İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/852 K.2024/532

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Dava: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Müvekkili şirketle davalı arasında ... Birimi yapım 6 projesi kapsamında ... Lisesi için su deposu yapılması amacıyla anlaşma yapıldığını, bu anlaşma gereği olarak davalı şirkete 295.000 TL karşılığında ...

Lisesine galvanizden paslanmaz su deposu kurulacağını davalıya, sözleşme gereği davacı şirkete ait muhatabı ...bank...Şubesi olan 05.12.2022 tarihli ve ... numaralı çek ile 09.12.20222 tarihli, 9465811 numaralı çekin verildiğini, ancak kurulumdan kısa bir süre sonra sözleşme gereği paslanmaz olması gereken su depolarının paslanmış olduğu,

...Koordinasyon Birimi tarafından yapılan imalatların kabul edilmediğini, davalının... kurması gereken paslanmaz su deposunu kurmamış ve sözleşmede belirttiği edimini yerine getirmediğini, bununla birlikte kendisine teslim edilen çekleri de iade etmediğini, buna karşılık çeklerin vadesinin gelmesi ve derhal haksız olarak icra kanalıyla tahsiline gidebileceğinden ötürü söz konusu çeklerin dava kesinleşinceye kadar ödenmemesi için çekler üzerinde ihtiyati tedbir kararı verilmesi ve bahse konu çeklerin iptal edilmesini ve borçlu olunmadığının tespitini talep etme zaruretinin hasıl olduğunu,

bu sebeple davalı şahıs tarafından bahsedilen çeklerin icraya konulup takibe başlanması söz konusu olabileceğinden teminatlı veya teminatsız olarak ihtiyati tedbir kararlı menfi tespit davası açılması zorunlu hale geldiğini belirterek açmış oldukları davalarının kabulüne, müvekkili şirketin davalıya borçlu olmadığının tespitine, ...bank ...Şubesi olan 05.12.2022 tarihli ve ... numaralı çek ile 09.12.20222 tarihli, ... numaralı çek icra takibine konulmasını önlemek amacıyla teminatlı veya teminatsız olarak icra takibine konulmaması ve ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep ve dava etmiştir.

Cevap: Davalıya dava dilekçesi ve ekleri usulüne uygun olarak tebliğ edilmesine rağmen davalı tarafından herhangi bir cevap dilekçesinin sunulmadığı görülmüştür.

Delillerin Değerlendirilmesi, Davanın Hukuki Niteliği ve Gerekçe ;

... Valiliği Proje Koordinasyon Birimine ait kayıtlar, tespit tutanakları, malzemeye ilişkin resimler ve malzeme kalınlık ölçüm bilgileri, paslanmaz su deposu imali ve kurulumu sözleşmesi, davaya konu çeklerin suretleri, ticaret sicil kayıtları, ... Bankası Anonim Şirketi ...Şube Müdürlüğü yazı cevabı, imal edilen ürünün pas tuttuğuna ilişkin resimler, fatura suretleri, tediye makbuzu, mahallinde yapılan keşif tutanakları ve raporlar celp edilmiş, incelenmiştir.

Mahkememizin iş bu dosyasında, dava konusu su depolarının bulunduğu yer mahkemesi olan ... Asliye Ticaret Mahkemesine mahallinde keşif yapılması ve bilirkişi raporu tanzimi için talimat yazılmıştır.

Yüksek Makine Mühendisi ... tarafından dosyaya sunulan 13/05/2024tarihli bilirkişi raporunda özetle ve sonuç olarak;"... Davaya konu olan 1 adet 22 m3 kapasitede, paslanmaz çelik su deposu ile ilgili ... Koordinasyon Birimi tarafından müşavir firmaya yaptırılan denetimlerde söz konusu paslanmaz su deposunun sac kalınlıklarının uygun olmadığı, depoda paslanmaların görüldüğü ve su kaçakların olduğu yönünde tespitlerinin yapıldığı anlaşılmıştır.

Söz konusu 22 m3 kapasiteli paslanmaz su deposunun tarafımca yapılan kontrollerinde ise, Modüler paslanmaz su deponun demonte vaziyette bulunduğu, alt ve üst sacların boyutları ve yan modüler panel sacların boyut ve adetleri sipariş kapsamındaki depoyla uyumlu olduğu, sipariş sözleşmesine göre depoya ait taban sacının 2 mm olması gerekirken 0,9 mm olduğu, tavan sacının 1.5 mm olması gerekirken 0,9 mm olduğu, yan panellerin 1.5 ile 2 mm olması gerekirken 1.25 mm olduğu belirlenmiş olup sözleşme şartlarını sağlamadığı belirlenmiştir.

Ayrıca yine sözleşmede yer alan paslanmaz çelik sınıfının ... olduğu, ancak incelemelerde depoya ait panellerin bazılarında paslanmaların olduğu belirlenmiştir. ... paslanmaz çelik su ile temasında paslanmaması beklendiğinden kullanılan malzemenin muhtemelen ... paslanmaz sınıfında olmadığı düşünülmüştür. Malzemenin sınıfının net tespiti akredite olmuş kuruluşlarda yapılacak olan laboratuvar testleri ile mümkündür.

Yukarıda yapılan tespitler sonucunda davalı tarafından yapılan işin sözleşme kapsamında belirtilen şartları sağlamadığı, sac kalınlıklarının sözleşmede yer alan kalınlıklar olmadığı, paslanmaz sınıfının sözleşme ile uyumlu olmadığı bu nedenle söz konusu deponun ayıplı olduğu kanaatlerine varılmıştır...." şeklinde rapor sunulmuştur.

Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan ve imal edilen eserin / paslanmaz su depolarının ayıplı olduğu iddiasına dayalı olarak açılan menfi tespit istemine ilişkindir. ... Valiliği ile dava dışı ... A.Ş & .... A.Ş. arasında 23/06/2021 tarihinde ..." sözleşmesi imzalanmıştır. Sözleşme uyarınca, ... Lisesi ile ...yapılmakta olup, bu okullara su deposu kurulacaktır ve su depolarının özellikleri belirlenmiştir.

Dava dışı ... A.Ş & ... A.Ş. su deposunun nitelikleri karşılar şekilde ve malzeme sipariş onay formunda belirtilen vasıfta imal edilmesi, okullara kurulum / monte edilmesi işini davacıya vermiş, davacı malzeme sipariş sözleşmesini davalıya göndermiştir.

Davalı taraf 29/06/2022 tarihli onay formunda sipariş sözleşmesinde imal edilecek su deposuna malzemenin ... paslanmaz malzeme olduğunu, plastik kaidenin fiyata dahil olduğunu, taban sacının 2 mm, tavan sacının 1,5 mm, yan panellerin 1,5-2 mm olduğunu ve 30 gün içinde montaj dahil tesliminin yapılacağını belirtmiş, bu iş karşılığında KDV dahil 295.000 TL' ye anlaşma sağlanmıştır.

Davalı tarafından sipariş formunda belirtilen bilgiler doğrultusunda davacı şirket, su deposu malzemesinin ... paslanmaz krom çelik malzeme olduğunu, plastik kaidenin dahil olduğunu, taban sacının 2 mm, tavan sacının 1,5 mm, yan panellerin 1,5-2 mm olduğunu dava dışı ...A.Ş & ... A.Ş.ye ve resmi makam olan ... bildirmiştir.

...için davalı su deposunu imal etmiş, teslimini sağlamış ve kurulumunu yapmıştır. Ancak ... Lisesi için su deposu imal edildiği halde okula teslim edilmemiş ve kurulum yapılmamıştır. Öte yandan, ... teslimi yapılan su deposunun asıl işveren olan resmi makamlar tarafından yapılan incelemede; su deposunun malzeme sipariş formunda belirtilen vasıflara sahip olmadığı, paslanmazlık, sızdırmazlık, modül kalınlık şartlarını taşımadığı, su deposunun pas tuttuğu ve su sızdırdığı tespit edilmiş, uygun olmayan imalat ve malzeme belgesi düzenlenmiştir.

... ile dava dışı ... A.Ş & ...A.Ş. imal edilen su deposunun uygun vasıflara sahip olmadığını tespit ettikten sonra tüm dayanakları ile birlikte davacı şirkete ayıbı ihbar etmişlerdir. Davacı şirket yetkilisi ...bu bildirim üzerine 17/11/2022 tarihinde KEP yoluyla hemen söz konusu ayıbı davalı şirkete ihbar etmiş, ayrıca ... 4. Noterliğinin ...tarihli ihtarnamesi ile davalıya yazılı ihtar dahi göndererek imal edilen su depolarının ayıplı olması sebebiyle dava konusu çeklerin iade edilmesini talep etmiştir.

Hemen belirtmek gerekir ki, imal edilecek ve kurulumu yapılacak su depolarına karşılık davacı tarafından anlaşma çerçevesinde davalıya ... A.Ş. ...Şubesine ait 05/12/2022 keşide tarihli 150.000 TL bedelli ve 09/12/2022 keşide tarihli 140.000 TL bedelli çekler keşide edilmiştir.

Buraya kadar anlatılan hususlar hakkında ihtilaf bulunmamaktadır.

Davacı, galvanize malzemeden paslanmaz su deposu imalatı ve kurulumu için anlaşma yapıldığı halde imal edilen su depolarının paslandığı, su depolarının sözleşmede kararlaştırılan diğer nitelikleri de taşımadığı, bu nedenle resmi makam ...tarafından kabul edilmediğini bildirerek ayıplı mal imalatı sebebiyle keşide edilen çeklerden dolayı borçlu olmadığının tespitini talep etmiştir.

Davalı, süresi içinde cevap dilekçesi sunmadığından yasal olarak davacının ileri sürdüğü vakıayı inkar eden konumundadır (HMK 128).

Uyuşmazlığın temeli, davalı tarafından imal edilen su depolarının kararlaştırılan vasıflara sahip olup olmadığı, bu çerçevede ayıplı olarak imal edilip edilmedikleri noktasında toplanmaktadır.

Davacı imal edilen su depolarının ayıplı olduğunu iddia ettiğine göre, TMK 6. ve HMK 190. madde hükümleri uyarınca su depolarındaki ayıbın varlığını ispatla yükümlüdür. Başka bir anlatımla ispat külfeti, davacının üzerindedir.

Davacı tarafından delil olarak bildirilen tüm belge ve kayıtlar celp edilmiştir.

Su depolarının halihazırda bulunduğu adreste makine mühendisi bilirkişi refakate alınarak keşif yapılması için mahal mahkemesine talimat yazılmış, talimat mahkemesince keşif işlemleri icra edilmiştir.

Ayıplı imalat olup olmadığının tespiti için bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır.

Y. Makine Mühendisi bilirkişi tarafından sunulan 13/05/2024 tarihli raporda belirtildiği üzere ; sipariş sözleşmesine göre tavan sacının 1.5 mm olması gerekirken 0.9 mm olduğu, yan panellerin 1.5-2 mm olması gerekirken 1.25 mm olduğu, bu suretle modül kalınlık ölçülerinin sözleşme şartlarını taşımadığı, sipariş sözleşmesinde ... paslanmaz çelik malzeme kullanılacağı belirtildiği halde imal edilen su deposunun pas tuttuğu/ paslanmaların olduğu, kararlaştırılan galvanize malzemenin de kullanılmadığı, imal edilen su deposunun sözleşme kapsamındaki şartları taşımadığı, saç kalınlıklarının uygun olmadığı ve pas tuttuğundan imal edilen su deponun ayıplı olduğu anlaşılmıştır.

Davalı vekili bilirkişi raporuna karşı itirazda bulunmuş ve yeniden rapor alınmasını talep etmiş ise de; dava konusu su depoları üzerinde alanında uzman makine mühendisi tarafından mahallinde keşif yapılarak, yerinde inceleme gerçekleştirilerek ve saç kalınlığı için ölçüm yapılarak düzenlenen raporun ilim ve fen kuralları ile bilimsel yöntemler itibari ile ayrıntılı, gerekçeli ve denetime elverişli olduğu anlaşılmakla dosyadaki diğer deliller (delil tespiti dosyasına alınan bilirkişi raporu, kalınlık ölçüm değerleri, paslanmaya ilişkin resimler, resmi tutanak vs..) de gözetilerek itirazların ve yeniden rapor alınması yönündeki talebin reddine karar verilmiştir.

Öte yandan; ... tarafından yapılan incelemelerde resmi komisyon 30/12/2022 tarihli Uygun Olmayan İmalat ve Malzeme belgesinde paslanmaz su deposunun kalınlık ölçülerinin kararlaştırılan miktarların altında olduğunu, paslanmaz olması gereken su deposunun çok kısa zamanda paslanmaya başladığını ve depoda sızdırmazlığa aykırı şekilde su kaçaklarının olduğunu tespit etmiştir.

Yine, dava dışı ...A.Ş &...A.Ş. İmal edilen su depolarının ayıplı olup olmadığı noktasında delil tespiti talebinde bulunmuş, ... 9. Sulh Hukuk Mahkemesinin ...D. İş sayılı dosyasında mahallinde yapılan keşif ve başka bir makine mühendisi bilirkişiden alınan 18/12/2022 tarihli raporda da, su deposunun alt tabanında paslanma olduğu, malzeme olarak paslanmaz çelik malzeme kullanılmadığı, su verildiğinde hijyenik olmayan partiküller oluştuğu, depoda kaçak olduğu ve su sızdırdığı, sağ ve sol yan duvarlarda şişme olduğu, kalınlık ebatlarının yapılan ölçümler neticesinde sözleşmedeki değerlerin altında olduğu tespit edilmiştir.

Diğer taraftan, su deposunun dosyaya sunulan resimlerinden pas tuttuğu, yine resmi komisyon ile delil tespiti dosyasında yapılan ölçümlere ilişkin resimlerden kalınlık ebatlarının kararlaştırılan miktarın altında olduğu mahkememizce de görülmüştür.

Bu çerçevede, davalı tarafından imal edilen su depolarının sözleşmede kararlaştırılan vasıflara sahip olmadığı ve ayıplı oldukları davacı tarafından ispat edilmiştir / sübuta ermiştir.

Bu aşamada belirtmek gerekir ki, davalı vekili tahkikat aşamasında ve bilirkişi raporu alındıktan sonra 24/05/2024 tarihli beyan dilekçesinde ilk kez, su depolarının ... kalitede olmadığını, sözleşmeye bu hususun davacı tarafından kendisinin yazıldığını, whatsapp yazışması sunulacağını, davacı şirket personellerinin tanık olarak dinlenmesini, bu beyanına ilave olarak yine ilk kez bu sefer 10/07/2024 tarihli karar celsesinde sözleşme şartları için davacı şirket yetkilisinin dinlenilmelerini talep etmiştir.

İleri sürülen bu yeni vakıa ve yeni deliller bakımından yapılan değerlendirmede, davalı taraf yasal süresi içinde cevap dilekçesi sunmadığından yasal olarak davacı tarafından ileri sürülen vakıayı inkar eden konumundadır (HMK 128). Mahkememizin 19/04/2023 tarihli Tensip Zaptının (2) numaralı ara kararı ile davanın basit yargılama usulüne tabi olduğu taraflara bildirilmiş ve tebliğ edilmiştir.

Nitekim, dava dilekçesi ile birlikte tensip zaptında yer alan diğer tüm ihtarlar da 10/12/2022 tarihinde davalıya tebliğ edilmiş, ancak davalı yasal süre içinde cevap dilekçesi sunmamıştır. Bu çerçevede, davalı süresi içinde cevap dilekçesi sunmadığından tekrar vurgulamak gerekir ki, yasal olarak davacının ileri sürdüğü vakıayı inkar eden konumundadır, bu suretle ancak inkar çerçevesinde savunma yapabilir ve delil gösterebilir.

Dolayısıyla, tahkikat aşamasında ilk kez ileri sürüdüğü ve bu yeni vakıalar dinlenmez. Bilindiği üzere, basit yargılama usulünde iddianın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı dava açılmasıyla; savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlar (HMK 319). Bu çerçevede, davalının beyanı, savunmanın genişletilmesi ve değiştirilmesi yasağı kapsamındadır.

Nitekim, davacı vekili savunmanın genişletilmesi ve değiştirilmesine açıkça muvafakat de vermemiştir.

Kaldı ki, imal edilen su depolarına karşılık dosyaya sunulan ve davalı şirket tarafından bizatihi kesilen faturaların içeriğinde dahi malların, paslanmaz ve galvanize su depoları olarak yazıldığı açıktır. Yapılan açıklamalar karşısında, mahkememizce davalı tarafından imal edilen su depolarının sözleşmede kararlaştırılan vasıflara sahip olmadığı ve ayıplı oldukları sonucuna varılmıştır.

Eserdeki ayıp sebebiyle yüklenicinin sorumlu olduğu hâllerde, eser işsahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aynı ölçüde aykırı olursa sözleşmeden dönme hakkını kullanabilir (TBK 475/1). Malzeme yüklenici tarafından sağlanmışsa yüklenici, bu malzemenin ayıplı olması yüzünden işsahibine karşı, satıcı gibi sorumludur (TBK 472/1).

Satıcı, alıcıya karşı herhangi bir surette bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmaması sebebiyle sorumlu olduğu gibi, nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının ondan beklediği faydaları ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıpların bulunmasından da sorumlu olur. Satıcı, bu ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumludur. (TBK 219).

Satıcının satılanın ayıplarından sorumlu olduğu hâllerde alıcı, satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme hakkını kullanabilir (TBK 227/1). Satış sözleşmesinden dönen alıcı, ödemiş olduğu satış bedelinin, faiziyle birlikte geri verilmesini isteyebilir. (TBK 229/1).

Bu aşamada belirtmek gerekir ki, eldeki dava menfi tespit davası olarak ikame edilmiş, Mahkememizce 02/12/2022 tarihli karar ile, dava konusu çek bedellerinin ödenmesinin engellenmesi ve çeklerin icra takibine konulmaması yönünde davanın tarafları ile sınırlı olmak kaydıyla ihtiyati tedbir kararı verilmiştir. 02/12/2022 tarihli Kararda gerekçesi ayrıntılı olarak açıklandığı üzere verilen ihtiyati tedbir kararı, davanın tarafları dışında iyi niyetli 3. kişileri bağlamadığından davalı dava konusu çekleri ciro ederek 3.şahıslara devretmiş ve çekler yargılama sürecinde ödenmiştir. Nitekim, dava konusu çek bedellerinin ödendiğine yönelik muhatap banka yazı cevapları dosyaya celp edilmiştir.

Menfi isteminde bulunulan dava konusu çekler yargılama sürecinde ödendiğinden, eldeki dava 2004 s. İİK 72/6.maddesi hükmü uyarınca kendiliğinden istirdat davasına dönüşmüşür.

Yukarıda değinilen yasa hükümleri ve yapılan açıklamalar karşısında; davalı tarafından imal edilen su depolarının malzeme sipariş formunda belirtilen vasıflara sahip olmadığı, paslanmazlık, sızdırmazlık, modül kalınlık şartlarını taşımadığı, su depolarının pas tuttuğu, su sızdırdığı ve kalınlık ölçülerinin yeterli olmadığı, davacı tarafça ayıbın varlığının ispatlandığı,

bu çerçevede davacının sözleşmeden dönmek suretiyle su depoları için ödediği (dava konusu çekler tahsil edildiğinden) bedelin iadesini iadesinde haklı olduğu sonucuna varılmakla, menfi tespit davasının yargılama sırasında dava konusu edilen çeklerin bedellerinin tahsil edilmiş olması sebebiyle 2004 s. İİK 72/6. maddesi hükmü uyarınca kendiliğinden istirdat davasına dönüştüğünden, 290.000 TL' nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip · e-imzalıdır Hakim · e-imzalıdır