespite konu akaryakıt istasyonununun aktif olarak çalıştırıldığı, motorin ve benzin ile birlikte tek tank tek dispenser ile otogaz satışıda yapıldığı, otogaz sisteminin sağlam eksiksiz ve çalışır durumda olduğu dikkate alınarak ariyet malların mevcut olduğu, sistemin çalışır durumda olduğu ancak kurulum dönemi itibari ile kullanımdan kaynaklı yıprandığı, hasarlı olmadığı, davacıya iadesinin demontaj ile mümkün olduğu, ancak demontaj sırasında zarar göreceği ve ekonomik değerinin azalacağı, 10 m3 LPG stok tankının hurdaya döneceği, kurulum dönemi itibari ile aynen iadesinin mümkün olmadığı,

komple otogaz sistemine ait 30/12/2020 dava tarihi itibariyle rayiç değerlerinin amortisman ve hurda bedeli düşülmüş olarak 150.000,00 TL olacağı, davalı “... Ltd. Şti.” firmasının 2016, 2017, 2018 ve 2019 hesap dönemlerine ait yasal defterlerinin TTK’ nu 64 ve 65. Maddeler çerçevesinde açılış ve kapanış tasdiklerinin yapıldığı, yasal defterlerin kayıt nizamına uygun olarak tutulmuş olduğu, davalı “... Ltd.

Şti.” firmasının 2016, 2017, 2018 ve 2019 hesap dönemlerine ilişkin defter kayıtları üzerinden yapılan incelemeler 31.12.2019 tarihi itibariyle davalı “... Tic. Ltd. Şti.” firmasının davacı “...

A.Ş.” firmasına herhangi bir alacak ve borç bakiyesinin söz konusu olmadığı, davalı firmanın davacı firmadan sözleşme dönemi içerisinde Ekim 2014 döneminde 13.631 Kğ LPG alışı ile en yüksek alış işlemini yaptığı ve söz konusu alışın sözleşme fesih tarihindeki değerinin ise 104.462,53 TL olduğu, bu tutarın ise sözleşmenin 32/b uyarınca cezai şart olarak hesaplandığı, dava tarihinin 30.12.2020 tarihi olduğu, ancak söz konusu tarih itibari ile davalı firmanın ekonomik gücünü ortaya koyan ciro, karlılık, öz kaynak verilerini içeren 31.12.2020 tarihli K.V.

Beyannamesinin dava dosyası içerisinde olmaması nedeni ile dava tarihi itibari ile söz konusu cezai şart tutarının davalının ekonomik olarak mahvına neden olacak düzeyde olup olmadığı hususu ile ilgili bir tespit gerçekleştirilemediği, davacı firmanın sözleşme fesih tarihi sonrası aynı bölgede başka bir bayilik ilişkisi kurup kurmadığı hususunun tespit edilemediği, bu durumun ancak EPDK’ dan alınacak davacı ...ne ait 24.05.2019 tarihi sonrası bayilik lisans giriş bildirimlerinin sorgulanması sonucu EPDK’ dan gelecek bilgi ve belgelerle tevsik edilebileceği yönünde görüş bildirilmiştir.

Mahkememizce davacının ticari defterlerinin incelenerek, önceki rapor ve rapora karşı yapılan beyanda değerlendirilerek alınan 14.06.2023 tarihli bilirkişi heyet raporunda özetle. Taraflar arasındaki ticari ilişkinin kurulduğunun her iki tarafında kabulünde olduğu, taraflar arasındaki sözleşmenin davalı tarafça davacıya ...

7. Noterliği aracılığı ile gönderilen... tarihli ... yevmiye numaralı ihtarname ile feshedildiğinin anlaşıldığı, Davacı ...Ş. nin 2014 yılı ticari defterlerinin açılış ve kapanış tasdiklerinin yasal süresinde yapıldığı, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 yılları yevmiye ve kebir defterlerinin E- Deftere tabi olduğu, E-Defter Beratlarının yasal süresinde verildiği, sadece açılış tasdikine tabi envanter defterlerinin ise açılış tasdiklerinin yasal süresinde yaptırıldığının tespit edildiği, talimatla aldırılan bilirkişi raporunda.

Davalı “... Tic. Ltd.

Şti." firmasının 2016, 2017, 2018 ve 2019 hesap dönemlerine ait yasal defterlerinin TTK' nu 64 ve 65. Maddeler çerçevesinde açılış ve kapanış tasdiklerinin yapıldığı, yasal defterlerin kayıt nizamına uygun olarak tutulmuş olduğu hususunun belirtildiği, otogaz sisteminin sağlam eksiksiz ve çalışır durumda olduğu dikkate alınarak ariyet malların mevcut olduğu, sistemin çalışır durumda olduğu ancak kurulum dönemi itibari ile kullanımdan kaynaklı yıprandığı, hasarlı olmadığı, davacıya iadesinin demontaj ile mümkün olduğu,

ancak demontaj sırasında zarar göreceği ve ekonomik değerinin azalacağı, 10 m3 LPG Stok Tankının hurdaya döneceği, kurulum dönemi itibari ile aynen iadesinin mümkün olmadığı, komple otogaz sistemine ait 30/12/2020 dava tarihi itibariyle rayiç değerlerinin amortisman ve hurda bedeli düşülmüş olarak 150.000,00 TL olacağı, davalı firmanın davacı firmadan sözleşme dönemi içerisinde Ekim 2014 döneminde 13.631 Kg LPG alışı ile en yüksek alış işlemini yaptığı ve söz konusu alışın sözleşme fesih tarihindeki değerinin ise 104.462,53 TL olduğu, bu tutarın ise sözleşmenin 32/b uyarınca cezai şart olarak hesaplandığı, hususlarının tespit edildiği,

taraflar arasında akdedilen sözleşmenin 30.04.2019 fesih tarihinden sözleşme bitiş tarihi olan 19.09.2019 tarihine kadar (19.09.2019 – 30.04.2019 =) 142 günlük çalışılmayan süre içerisinde davacı tarafça talep edilebilecek kar mahrumiyetinin 30.043,32 TL olarak muhasebe uzmanı bilirkişi tarafından hesaplandığı, cezai şart miktarı yönünden talimat ile alınan rapor’da hesaplama bulunduğu; prensip olarak, “ariyet” kurumuna dahi esaslar çerçevesinde, davacının davalı yana ariyeten verdiğini ispat ettiği malzemeyi, ilgili kanuni düzenlemede yer alan ilkelere göre (bu konuda bkz: ..., Borçlar Hukuku- Özel Borç İlişkileri, 18. Bası, Ankara 2018, sh.

378 vd.) geri almaya hakkı olduğunun kabulü gerekeceği; ilkesel nitelikte bir karar olarak kabul edilen yüce Y. HGK E. ... E ve ...

K. nolu, 12.6.1996 tarihli karardaki prensiplerin somut çekişme açısından tatbiki ve bundan başka/ayrıca cezai şartın somut çekişmede uygulanmasının kabulü mahkemece benimsenirse bunun indirim koşullarının mevcudiyetinin takdirinin tamamen mahkemeye ait bulunduğu (bu konuda ayrıca bkz:..., Türk Borçlar Hukuku-Genel Hükümler, İstanbul 2012, 23.bası, sh. 455 vd. ve bilhassa orada sh. 458-460 arasında yer bulan anlatımlar ile dn.

25-26’da yer bulan içtihatlar) yönünde görüş bildirilmiştir.

İtirazlar üzerine alanın 27.11.2024 tarihli bilirkişi heyet EK Raporunda özetle.

Bilirkişilerin hüküm kurucu olmadığı ve hele hele mahkemenin yerine geçecek şekilde görüş izhar etmelerinin yasa gereği olanaksız olduğu, yanlar arasında akdedildiği davacı yanca ileri sürülüp, 29.3.2019 tarihinde tanzim edildiği bildirilen ve “ikale sözleşmesi” mahiyetini haiz işlem de kendi içindeki anlatımına göre yanlar arası ilişkinin sona ermesini tazammum etmekte ise de, ibra keyfiyeti ihata etmediğini, belgenin nihai takdirinin mahkemeye ait kalarak işaret etmek gerekir ki, ariyet meselesi ile ilgili olarak Kök Rapor’da ilkesel esaslara yer verildiğini, bu anlamda,

ariyet yönünden ortaya konan ve davalının sunduğu Uzman Görüşü bünyesinde 27 ile 28. sayfalarda yer verilen hususların yerinde olduğunu, ispat keyfiyetinin davalının savladığı gibi tekemmül ettiğini mahkemeye mütalaa edecek olursa, Kök Rapor’da yer verilen görüşün özü ayrıca muhafaza edilmek kaydı ile bu alanda davalı yaraına hüküm kurmakta şüphesiz o muhtar olduğunu, kök raporda, Uzman Görüşü’nde yer verilen “davacının zararı azaltma yükümü” mahiyetindeki anlatımlarına, bu konudaki en ilkesel içtihat kabul edilen YHGK ...E. ve ...

K. sayılı 12.6.1996 tarihli içtihata atıfla zaten yer verildiğini, ancak, davalının faaliyet yeri itibariyle, davacının anılan bölgede bir başka istasyon açılması için çaba harcayıp harcamadığı, bundan kaçınıp kaçınmadığı, mümasil bir istasyon yeri olup olmadığı hususlarının bu safhada aydınlatması gerektiği mahkemece değerlendirilecek olursa, bu cihetlerin ancak talimat yolu ile alınan/alınacak bir Rapor ile belirlenebilir mahiyette olduğu yönünde görüş bildirilerek kök raporda ısrar edilmiştir.

Bilirkişiler dava dilekçesinde belirtilen ve davalıya ariyet olarak bırakıldığı söylenen emtiaları söz konusu akaryakıt istasyonunda görüp, kurulu vaziyette olduklarını tespit etmişlerdir. Bu emtiaların davalı tarafa söz konusu sözleşme gereği fiilen teslim edildiği, çalışır vaziyette oldukları ve istasyonun ...olarak aktif olarak çalıştığı tespit edilmiştir. Tespit edilen emtialar fotoğraflanarak rapora aktarılmıştır. Davalı vekili ariyetlerle ilgili olarak teslim belgesinin olmadığını ve bu hususun ispatlanamadığını ileri sürmekte ise de dava dilekçesi ekinde sunulan 19.09.2014 tarihli sözleşme ekinde davalının imzasını taşıyan "Demirbaş Teslim ve Tesellüm Belgesi" ve "Otogaz İstasyonu LPG Tesisatı Malzeme Listesi" sunulduğu anlaşıldığından davacı vekilinin görüşüne iştirak edilmemiştir.

Davalının ibraz ettiği defter ve belgeler incelendiğinde, 2016, 2017 ve 2018 yılı ticari defterlerinin TTK.nun 64/3.maddesi gereğince açılış/kapanış tasdiklerinin yapıldığı, defterlerin usulüne uygun olarak tutulduğu bilirkişi tarafından tespit edilmiş, bu nedenle defterlerin sahibi lehine delil oluşturma vasfına sahip olduğu kabul edilmiştir.

Defter kayıtlarında taraflar arasındaki ticari ilişkiyi gösteren hesap hareketlerinin bulunduğu, alacak/borç bakiyesinin bulunmadığı mali müşavir bilirkişi tarafından tespit edilmiştir.

Taraflar arasında 19.09.2014 tarihinde “LPG ile Çalışan Karayolu Taşıtları İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi” imzalanmıştır. Sözleşme ile davalı firmaya davacı tarafından 602426 numara ile bayilik kodu verilmiştir. Sözleşmenin 33. Maddesinde sözleşme süresi 5 yıl olarak kararlaştırılmıştır. Sözleşmenin sona ereceği tarih 19.09.2019 tarihidir.

Enerji piyasası Denetleme Kurumu Petrol Piyasası Başkanlığı'nın 19/11/2021 tarihli cevabi yazı içeriğinden, davalı firmanın ... tarih ve ... sayılı olur ile ... A.Ş.nin bayisi haline geldiği bildirilmiştir. Bilirkişi heyeti de yerinde bu tespiti yapmıştır.

O halde sözleşme bitmeden ve geçerli bir neden sürülmeden, davacı firmanın bayiliğini bırakarak bir başka dağıtım şirketi ile sözleşme imzalayan davalı şirketin, sözleşmeyi bu tarihte haksız olarak feshettiğinin kabulü gerekir. Davacı da bu fesih nedeniyle ... 32. Noterliğinin ... tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi keşide ederek sorumluluk ihtarında bulunmuştur. Davalı vekili bu konuda da sözleşmenin fesh edilmediğini kendiliğinden sona erdiğini savunmakta ise de ...

7.Noterliği'nin ... tarih ve ... yevmiye nolu ihbarnamesinde "Aramızda OTO-GAZ BAYİLİK SÖZLEŞMESİ konularını kapsayan bir sözleşme yapmıştık. Şimdi ise gördüğüm lüzum üzerine aramızdaki bu sözleşmeyi tek taraflı olarak fesih ediyorum. Sözleşmenin bugünden itibaren hükümsüz olduğunu veni hukuken bağlamayacağını hukuken bildiririm." demiştir. Bu nedenle davalı vekilinin sözleşmenin kendiliğinden sona erdiği yönündeki görüşüne iştirak edilmemiştir.

İhtarnamede sözleşmenin süresinden önce ve fesih sebepleri bildirilmeden fesh edilmesi nedeniyle davalı tarafın sözleşmeyi feshinde haksız olduğu kabul edilmiştir. Buna göre raporda da hesaplandığı üzere sözleşme 142 gün önceden fesh edilmiştir.

Cezai şarta ilişkin 32. Madde gereğince "...Bayiin süresinden önce haksız olarak bayilik sözleşmesini feshetmesi... Halinde...", yine aynı maddenin b. Bendinde " ..32/a maddesinde yer alan yükümlülükten ayrı olarak; Bayinin İpragaz’ dan LPG alımı yapacağı dönem içinde LPG alımının en yüksek olduğu aydaki LPG miktarının fesih tarihindeki perakende satış fiyatı ile çarpımı sonucu bulunacak bedeli cezai şart olarak Bayi ...’a ödemeyi kabul ve taahhüt eder…" şeklinde cezai şartın nasıl hesaplanacağı gösterilerek taraflarca kabul edilmiştir. Bu yönden de yani sözleşmede hüküm bulunmadığı yönündeki davalı vekilinin itirazlarına iştirak edilmemiştir.

Dosyaya davacı tarafından mail yoluyla bilirkişi heyetine sunduğu dokümanlardan anlaşıldığı kadarıyla sözleşme dönemi içerisinde davalı firmanın, davacı firmadan LPG alımının en yüksek olduğu dönemin Ekim 2014 dönemi olduğu ve bu dönemde davalı firmanın davacı firmadan 13.631 kg LPG alışı yaptığı tespit edilmiştir.

Sözleşme fesih tarihi itibariyle EPDK’ın EBİS Sistemine yansımış LPG Otogaz Perakende Satış Fiyatının 3,91 TL/LT olduğu tespit edilmiştir. Bu fiyata göre yapılan hesaplamamada cezai şart tutarı 104.462,53.-TL olarak bulunmuştur.

Davalı firmanın dava tarihi itibariyle ekonomik gücü mali müşavir bilirkişi tarafından (talimatla alınan bilirkişi raporu) incelendiğinde, 2019 yılı için davalının öz sermayesinin 424.267,17.-TL, net kârının ise 223,726,05.-TL olduğu, hesaplanan cezai şart miktarı olan 104.462,53.-TL ile karşılaştırıldığında, yıllık kârının % 91,85'ine, öz sermayesinin ise % 24'62'sine tekabül ettiği gözlenmiştir. Bu miktar davalının ekonomik olarak mahvına sebep olacağı kabul edildiğinden TBK.nun 182.maddesi gereğince 1/2 oranında indirilmesinin hakkaniyetli olacağı kabul edilerek cezai şart miktarı olarak 52.231,26.-TL kabul edilmiştir.

Yukarıda bilirkişi raporunda da işaret edildiği üzere; taraflar arasında akdedilen sözleşmenin 30.04.2019 fesih tarihinden sözleşme bitiş tarihi olan 19.09.2019 tarihine kadar (19.09.2019 – 30.04.2019 =) 142 günlük çalışılmayan süre içerisinde davacı tarafça talep edilebilecek kar mahrumiyetinin 30.043,32 TL olarak muhasebe uzmanı bilirkişi tarafından hesaplandığı, rapora itibar etmemek için bir neden görülmediği, hesaplamanın yanlış yapıldığına dair somut veriler ileri sürülmediği anlaşıldığından bu görüş hükme esas alınmış ve bu miktar üzerinden kâr mahrumiyeti talebi kabul edilmiştir.

Bilirkişi kurulu, otogaz sisteminin sağlam eksiksiz ve çalışır durumda olduğunu tespit etmiştir. Sistemin kullanımdan kaynaklı olarak yıprandığı ancak hasarlı olmadığı görülmüştür. Sistemin davacıya iadesinin demontaj ile mümkün olduğu, ancak demontaj sırasında zarar göreceği ve ekonomik değerinin azalacağı, 10 m3 LPG Stok Tankının hurdaya döneceği, kurulum dönemi itibari ile aynen iadesinin mümkün olmadığı tespit edilmiştir. Komple otogaz sistemine ait 30/12/2020 dava tarihi itibariyle rayiç değerlerinin amortisman ve hurda bedeli düşülmüş olarak 150.000,00.-TL olacağı, hesaplanmıştır. Hesaplama ve bulunan bedel makul bulunmuş, ariyetlerin aynen teslimi mümkün görülmediğinden bedeli hükme esas alınmıştır.

Davacı vekili davasını belirsiz alacak davası olarak açmamıştır. Bu nedenle dava kısmi alacak davası olarak ele alınmıştır.

Davacı vekili de bu miktarlar üzerinden yani 104.462,53.-TL cezai şart, 30.043,32.-TL kâr mahrumiyeti ve 150.000,00.-TL ariyet bedeli olmak üzere toplam 284.505,85.-TL üzerinden 18.02.2025 tarihinde davasını ıslah etmiş, kısmi alacak (tazminat) davası açtığından talep sonucunu bu miktarlara göre tamamlayarak ıslah harcını yatırmıştır.

Sonuç olarak; 52.231,26.-TL cezai şart, 30.043,32.-TL kâr mahrumiyeti ve 150.000,00.-TL ariyet bedeli olmak üzere toplam 232.274,58.-TL tazminat ve alacağın davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bu miktarın 7.500,00.-TL'sine dava tarihi olan 30.12.2020, kalan 224.774,58.-TL'sine ıslah tarihi olan 18.02.2025 tarihinden geçerli avans faizi uygulanmasına karar vermek gerekmiş olup aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

KATİP ... HAKİM ...