İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2024/282 K.2024/354

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Dava: Davacı...şirket temsilcisi dava dilekçesinde özetle; ... Bankası ... şubesinin ... iban numarası hesabı üzerinden yazılı bulunan ... seri numaralı, 1.250.000 TL tutarındaki 30/05/2024 vade tarihli kullanılmak üzere hazırlardığı çek yaprağını zayi ettiğini, çekin kaybolduğunun fark edilmesinden sonra muhatap bankaya gerekli talimatların verildiğini, ancak çeki eline geçiren kişinin çek karşılığını bankadan tahsil etmesi veya çek işletme tehlikesinin halen söz konusu olduğunu, çekin üçüncü şahısların eline geçmesi açısından telafisi imkansız zararlar doğurabileceğinden çek beleninin bankadan alınmaması için öncelikle ödeme yasağı konulmasını, devamında da çekin zayi nedeniyle iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Delillerin Değerlendirilmesi, Davanın Hukuki Niteliği ve Gerekçe ;

Muhatap banka yazı cevabı, davacı...şirkete ait ticaret sicil kayıtları celp edilmiştir.

Dava, 6102 sayılı TTK m. 818/1-(s) atfıyla aynı Kanun'un m. 757/1. maddesi hükmü uyarınca açılan zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir.

Kıymetli evrakın iptali, kıymetli evraka ilişkin “umumi hükümler” arasında 6102 sayılı TTK m. 651 ve 652’de genel bir şekilde düzenlenmiş, ayrıca nama (TTK m. 657) ve hâmiline senetlerin iptali hakkında (TTK m. 661-668) özel hükümler öngörülmüştür. TTK’da emre yazılı senetlerin iptaline dair ayrık hükümler bulunmamaktadır. Bunun yerine poliçenin iptali için özel bir düzenleme (TTK m. 757-765) getirilerek bu hükümlerin TTK m. 778/1-ı yollamasıyla bonolar bakımından, 818/1-s yollamasıyla çekler bakımından da uygulanacağı öngörülmüştür.

Davacı...şirket temsilcisinin dava dilekçesi incelendiğinde; davaya konu çekin, davacı...şirketin ... Bankası ... Şubesinde açılan çek hesabına tanımlı olduğu, davacının keşideci diğer söyleyişle çekin hesap sahibi olduğu anlaşılmıştır.

Nitekim, davacı, dava dilekçesinde açıkça ticari işlerinde kullanılmak üzere kendi hesabına tanımlı olan ve kendisine ait çek yaprağını hazırladığını ancak kaybettiğini dile getirmiştir.

Mahkememizce ayrıca bahsi geçen çekin ilgili banka şubesinden hesap sahibinin kim olduğu açık ticaret unvanı yazılarak bildirilmesi ve çeklerin hesap sahibi şirket hakkında mahkememize bilgi verilmesi için ...Bankası ... Şubesinde müzekkere yazılmıştır. ...Bankası ... Şubesi 07/05/2024 tarihli müzekkere cevabında, dava konusu çekin bankanın ... Şubesine ait (VKN:...) ... ' ye ait olduğu bildirilmiştir. Müzekkere cevabından da görüleceği üzere, davaya konu çekin davacı...şirketin ...'nin çek hesabına tanımlı olduğu, hasılı çekin hesap sahibinin davacı şirkete ait olduğu sübuta ermiştir.

Davaya konu çekin, keşidecisinin (hesap sahibinin) davacı...olduğu noktasında tereddüt bulunmamaktadır.

Bu takdirde davacının keşidecisi olduğu çekin iptalini isteyip isteyemeyeceği yönünde bir inceleme yapılmalıdır.

TTK.757-764.maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK.651/2.maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir. Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir.(TTK.652.m)

Keşidecinin, muhatap bankayı ödemeden men yetkisi bulunmamaktadır. Ancak, keşideci çek ibraz edildiği takdirde, hak talep eden hamile karşı İİK.72.maddesi uyarınca menfi tespit davası açma imkanı bulunmaktadır. HMK.114/h. maddesi uyarınca davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması dava şartıdır.Yine TTK.651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi senede bağlı alacak hakkı olan hamildir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 2021/1379 Esas, 2021/1197 Karar sayılı ilamı)

Zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir hak olup, keşidecinin işbu davayı açma hakkı bulunmadığından, davacının aktif husumet ehliyeti yoktur. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 2021/1206 Esas, 2021/1162 Karar; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 2022/1609 Esas, 2022/1149 Karar).

Öte yandan; dava konusu edilen çekin kıymetli evrak vasfında olmadığı, davacının anlatımları ile sabit olduğu üzere çek yaprağı olarak kaybedildiği, çekin zayi nedeniyle iptaline karar verilebilmesi için, iptali istenen senedin yasada öngörülen şekilde kıymetli evrak / senet niteliğinde olması gerektiği, çekin şekil unsurların TTK’nın 780. maddesinde düzenlendiği, anılan düzenleme karşısında boş çek yaprağının senet niteliğinde olduğunun kabulünün mümkün olmadığından ayrıca bu yönden de çek yapraklarının iptaline karar verilmesi mümkün değildir. (Yargıtay 11. HD. 2018/10 E. 2019/1951 K.; Yargıtay 11. HD. 20222/6828 E. 2023/19572 K.; Yargıtay 11. HD. 2019/4748 E. 2019/7970 K.)

Yapılan açıklamalar karşısında.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 818/1-s bendi yollamasıyla çekler hakkında da uygulanacak olan Türk Ticaret Kanunu'nun 651, 757 ve 765.maddeleri gereğince zayi nedeniyle çek iptali davası açma hakkı kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyaın ortaya çıktığı anda çek üzerinde hak sahibi olan kişiye ait olduğu (651/2.madde), yani çekte hamil olan kişinin ancak çekin iptaline karar verilmesini isteyebileceği, dava dilekçesindeki anlatımlar, ekinde sunulan kayıtlar ve muhatap banka yazı cevabından açıkça görüleceği üzere, davacının çek hesap sahibi ve keşideci olduğu, keşidecinin zayi nedeni ile iptal davası açma hakkı ve yetkisi olmadığı,

diğer taraftan iptali istenen senedin yasada öngörülen şekilde kıymetli evrak / senet niteliğinde olması gerektiği, boş çek yapraklarının senet niteliğinde olduğunun kabulünün mümkün olmadığından ayrıca bu yönden de çek yapraklarının iptaline karar verilemeyeceği gerekçesiyle davanın aktif husumet yokluğundan reddine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... · E- İmza Hakim ... · E- İmza