İstanbul 20. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2025/954 K.2026/74

Mahkememizde görülmekte olan Adi Ortaklığın Feshi ve Tasfiyesi davasının yapılan incelemesi sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TALEP

Davacı vekili tarafından sunulan 30/12/2025 tarihli dava dilekçesinde özetle. Davacı ile davalı arasında, ....

Noterliği’nin 25.06.2025 tarih ve ... yevmiye numarası ile düzenlenmiş Adi Ortaklık Sözleşmesi bulunduğunu, ortaklığın, ... adresinde faaliyet gösteren ve kadın kuaförlüğü, güzellik ve tırnak uygulamaları alanında hizmet sunan işletmeye ilişkin olduğunu, müvekkilinin ortaklık sermayesi olarak ilk aşamada 500.000,00 TL’yi elden, akabinde 200.000,00 TL’yi yine davalıya teslim etmek suretiyle toplam 700.000,00-TL ödeme yaptığını, davalının güven kazanmak amacıyla müvekkiline arkadaşlık ilişkisi kurması,

mesleki yetkinliğini kullanmak istemesi ve birlikte kazanma vaadiyle tesis edildiğini, müvekkilinin kadın kuaförlüğü ve tırnak uygulamaları alanında fiilen çalışan, müşteri yaratan ve işletmeye kazanç sağlayan taraf olduğunu, davalının ise ortaklık kurulduktan sonra müvekkilinden sürekli şekilde ek para talep ettiğini, bu talepler ticari zorunlulukla açıklanamayacak nitelikte olduğunu, en son 200.000,00-TL ödeme sonrasında taraflar arasında ciddi ihtilaflar başladığını, davalının müvekkilini sistematik şekilde işletme dışına itmeye başladığını, ortak sıfatı bulunmayan davalının oğlu kasaya yerleştirildiğini,

işletmede çalışmamasına rağmen gelir kontrolü kendisine verildiğini, mevcut durumda işletmenin davalı ve üçüncü kişilerce fiilen yönetildiğini, ortaklar arasında güvenin tamamen sarsılması ve ortaklardan birinin dışlanması haklı sebeple fesih nedeni olduğunu, ancak fesih ve tasfiye davası sonuçlanıncaya kadar işletmenin bu şekilde devam etmesi, müvekkili açısından telafisi imkânsız zararlar doğuracağını, bu nedenlerden dolayı; dava sonuçlanıncaya kadar HMK 389 vd. uyarınca ihtiyati tedbir kararı verilmesine, ... ilçesi ... adresinde faaliyet gösteren işletmeye tarafsız ve bağımsız bir kayyım atanmasına, kayyımın;

işletmenin yönetimi, kasa, gelir-gider, muhasebe ve ticari işlemler üzerinde tam yetkili kılınmasına, ortaklığın haklı sebeple feshi ve tasfiyesine ilişkin açılacak davanın sonuçlarının güvence altına alınmasına, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı tarafa dava dilekçesi ve ekleri usulüne uygun tebliğ edilmiş, davalı vekili tarafından süre uzatım talebinde bulunmuş olup, cevap verme süresi henüz dolmadığı anlaşılmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Mahkememizce yapılan yargılama ve tüm dosya kapsamına göre; dava, davacının adi ortaklık sözleşmesine dayalı olarak ilgili adi ortaklığa kayyım atanması ile ortaklığın feshi ve tasfiyesi istemine ilişkindir.

Mahkemelerin görevi kamu düzenine ilişkin olup yargılamanın her aşamasında mahkemece resen göz önüne alınır.

Ticaret Mahkemesinin görev alanını düzenleyen 6102 Sayılı TTK'nın 4 ve 5 maddeleri şu şekildedir:

"MADDE 4- (1) Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın;

a) Bu Kanunda,

b) Türk Medenî Kanununun, rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar hakkındaki 962 ilâ 969 uncu maddelerinde,

c) 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi hakkındaki 202 ve 203, rekabet yasağına ilişkin 444 ve 447, yayın sözleşmesine dair 487 ilâ 501, kredi mektubu ve kredi emrini düzenleyen 515 ilâ 519, komisyon sözleşmesine ilişkin 532 ilâ 545, ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları için öngörülmüş bulunan 547 ilâ 554, havale hakkındaki 555 ilâ 560, saklama sözleşmelerini düzenleyen 561 ilâ 580 inci maddelerinde,

d) Fikrî mülkiyet hukukuna dair mevzuatta,

e) Borsa, sergi, panayır ve pazarlar ile antrepo ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerde,

f) Bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde,

öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ticari dava ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılır. Ancak, herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar bundan istisnadır.

MADDE 5- (1) Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir."

6100 Sayılı HMK'nın 2.maddesinde ise Asliye Hukuk Mahkemesi'nin görev alanı düzenlenmiş olup, bu madde;

"Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir.'' hükmünü haizdir.

TTK'nın 14.maddesine göre “bir ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten kimseye tacir denir.” Aynı Yasa'nın 17.maddesi hükmünce de; “iktisadi faaliyeti nakdi sermayesinden ziyade bedeni çalışmasına dayanan ve kazancı ancak geçimini sağlamaya yetecek derecede az olan sanat ve ticaret sahipleri tacir değildir.” düzenlemesi yer almaktadır.

5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanun'unun 3’üncü maddesinde, Esnaf ve sanatkâr, ister gezici ister sabit bir mekânda bulunsun, Esnaf ve Sanatkâr ile Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulunca belirlenen esnaf ve sanatkâr meslek kollarına dahil olup, ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedenî çalışmasına dayandıran ve kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda olan, basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre deftere tabi olanlar ile vergiden muaf bulunan meslek ve sanat sahibi kimseler olarak ifade edilmiştir.

Ayrıca TTK’nun 1463.maddesinde de, önce 17.maddeye gönderme yapılarak, Bakanlar Kurulunun bu konuda kararname çıkarması halinde onlarda gösterilen miktardan aşağı gayrisafi geliri bulunan sanat ve ticaret erbabından başka hiç kimse kanunun 17.maddesinde tarif edilen esnaftan sayılamaz denmek suretiyle tacir veya esnafın hangi kriterlere göre saptanacağı açık bir biçimde gösterilmiştir.

Gerçekten, 19.02.1986 tarih 19024 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 25.01.1986 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile T.T.K.'nun 1463.maddesine göre esnaf ve küçük sanatkar ile tacir ve sanayicinin ayrımına dair esaslar tespit edilmiştir. Buna göre;

1- Koordinasyon kurulunca tespit ve yayınlanacak esnaf ve küçük sanatkar kollarına dahil olup da gelir vergisinden muaf olanlar ile kazançları götürü usulde vergilendirilenler ve işletme hesabına göre, defter tutanlardan iktisadi faaliyetleri nakdi sermayesinden ziyade, bedeni çalışmalarına dayanan ve kazançları ancak geçimlerini sağlamaya yetecek derecede az olan ve Vergi Usul Kanunu'nun 177.maddesinin 1.fıkrasının 1 ve 3 nolu bentlerinde yer alan limitlerin yarısını, iki numaralı bendinde yazılı nakdi limitin tamamını aşmayanların esnaf ve küçük sanatkar,

2- Vergi Usul Kanunu’na istinaden birinci sınıf tacir sayılan ve bilanço esasına göre defter tutanlar ile işletme hesabına göre defter tutan ve birinci madde de belirtilenlerin dışında kalanların tacir ve sanayici sayılmaları kararlaştırılmıştır.

Bu kapsamda mahkememizce davacı ve davalının bağlı bulundukları vergi dairelerine yazılan müzekkerelere verilen cevaplar doğrultusunda; davalının kira gelirinden dolayı mükellef olduğu, şirket ortaklığının bulunduğu, davacının gerçek kişi olarak faal vergi kaydının bulunmadığı şirket ortaklıklarının bulunduğu, davacının ve davalının esnaf veya tacir olduğuna dair herhangi bir kaydın bulunmadığından tacir olmadıkları anlaşılmıştır. Keza İstanbul Ticaret Sicil Müdürlüğü'nün cevabi yazısı ile; davacının ve davalının gerçek kişi ticari işletme kaydının bulunmadığı bildirilmiştir.

Ticari davalar, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 4/1. maddesinde sayılmış olup, buna göre, “Her iki tarafın da ticari işletmesi ile ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın aynı maddenin a, b, c, d, e ve f bentlerinde sayılan davalar” ticari dava olarak adlandırılmıştır.

TTK’nın 4. maddesine göre; ticari davaların iki grup altında incelenmesi mümkündür. Bunlar; tarafların sıfatına ve işin ticari işletmeyle ilgili olup olmadığına bakılmaksızın ticari sayılan davalar (mutlak ticari davalar) ile ticari sayılması için en azından bir ticari işletmeyi ilgilendirmesi gereken davalar ve her iki taraf için de ticari sayılan hususlardan doğan davalar (nispi ticari davalar)dır (ticari Dava, s.8-9 Dr. Levent Börü - İlker Koçyiğit, Ankara 2013).

Mutlak ticari dava; tarafların tacir olup olmadıklarına ve dava konusu edilen işin ticari nitelikte olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava olarak sayılan davalar olup, TTK’nın 4/1. maddesinde a ve f bentlerinde 6 bent halinde sayılan dava türleri mutlak ticari davadır.

Örneğin; acentelikle ilgili davalar, deniz ticaretine ilişkin davalar, sigorta hukuku ile ilgili davalar, taşınır rehni karşılığında ödünç verme işlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, rekabet yasağından kaynaklanan davalar, yayım sözleşmesine ilişkin davalar, kredi mektubu ve kredi emrinden doğan davalar, alım satım komisyonuyla ilgili uyuşmazlıklardan doğan davalar, fikri mülkiyet hukukundan kaynaklanan davalar, borsa, sergi, pazarlar ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerle ilgili uyuşmazlıklardan doğan davalar ve nihayet bankalara ilişkin uyuşmazlıklardan kaynaklanan davalar mutlak ticari davalardır.

Bundan başka; özel kanun hükümleri gereği ticari sayılan davalar da bulunmaktadır. Örneğin. Kooperatifler Kanunu’nun 99. maddesi gereğince bu kanundan kaynaklanan davalar, İcra İflas Kanunu’ndan kaynaklanan iflasa ilişkin tüm davalar da mutlak ticari dava sayılmaktadır.

Nisbi ticari dava ise; tarafları tacir olan ve tarafların ticari işletmesi ile ilgili olan uyuşmazlıklar nisbi ticari dava olarak adlandırılmaktadır.

Somut olayda dava konusu ihtilaf davacı tarafça açılan taraflar arasındaki adi ortaklığın feshi ve tasfiyesi istemine ilişkin olup, taraflar arasındaki ilişkinin ve anlaşmanın adi ortaklık temeline dayandığı açık olup bu haliyle eldeki dava mutlak ticari davalardan olmadığı gibi, ihtilafın gerçek kişi olan davacı ve davalı gerçek kişiler arasında kurulan ve konusu kadın kuaför işletmeciliği olan adi ortaklıktan kaynaklandığı sabit olup, Vergi Dairesi ve Ticaret Sicili Müdürlüğü kayıtlarına göre davacı ve davalının tacir olmadıkları, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi'nin 26/09/2019 tarih, 2019/1401 Esas,

2019/1436 Karar sayılı içtihadında da bu durumun açıkça belirtildiği, bu haliyle dava konusu alacağın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili ve ticari iş niteliğinde olmamasından dolayı nisbi ticari dava olmadığı, ihtilafın gerçek kişi olan davanın tarafları arasında kurulan adi ortaklıktan kaynaklanması, adi ortaklığın Türk Borçlar Kanunun'da düzenlenmiş olmasından dolayı somut olaydaki dava TTK'da yer alan mutlak ticari davalardan da değildir.

Bu itibarla davaya bakma görevi genel mahkeme olan Asliye Hukuk Mahkemesine ait olup, mahkememizin görev alanında değildir.

Görev itirazı yargılamanın her aşamasında ileri sürülebileceği gibi mahkemece de re'sen nazara alınarak yargılamanın her aşamasında görevsizlik kararı verilebilir. HMK 2. madde ve TTK 5. maddesi gereğince davaya bakma görevi Mahkememize ait olmayıp davacı tarafça açılan davanın İstanbul Asliye Hukuk Mahkemesinde görülmesi gerektiğinden, mahkememizin görevsizliğine ilişkin aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

Başkan ... · e-imza* · Üye ... · e-imza* · Üye ... · e-imza* · Katip ... · e-imza*