İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/774 K.2024/34

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda, ... 9.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas ... Karar sayılı yetkisizlik kararı gereği Mahkememize tevzi edilen dosyada 6100 sayılı HMK'nın m.119/1-ğ uyarınca hüküm vermeye elverişli bir netice-i talep barındırmayan bir kısım davalılar bakımından davanın açılmamış sayılmasına ve davalı faktoring şirketi içinse esastan reddine dair verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44.Hukuk Dairesi'nin 2022/1109 Esas 2022/1287 Karar sayılı kararı gereği yargılamaya devam olunmuştur.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Dava: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Müvekkili şirket aleyhine davalı ... A.Ş.tarafından ... 31.İcra Müdürlüğü'nün ...

Esas sayılı dosyası ile kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlatıldığını, alınan ihtiyati haciz kararına istinaden davacı şirketin haberi dahi yokken merkez adresine hacze gidildiğini ve müvekkillerinin haciz baskısıyla borçlusu olmadığını 24.752,00-TL'yi ödemek zorunda kaldığını, ancak davalı tarafça başlatılan icra takibinin haksız ve hukuki mesnetten yoksun olduğunu, davacının ticari ilişki içerisinde bulunduğu ... ve ...Şirketi'ne olan cari hesap borcuna ilişkin ...

Bankası ... Şubesi'nin 31/10/2018 tarihli ... sayılı ve 18.623,16-TL bedelli çek keşide ederek verdiğini, çekin kaybolması sebebiyle açılan çek iptali davasında 31/10/2018 tarihinde ödemeden men kararı verdiğini, çeki eline geçiren kötü niyetli 3.kişilerin ... A.Ş.'nin kaşesini ve şirket yetkilerinin imzalarını taklit ettiğini, çeki ciroladığını, ardından bu çeki teslim alan ve cirolayan kötü niyetli davalı ...Şti. çeki...Şti.'ye, bu firmanın ise çeki cirolayarak ...

A.Ş'ye teslim ettiği, ... Şti.'nin kötü niyetli 3.kişi olduğunu, zira ...'ı tanımadığını, ... ile arasında iş bu çekin verilmesini gerektirecek hiçbir ticari ilişki olmadığını, ...'ın kendisine borcu olmadığını bile bile çeki alarak ciroladığını ve bir başka firmaya teslim ettiğini, ciro silsilesindeki hiçbir firmanın birbiriyle bir ticari ilişkisi bulunmadığını,

olayın tamamen bir hırsızlık ve dolandırıcılık işleminden ibaret olduğunu beyanla takibe dayanak çekteki ciro silsilesinin kopuk olması ve cirantalarının kötü niyetli olması sebebi ile müvekkili tarafından borçlu olmadığı halde haciz baskısı altında ödenen 24.752,00-TL'nin davalılardan tahsil tarihinden itibaren işleyecek reeskont avans faizi ile birlikte istirdatına, davalı aleyhine asıl alacağın %20'sinden az olmamak üzere tazminata, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Cevap: Davalı ... A.Ş. vekilinin cevap dilekçesinde özetle: İcra dosyasında davacı değil borçlu ... A.Ş.

Tarafından ödeme yapıldığından davacının taraf sıfatının bulunmadığını, bu konuda dosya borcunun kim tarafından ödendiğinin icra müdürlüğüne sorulması gerektiğini, müvekkilinin çeki, çekin alımına sebep olan fatura ile birlikte devralan iyi niyetli meşru hamil konumunda olduğunu, müvekkilinin hukuken kendisine emrettiği yükümlülüklere göre hareket ettiğini, davacının çekteki imzasını açıkça kabul ettiğini, davacının aynı iddialarla ... 29.İcra Hukuk Mahkemesinin...

Esas sayılı dosyası ile borca itirazda bulunduğunu ve şikayetinin de reddedildiğini beyanla tüm taleplerin reddine, lehine tazminatına hükmedilmesine, vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin davacı taraf üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Cevap: Davalı ... A.Ş. (Eski Ünvan: ... Tic. A.Ş. vekilinin cevap dilekçesinde özetle: Davaya konu çekin herhangi bir kişi veya tüzel kişiliğe ciro edilmeden kaybolduğunu,...7.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... 8 Esas sayılı dosyası ile çek hakkında ödemeden men kararı alındığını, çekin arka yüzünde bulunan ve ... tarafından cirolandığı izlenimi veren kaşe ve imzanın sahte olduğunu, ciro silsilesinin kopuk olduğunu, müvekkili şirketin davacı şirkete istirdatı gerektiren bir borcunun bulunmadığını, çek bedelinin müvekkiline ödendiğini beyanla, müvekkili şirketin davacıya karşı borcu bulunduğundan istirdat davasının reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı... Şirketi ve davalı ... Şirketi tarafından yasal süresi içerisinde cevap dilekçesi sunulmadığı ve bu suretle iddiaların inkarı cihetine gidildiği anlaşılmıştır.

Toplanan Deliller:

... tarafından hazırlanan 06/04/2023 tarihli bilirkişi raporu,

... tarafından hazırlanan 20/09/2023 tarihli bilirkişi ek raporu, ayrı ayrı dosya arasına alınmıştır.

Delillerin Değerlendirilmesi ve Gerekçe:

Dava, keşidecinin açtığı çekten kaynaklanan ve icra tehdidi altında ödenen bedelin istirdatı istemine ilişkindir.

Davacı taraf; ticari ilişki içerisinde bulunduğu ...A.Ş. (eski Unvan: ...Tic. A.Ş.)'ye olan cari hesap borcuna karşılık ... Bankası ... Şubesi'nden keşide ettiği 31/10/2018 keşide tarihli ... numaralı 18.623,16-TL bedelli çekin ... Şirketi tarafından kaybedildiğinden, ... 7.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin, 31/10/2018 tarihli ödemeden men kararı verilmesine ve bedeli ... Şirketi'ne ödenmesine rağmen, ...A.Ş.'nin kötüniyetli hamil olarak ... 31.İcra Müdürlüğü'nün...

Esas sayılı dosyası ile kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlattığından, çekteki ciro silsilesinin kopuk olması ve cirantaların kötüniyetli olmaları sebebi ile borçlu olmadığı halde haciz baskısı altında ödenen 24.752,00-TL'nin, ödeme tarihinden itibaren işleyecek reeskont avans faizi ile birlikte davalı ... A.Ş.'den istirdatını, davalılardan kötüniyet tazminatını talep ettiği anlaşılmıştır.

Takip ve dava konusu ... Bankası ... Şubesi'nden keşide edilen 31/10/2018 keşide tarihli ... numaralı 18.623,16-TL bedelli çekte davacı ...A. Ş., keşideci, ...Tic. A.Ş. lehtar olup, sırası ile ... A.Ş.,...Tic. Ltd. Şti., ... Ltd. Şti. ve ... A.Ş.'ne ciro edildiği tespit edilmiştir.

Dava ve takip konusu çekte lehtar ...Ticaret A.Ş. olmasına rağmen, çeki ilk cirolayan ...A.Ş. olduğu tespit edilmiş ise de; davacı çekin keşidecisi olup, imzasını inkar etmediği gibi, diğer cirantalar da imzalarını inkar etmemiştir.

6102 sayılı TTK'nın 677.maddesindeki ''bir poliçe, poliçe ile borçlanmaya ehil olmayan kişilerin imzasını sahte imzaları, hayali kişilerin imzalarını veya imzalayan ya da adlarına imzalanmış olan kişileri herhangi bir sebeple bağlamayan imzaları içerirse, diğer imzaların geçerliliği bundan etkilenmez'' şeklindeki imzaların istiklali prensibi uyarınca, imzası inkar edilen ...

Şirketi'nin cirosu dışındaki, davacı keşideci imzası ve diğer cirolardaki imzalar inkar edilmediğinden geçerlidir ve çekin kambiyo vasfını ortadan kaldırmaz. İnkar edilen imza sadece sahibi lehine hak doğuracağından, geçerli imzaların sahipleri, başkasının imzasının geçersiz olduğunu ileri sürerek kambiyo sorumluluğundan kurtulamazlar.

6102 sayılı TTK'nın 683.maddesi ve 801.maddesindeki.

"Cirosu kabil bir çeki ödeyecek olan muhatap, cirolar arasında düzenli bir teselsülün var olup olmadığını incelemekle yükümlü ise de, cirantaların imzalarının geçerliliğini araştırmak zorunda değildir." düzenlemesi uyarınca, cironun çek veya alonj üzerinde olması, imza içermesi, hamilin çekin arkasındaki ciro silsilesinin şeklen düzgünlüğünü kontrol etmesi yeterli olup; çeki ciro yolu ile alanın, ciro edenlerin gerçekten var olup olmadığını, imzanın ciro edene aidiyetini araştırma yükümlülüğü yoktur.

Cirolar takip ve dava konusu çekin arka yüzünde olup, müteselsil ve birbirine bağlı olduğundan, TTK 684/1.maddesi uyarınca zilyetliğin geçirilmesi ile çekten doğan bütün haklar devrolunduğundan, TTK'nın 683, 684/1 ve 686/1.maddesine göre ciro zincirinde kopukluk olmadığı sübuta ermiş ve bu yöndeki iddialar yerinde görülmemiştir.

Çekin kambiyo vasfından kaynaklanan, temelindeki hukuki ilişkiden bağımsız olarak kayıtsız şartsız ödeme vasıtası olması sebebiyle, cirantalar arasında temelinde hukuki ilişkinin olmaması cironun geçersizliği sonucunu doğurmadığından, davalıların hiçbir ticari ilişki içerisinde olmadığı, tanımadığı bir firmanın çekini alması sebebiyle dava ve takip konusu çekin cirosunun geçersiz olduğu iddiası yerinde görülmemiştir.

6102 sayılı TTK'nın "Elden Çıkan Çek" kenar başlıklı 792.maddesinde çekin herhangi bir şekilde hamilin elinden çıkması halinde ister hamile yazılı ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek olsun, çeki elinde bulunduran yeni hamilin ancak kötü niyetle iktisap etmiş veya elde ederken ağır bir kusurunun bulunması halinde çeki geri vermekle yükümlü olduğu, "Def'iler" başlıklı 687.maddesinde poliçe kapsamında muhatap, düzenleyen veya hamillerden biri ile kendi arasında olan ilişkiye dayanan def'ileri başvuran hamile karşı ileri süremeyeceği, ancak başvuran hamilin poliçeyi iktisap ederken muhatabın zararına hareket etmesi halinde def'ileri öne sürebileceği ifade edilmiştir.

Kötü niyetin varlığını ispat davacı tarafa ait olup, kötü niyetle iktisap tanık dahil her türlü delille ispat edilebilir. Dava ve takip konusu çekin davalı ... Şirketi'nin elinden rızası dışında çıkmış olması tek başına kötü niyetin varlığını kanıtlamaya yeterli olmadığından, davacı tarafça davalılar... Ltd. Şti. ve ...Tic. Ltd. Şti'nin çeki iktisapta bile bile borçlu davacı tarafın zararına hareket ettiğinin, fikir ve eylem birliği içerisinde olduklarının kanıtlanmadığı dosya kapsamı ile sabit olduğundan bu davalılar aleyhine açılan davanın reddine karar vermek gerekmiştir.

Davalı ...A.Ş.'nin ...Tic. Ltd. Şti'inin faturaya dayanan borcuna karşılık davalı ...Tic. Ltd. Şti'ne verdiği dava ve takip konusu çeki, ... Tic. Ltd. Şti ile arasındaki ... tarihli ... numaralı faktoring sözleşmesi uyarınca, ticari ilişkiyi tevsik eden 05/08/2018 tarihli irsaliyeli fatura, alacak bildirim formu ve tevdi bordrosu ile birlikte temlik aldığı dosya kapsamı ile sabittir.

04/02/2015 tarih ve 29257 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu ihtilafa uygulanması gereken "faktoring işlemlerinde uygulanacak usul ve esaslar hakkında yönetmelik"in İstihbarat çalışması başlıklı 5.maddesinde;'

"(1)Kuruluş tarafından müşteriyi yeteri kadar tanıyacak şekilde istihbarat çalışmalarının yapılması, sadece müşterilerin beyanı veya sözlü teyidi ile işlem yapılmaması gerekir. İstihbarat çalışması;

a)Öncelikle ilgili mevzuatta yer alan faturanın tarifi, şekli ve nizamına ilişkin düzenlemeler de dikkate alınarak faturadaki bilgilerin kontrol edilmesi,

b)İç kontrol sisteminin devralınan faturalara ilişkin gerekli istihbarat ve araştırma yapılmasını sağlayacak ve Merkezi Fatura Kaydı Sisteminde bu faturaların mükerrer olmadığının kontrolü tamamlanmaksızın kullandırım yapılamayacak şekilde oluşturulması,

c)Müşterilerin mali durumlarının değerlendirilerek bunların itibarı ve işlem geçmişleri de dikkate alınmak suretiyle gerektiğinde fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin keşidecisine de başvurularak borcun teyit edilmesini sağlayacak yöntemler geliştirilmesi ve ulaşılabilmesi mümkün olan ilgili veri tabanlarından yararlanılması yoluna gidilmesi hususları dâhil olmak üzere asgari olarak yukarıda belirtilen usul ve esasları içerecek şekilde yapılır ve bunların yetersiz kalması durumunda ilave yöntemlere başvurulur,'' hükmü düzenlenmiş isede.

6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/3. maddesinde "Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktöring şirketine devri halinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri faktöring şirketine karşı ileri süremez; meğer ki faktöring şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun." hükmü yer aldığı, TTK 801.maddesinde.

"Cirosu kabil bir çeki ödeyecek olan muhatap, cirolar arasında düzenli bir teselsülün var olup olmadığını incelemekle yükümlü ise de, cirantaların imzalarının geçerliliğini araştırmak zorunda değildir." düzenlemesinin bulunduğu sabittir.

Dava ve takip konusu çek üzerindeki diğer imzalar inkar edilmediğinden, imzaların istiklali prensibi uyarınca ... Tic. A.Ş. dışındaki imzalar sahibini bağlar. Dava konusu çek üzerindeki ciro silsilesine bakıldığında şeklen düzgün olup kopukluk mevcut olmadığı gibi, dayanak fatura VUK'a uygun düzenlenmiştir. Davalı ...A.Ş.'nin, ...Ltd. Şti. ile arasındaki ... tarihli ... numaralı faktoring sözleşmesi gereğince ticari ilişkiyi tevsik eden 05/08/2018 tarihli irsaliyeli fatura, alacak bildirim formu ve tevdi bordrosu ile birlikte temlik aldığı dosya kapsamı ile sabit olduğundan, 6361 Sayılı Yasa'nın 9/2.maddesindeki düzenlemeye uygun olduğu, durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni gösterdiği ve yasal hamil olduğu sübuta ermiştir.

Dava ve takip konusu çek olup, kambiyo vasfı sebebi ile temelindeki hukuki ilişkiden ayrık olarak mücerret ödeme belgesidir. TTK 801.maddesinde çeki ödeyecek olan muhataba sadece, cirolar arasında şeklen düzenli bir teselsülün varlığını inceleme ve denetleme yükümlülüğü getirmiş, yasa temelindeki hukuki ilişkiden ayrık olarak bir ödeme aracı olan çekin bu kambiyo vasfı sebebiyle çeki ciro ve temlik sözleşmesi ile temlik alana başka araştırma külfeti yüklememiştir. ...

A.Ş.'nin kaşede belirtilen adresi Tuzla/İstanbul, ancak vergi dairesinin ... vergi dairesi olduğu, Vergi Usul Kanunu uyarınca bağlı olunacak vergi dairesi işyerinin veya işyeri merkezinin bulunduğu yer vergi dairesi olması sebebiyle, firma adresinin ...'da olmasına rağmen, ...

Vergi Dairesi'nin mükellefi olunması mümkün değil ve bu hususa... tarafından dikkat edilmemiş ve davacıdan borca ilişkin teyit alınığı iddia ve ispat edilmemiş ise de; davaya konu çekin davalı faktoring şirketince 6361 Sayılı Kanunun 9/3.maddesine uygun şekilde temlik alındığı sübuta erdiğinden ve yasa temelindeki hukuki ilişkiden ayrık olarak bir ödeme aracı olan çekin bu kambiyo vasfı sebebiyle çeki ciro ve temlik sözleşmesi ile temlik alana başka araştırma külfeti yüklemediğinden,

yasanın yüklemediği bir külfetin yönetmeliğin 5. maddesi ile getirilmesi (ki işbu yönetmelik 6361 Sayılı Kanunun 9/2.maddesinin uygulanması yönünde çıkartılmıştır, 3. kişi konumundaki faktoring şirketine uygulanması hukuken mümkün değildir) davalı tarafça yerine getirilmemesi kötü niyet ve ağır kusur kabul olarak edilemeyeceğinden, davacı tarafça da davalı ... Tic. Ltd.

Şti. ile faktoring şirketinin çeki temlik alırken bile bile borçlunun zararına hareket ettiğini gösterir başka ispat vasıtası sunulmadığı tespit edildiğinden, davalı... A.Ş. yönünden istirdat talebinin reddine karar vermek gerekmiştir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 13/01/2016 tarih 2015/23148 Esas ve 2016/604 Karar sayılı kararında da belirtildiği üzere; ibraz anında takibe konu çekin bankada karşılığının olup olmadığının araştırılarak, oluşacak sonuca göre çek tazminatına yönelik talebin karara bağlanması gerektiğinden, Mahkememizce yapılan araştırma doğrultusunda çekin ibraz tarihinde karşılığının bulunduğu ödemeden men kararı gereğince ödenmediği görüldüğünden aleyhine çek tazminatına hükmetmek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.

Katip Hakim