İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2018/328 K.2019/1039

Mahkememizde görülmekte olan ariyet konusu malların bedelinin tahsili-cezai şart talebi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Müvekkilinin ... olarak sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG,), sıvılaştırılmış doğal gaz (...) ve sıkıştırılmış doğalgaz (...) alanlarında faaliyet gösteren Türkiye' de öncü enerji firmalarından biri olduğunu, müvekkili ile davalı arasında 01/12/2012 tarihinde Otogaz Bayilik Sözleşmesi imzalandığını, sözleşmeye göre müvekkilinin davalıya otogaz (LPG) ikmal edeceği, davalının ise sözleşme şartlarına göre otogaz alımı yapıp istasyonunda son tüketicilere satacağının kararlaştırıldığını, sözleşmeye göre davalının faaliyette bulunması için kendisine müvekkili tarafından bir kısım demirbaşların ARİYET olarak verildiğini,

iş bu bayilik sözleşmesinin 5 yıllık süre sonunda kendiliğinden sona erdiğini, sözleşme hükümlerine göre davalının kendisine ariyet olarak verilen demirbaşları aynen iade etme yükümlülüğü bulunduğunu, ancak davalının müvekkili ile yaptığı pek çok görüşmede iş bu davaya konu demirbaşları ya teslim edeceğini yada satın alacağını belirtmiş olmasına rağmen bugüne kadar bu sözünü tutmadığını, davalının müvekkilini oyalarak demirbaşları gizlediği,

sattığı , zayi ettiği şüphesi doğduğunu, davalının demirbaşları teslim aldığı gibi iade etmesi gerektiğini, aynen iadesi mümkün değilse bedellerini ödemesi gerektiğini, davalının ayrıca bayilik sözleşmesinin 15/b maddesine göre ariyet aldığı demirbaşları müvekkiline iadede geciktiği beher gün için 1.000 USD ödemekle mükellef olduğunu beyan ederek öncelikle davalıya ariyet olarak verilen mülkiyeti müvekkiline ait demirbaşlara teminatsız olarak tedbir konularak dava sonuna kadar yediemin olarak teslimine, akabinde sözleşmenin sona ermiş olması nedeniyle mezkur demirbaşların müvekkiline iadesine , demirbaşların devir, satış ,gizleme,

hasar görme, zayi olma ve benzeri bir sebeple aynen iadesi mümkün olmadığı taktirde fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 20.951,03.TL.' nin demirbaşların davalıya teslim tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile davalıdan tahsiline, cezai şart alacakları için şimdilik 4.000.TL.' nin teslimde geciken her gün itibariyle işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilerek yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı üzerine bırakılmasını talep ve dava etmiştir.

Davacı vekili 31/05/2019 tarihli ıslah dilekçesi ibraz ederek geç teslimden doğan cezai şart olarak 4.000.TL. olarak ikame ettikleri davayı 523.293,00.TL. arttırarak 527.293,00.TL. olarak ıslah ettiği görülmüştür. Davacı Vekili Davasında: Dava Dilekçesini tekrar ederek davanın ıslah ettikleri miktar üzerinden kabulüne karar verilmesini talep ettiği görülmüştür. Davalı Vekili Davasında:

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı şirketin sözleşmenin 12.maddesine göre kararlaştırılan 5 yıllık süre sonunda kendiliğinden hitami ile ariyetlerin bu kez 15.maddeye göre iadesini talep ettiğini, ancak sözleşmenin 15.maddesindeki fesih sonuçlarının sözleşmenin süresinden önce taraflardan biri tarafından haklı-haksız feshedilmesi nedeniye dayalı olduğunu, sözleşme genelinde 12.maddeye göre 5 yıllık sürenin hitamında ariyetlerin iade edileceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığını, bu nedenle davacının haksız taleplerinin reddi gerektiğini,

davacı tarafın dilekçesinde ariyet olarak verilen demirbaşların iadesini talep ettiği ancak sözleşmeye ekli listeye göre hangilerinin iadesinin talep edildiğinin anlaşılmadığını, öncelikle davacının hangi ariyetlerin iadesini talep ettiğinin kalem kalem bildirmesi gerektiğini, davacının sözde iade edilmeyen ariyetlerin iadesini talep ettiğini, ancak bu ariyetlerin bedelinin davacı ile müvekkili arasında direk borçlanma sisteminden otomatik olarak 14/02/2018 tarihinde ...bank hesabından 30.000.TL. olarak çekildiğini,

müvekkili şirketin muvafakatı olmadan ... sisteminden çekilen ödeme sebebi ile davacı tarafın halen müvekkilinden neyin bedelini talep ettiğinin anlaşılamadığını, ayrıca davacının iadesini talep ettiği ariyetlerin teknik özellikleri dikkate alındığında 5 yıllık süreç içinde yapranma neticesinde ekonomik değerinin kaybolduğunu bu hususunun teknik bilirkişi marifetiyle tesbitinin mümkün olacağını,

ayrıca davacının sözleşmenin süresinde bitmiş olması sebebiyle kendiliğinden bittiğinden cezai şart talep etmesinin mümkün olmadığını beyan ederek davanın reddine karar verilerek yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı üzerine bırakılmasını talep ve dava etmiştir.

Toplanan Deliller: Taraflarca ibraz edilen deliller incelenmiştir. Taraflar arasında düzenlenmiş bulunan 01/02/2012 Tarihli Otogaz Bayilik sözleşmesi, Ariyet listesi, teslim tutanağı incelenmiştir.

Mahkememizin ara kararı ile ("..tarafların ticari defterleri de incelenmek suretiyle taraflar arasında yapılan bayilik sözleşmesinin sona ermesi nedeniyle ariyet olarak davacı tarafından davalıya verilen dava dilekçesi ekinde belirtilen malların iadesinin gerekip gerekmediği ve iade edilmemesinden kaynaklı cezai şart tazminat şartlarının oluşup oluşmadığı ve miktarı hususunda tarafların 2012 - 2018 yılları arasındaki ticari defterleri de incelenmek süreriyle ve davaya konu mallar mahalinde bilirkişilerce incelenerek iddia, savunma,

dosya kapsamına göre rapor alınmasına..." )karar verilmiş Bilirkişi heyeti vasıtası ile düzenlenen 10/12/2018 Tarihli rapor ile özetle '' ...Davacının ariyet olarak teslim ettiği malzemelerin iadesini talep edebileceği, bunların aynen iade edilmemesi halinde amortisman düşülmüş güncel değerinin talep edilebileceği ve bunun 12.570,62 TL olduğu hesaplandığı,Davalının ariyet malzemeleri teslimde gecikmesinin olduğu anlaşılmaktadır.

Sözleşmede gecikme için cezai şart düzenlemesi bulunmaktadır. Mahkemeniz takdirlerine göre davacının cezai şart tazminatı talep edebileceği sonucuna vanlır ise bunun tutarı sözleşmenin sona erme tarihinden dava tarihine kadar geçetı 130 gün için 527.293,00 -TL olarak hesaplandığı, ancak davacı talebi 4.000,00.-TL olduğundan taleple bağlılık ilkesi gereği bu tutatın dikkate alınması gerektiği,...'' yönünde görüş bildirdikleri görülmüştür.

Mahkememizin 15/03/2019 tarihli ara kararı ile ''.davalı şirketin genel kurul toplantısında alınan sermaye artırım kararı da gözetilerek hesaplanan cezai şart tazminat miktarının davalı şirketin mahfına sebep olup olmayacağı hususunda ek rapor alınmasına..." karar verilmiş. Bilirkişi tarafından düzenlenen 29/04/2019 Tarihli ek rapor ile özetle '' ..

Şirketin son 3 yıllık öz varlığı ortalaması (3,663.172,05.-TL + 4.702.462,16.-Tl, + 4.002.165,75.-TL = ) 12.367.799,96.-TL / 3 = 4.122.599,99.-TL olup, 4.122.599.99.-TL / 3 x 2 = 2.748.400.00.-TL dır.

Buna göre bu rakama kadarlık bir cezai şartın mümkün olduğu, bu turann üstündeki bir cezai şarlın ise davalı şirketin ekonomik olarak mahvına sebep olacağı, Davacının, davalının 09/05/2018 tarihinde sermaye arttırımına gittiğini iddia ederek cezai şart miktarının davalının ekonomik mahfıııa sebep olup olmayacağı hususunda rapor alınmasını talep ettiği görülmüş olup, Sayın Mahkemece davacının bu talebinin kabulü halinde ise yapılan hesaplama aşağıdaki gibidir.Şirketin 2018 yılı sonu itibariyle özvarlığı 15.500.006.57.-TL olup, 15,500.006.57.TL. / 3 x 2 = 10.333.337.71.-TL dir.

Buna gorc 2018 vıh mali verilerinin dikkate alınması durumunda, 10.333,337,71 ,-TL.lik rakama kadarlık bir cezai şartın mümkün olduğu, bu miktarın üstündeki bir cezai şartın ise davalı şirketin ekonomik olarak mahvına ve münfesih olmasına sehep olacağı değerlendirilmiş olup, Yapılan her iki türlü hesaplamada da davacının talep ettiği cezai şart tutarının davalı şirketin ekonomik mahfına sebep olmayacağı...'' yönünde görüş bilidirldiği görülmüştür.

Delillerin Değerlendirilmesi:

Tüm dosya kapsamı dikkate alınarak.

Davacı taraf özetle ; taraflar arasında imzalanan 01/12/2012 tarihli Otogaz Bayilik Sözleşmesine göre davacının davalıya otogaz (LPG) ikmal edeceği, davalının ise sözleşme şartlarına göre otogaz alımı yapıp istasyonunda son tüketicilere satacağının kararlaştırıldığını, sözleşmeye göre davalının faaliyette bulunması için kendisine davacı tarafından bir kısım demirbaşların ARİYET olarak verildiğini, iş bu bayilik sözleşmesinin 5 yıllık süre sonunda kendiliğinden sona erdiğini, sözleşme hükümlerine göre davalının kendisine ariyet olarak verilen demirbaşları aynen iade etme yükümlülüğü bulunduğunu,

ancak davalının davaya konu demirbaşları ya teslim edeceğini yada satın alacağını belirtmiş olmasına rağmen bugüne kadar bu sözünü tutmadığını belirterek ariyet aldığı demirbaşları davacı tarafa iadede geciktiği beher gün için 1.000 USD ödemekle mükellef olduğunu beyan ederek demirbaşların müvekkiline iadesine , demirbaşların devir, satış ,gizleme, hasar görme, zayi olma ve benzeri bir sebeple aynen iadesi mümkün olmadığı taktirde fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 20.951,03.TL.' nin demirbaşların davalıya teslim tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile davalıdan tahsiline,

cezai şart alacakları için şimdilik 4.000.TL.' nin (Islah ile bedel artırılmıştır.) teslimde geciken her gün itibariyle işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı taraf ise ; davacı şirketin sözleşmenin 12.maddesine göre kararlaştırılan 5 yıllık süre sonunda kendiliğinden hitami ile ariyetlerin bu kez 15.maddeye göre iadesini talep ettiğini, ancak sözleşmenin 15.maddesindeki fesih sonuçlarının sözleşmenin süresinden önce taraflardan biri tarafından haklı-haksız feshedilmesi nedenine dayalı olduğunu, sözleşme genelinde 12.maddeye göre 5 yıllık sürenin hitamında ariyetlerin iade edileceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığını, bu nedenle davacının haksız taleplerinin reddi gerektiğini, davacının sözde iade edilmeyen ariyetlerin iadesini talep ettiğini,

ancak bu ariyetlerin bedelinin davacı ile müvekkili arasında direk borçlanma sisteminden otomatik olarak 14/02/2018 tarihinde ... hesabından 30.000.TL. olarak çekildiğini, müvekkili şirketin muvafakatı olmadan ... sisteminden çekilen ödeme sebebi ile davacı tarafın halen müvekkilinden neyin bedelini talep ettiğinin anlaşılamadığını, ayrıca davacının iadesini talep ettiği ariyetlerin teknik özellikleri dikkate alındığında 5 yıllık süreç içinde yıpranma neticesinde ekonomik değerinin kaybolduğunu,

davacının sözleşmenin süresinde bitmiş olması sebebiyle sözleşmenin kendiliğinden sona erdiğinden cezai şart talep etmesinin mümkün olmadığını beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Taraflar arasında ki ihtilafın sözleşmesel dayanağı 01/12/2012 tarihli Otogaz Bayilik Sözleşmesidir. Sözleşmenin süresi 12.md.sinde imza tarihinden itibaren başlamak üzere 5 yıl olarak belirlenmiştir. Sözleşmenin 01/02/2017 Tarihinde kendiliğinden sona erdiği hususu tarafların kabulündedir.

Davacı taraf Sözleşme uyarınca davalı tarafa ariyet olarak verilen malların iade edilmediği gerekçesi ile ariyet konusu malların bedelini ve teslim edilemeyen her gün cezai şart bedeli ödenmesini talep etmiştir. Davacı taraf cezai şart talebine dayanarak olarak taraflar arasında düzenlenmiş bulunan sözleşmenin 15.md.sini dayanak olarak göstermiştir.

Sözleşmenin Feshi başlığı altında düzenlenen 15.md. sinin( b ) bendi aynen '' b)BAYİ, ...' ın feshi ihbarında tayin edeceği müddet içinde ...' ın kendisine ariyet olarak vermiş olduğu malzemeleri teslim aldığı gibi mükemmel bir şekilde ...' a iade ve teslim ile mükelleftir. Teslimin gecikmesi halinde ... her türlü kanun yollarına başvuracağı gibi BAYİ geciken her gün için ...' a cezai şart olarak 1.000.USD. ödemeyi kabul ve taaahüt eder....'' şeklindedir.

Taraflar arasında ki sözleşme süresinin bitmiş olması nedeni ile kendiliğinden sona ermiştir. Sözleşmenin bu maddesi sözleşmenin feshi halinde uygulanacak bir madde olduğu gibi ayrıca ilgili maddede ''...' ın feshi ihbarında tayin edeceği müddet içinde teslim edeceği'' belirtilmiştir. Ancak davacı tarafça davalı tarafa sözleşmenin feshine ve ariyet konusu malların teslim edilmesinin ihtarına yönelik bir bildirim yapılmamıştır. Ayrıca.

Davacı tarafça ibraz edilen EK:2 de yer alan Bilirkişi heyeti vasıtası ile yapılan hesaplamada dikkate alınan ariyetlerin karşısında ''..bayi tarafından satın alınacaktır.'' ibaresinin yazılı olduğu görülmüştür.

Davacı tarafın, Mahkememizce verilen tedbir talebinin reddine ilişkin kararın kaldırılması amacı ile verdiği istinaf dilekçesinde davalı tarafın ariyet malları satın almak istediğini, proforma fatura kestiklerini ancak davalı tarafın satın almadığı gibi ariyet konusu malları teslimde etmediğini belirttiği görülmüştür.

Tüm bu tespitler doğrultusunda davacı tarafın Ariyet konusu malları davalı tarafa satmak istendiği davalı tarafın da bu malları almak istediği yönünde irade ortaya koyduğu hususu mahkememizce sabit bulunmuştur. Bu hali ile Ariyet konusu mallarının satılmak istendiğine yönelik açık irade beyanına rağmen Ariyet konu malların iadesinin geciktiği gerekçesi ile cezai şart talebinde bulunmak 4721 Sayılı Kanunun 2.md.sinde ifadesini bulan Dürüstlük Kuralına aykırı görülmüştür.

Aynı zamanda. Taraflar arasında düzenlenen sözleşmede malların nerede ve ne şekilde teslim edileceği hususu belirtilmemiştir. İfa yerinin tespitinde 6098 Sayılı Kanunun 89.md.sinin incelenmesi gerekmektedir.6098 Sayılı Kanunun 89.md.si aynen ''MADDE 89- Borcun ifa yeri, tarafların açık veya örtülü iradelerine göre belirlenir. Aksine bir anlaşma yoksa, aşağıdaki hükümler uygulanır;

1. Para borçları, alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde, 2. Parça borçları, sözleşmenin kurulduğu sırada borç konusunun bulunduğu yerde,

3. Bunların dışındaki bütün borçlar, doğumları sırasında borçlunun yerleşim yerinde,'' ifa edilir. Kaldı ki. Sözleşmenin 15.maddesinde ariyet konusu malların teslim alındığı şekilde teslim edileceğinin kararlaştırıldığı, Ariyet konusu mallar bayinin adresinde teslim edilmiştir. Dolayısı ile iadesi de bayide demirbaşların bulunduğu yerde yapılmalıdır. Davacı tarafça Ariyet konusu malların bayiden ifa yerine gidilip talep edildiğine ilişkin bir delil ortaya konulmamıştır.

Bu hali ile Ariyet Konusu malların iadesinin geciktiği gerekçesi ile cezai şart talep edilmesi mahkememizce yerinde görülmemiş, bu yöndeki talebin reddine karar verilmiştir.

Yukarıda belirtildiği üzere tarafların iradesinin ariyet konu malların davalı tarafa satılmasına yönelik olduğu yönünde kanaat hasıl olduğundan, davalı taraf ariyet konusu malların bedeli olarak 30.000.TL.nin davacı tarafça çekildiğini kanıtlar delil ibraz edemediğinden, Bilirkişi heyeti tarafından değerlendirme ve hesaplamalar doğrultusunda belirlenen Ariyet konusu malların bedelinin davalı taraftan alınarak davacı tarafa verilmesi yönünde aşağıda ki şekilde karar verilmiştir.

HÜKÜM Yukarıda gerekçesi açıklandığı üzere;

1-)Davacı tarafın Ariyet konusu malların bedelinin tahsili davasının KISMEN KABULÜ ile; 12.570,62 TL.' sinin 10/04/2018 Dava Tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine; fazlaya ilişkin talebin reddine,

2-)Davacı tarafın Cezai Şart Alacağı davasının REDDİNE;

3-)Davacı tarafından yatırılan 9.004,86TL. Peşin+ıslah harçtan 858,70.TL.karar ve ilam harcının mahsubu ile 8.146,16.TL. harcın karar kesinleştiğinde talep halinde davacı tarafa iadesine,

4-)Davacı vekili lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesi gereğince hükmolunan kısım üzerinden hesaplanan 2.725,00.TL. vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine;

5-)Davalı vekili lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesi gereğince red olunan kısmı üzerinden hesaplanan 35.376,94.TL. nisbi vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalı tarafa verilmesine,

6-)Davacı tarafından yatırılan 858,70.TL.peşin harcın davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine,

7-)Davacı tarafından yatırılan 35,90.TL.Başvuru 5,20.TL.vekalet harcı, 2.800,00.TL.Bilirkişi ücreti ve 237,00.TL.posta giderinden ibaret toplam 3.078,10.TL yargılama giderinin kabul ve redoranları dikkate alınarak 70,57.TL.sinin davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine, bakiye kısmın davacı taraf üzerinde bırakılmasına;

8-)Taraflarca yatırılan ve kullanılmayan bakiye gider avansının kararın kesinleşmesi halinde yatıran tarafa iadesine,

6100 Sayılı HMK.' nın 345./1Maddesi uyarınca ilgililere kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde mahkememize vereceği bir dilekçe ile İSTİNAF YOLU açık olmak üzere taraf vekillerinin yüzüne karşı oy birliği ile verilen karar alenen okunup usulen tefhim kılındı. 21/11/2019

Başkan ... Üye ... Üye ... Katip ...