İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/675 K.2025/672

Mahkememizde görülmekte olan Ticari Bankacılık İşlemlerinden Kaynaklanan Davalar (İstirdat) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin, davalı ... İth. İhr. San. ve Tic. Ltd.

Şti.’ye 2022 yılı Mart ayında yaptığı ofis mobilyası satışına ilişkin olarak, toplamda 275.000 TL bedelli iki adet çekin (30.06.2022 vadeli, 75.000 TL bedelli ... seri numaralı ve 31.07.2022 vadeli, 200.000 TL bedelli ... seri numaralı) davalı tarafından düzenlenerek müvekkile kargo ile gönderildiğini; ancak kargonun 04.04.2022 tarihinde ulaşmasına rağmen söz konusu çeklerin zarf içerisinde bulunmadığını, bunun üzerine çeklerin çalındığı ya da kaybolduğunun anlaşıldığını, çeklerin ödenmemesi için banka nezdinde ihtarda bulunulduğunu ve ... şirketi tarafından da kolluk birimlerine şikayette bulunulduğunu, akabinde ....

Asliye Ticaret Mahkemesi nezdinde ...

E. sayılı dosya ile TTK m. 651/1-2 uyarınca çek iptali davası açıldığını, mahkemenin ödeme yasağı ve ilan kararı verdiğini, ancak davalı tarafın çeki elinde bulundurduğunu bildirerek ödeme yasağının kaldırılması talebinde bulunması üzerine mahkemece TTK m. 763 gereğince istirdat davası açmak üzere müvekkile 10 günlük kesin süre verildiğini, bu nedenle eldeki davanın açılmasının zorunlu hale geldiğini beyanla; çalınan/kaybolan çeklerin, kötü niyetli şekilde iktisap edildiği ve elde bulundurulduğu gerekçesiyle TTK m. 792 uyarınca davalıdan istirdadına ve müvekkile iadesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle.

Davalı taraf, davaya konu çeklerin davacının rızası dışında elinden çıktığı iddiasının somut ve geçerli delillerle ispatlanmadığını, kargo ile gönderildiği ileri sürülen çeklerin gerçekten gönderilip gönderilmediğinin veya gönderi içeriğinin tespit edilemediğini, bu haliyle iddianın hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, ayrıca müvekkilinin çekleri ciro silsilesi bozulmadan ve herhangi bir kötüniyet yahut ağır kusur olmaksızın iktisap ettiğini, dolayısıyla iyiniyetli ve yetkili hamil sıfatına sahip olduğunu,

TTK'nın 792. maddesi uyarınca istirdat davasının dinlenebilmesi için davacının hem çekin rızası dışında elden çıktığını hem de son hamilin kötüniyetli olduğunu yazılı delillerle ispatlaması gerektiğini, ancak bu yükümlülüklerin yerine getirilmediğini, bunun yanında çeklerin kargo ile gönderilmesinin hukuka aykırı olup davacının basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğüne açıkça aykırı hareket ettiğini, bu nedenle doğan zarardan müvekkilinin sorumlu tutulamayacağını, tüm bu sebeplerle davanın hukuki dayanaktan yoksun olduğunu ileri sürerek reddini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, ... Bankası ... ... ... Şubesi'ne ait, ... seri numaralı, 30/06/2022 vade tarihli, 75.000,00-TL bedelli ve ... seri numaralı, 31/07/2022 vade tarihli, 200.000,00-TL bedelli çeklerin istirdat talebidir.

Mahkememizce tüm deliller toplanmış, gerekli inceleme ve araştırmalar yapılmış ve Mahkememizce 01/08/2023 tarihli ara karar ile dosyanın Davacı, davalı ve dava dışı cirantaların ticari defterlerinin SMM aracılığı ile incelenmek suretiyle; taraflar arasında çek alıp vermeyi gerektirir ticari ilişki olup olmadığı, çekin ticari defter ve kayıtların yer alıp almadığı, alacak ve dosya kapsamı hakkında rapor düzenlenmesinin istenilmesine karar verilmiştir.

04/12/2023 tarihli bilirkişi raporunda. Davacı ... ... San. ve Tic. Ltd. Şti. ile Davalı ... Tekstil Tic. Ltd.Şti arasında 200.000,00 TL. ve 75.000,00 TL. bedelli 2 adet çekin istirdatına ilişkin olarak. Davacı ve Davalının 2021 ve 2022 yılları yasal ticari defterleri üzerinde yaptığım incelemeler neticesinde sonuç ve kanaatim aşağıya çıkarılmıştır.

Her iki tarafın yasal ticari defterlerinin 6102 sayılı TTK ve 213 sayılı VUK “nun ticari defterlere ilişkin madde hükümlerine uygun ve usulünde tutuldukları, Davacı ve davalı taraflar arasında herhangi bir ticari ilişkinin, cari hesabın bulunmadığı, Davacı tarafından istirdatı talep edilen söz konusu 2 adet çekin, Davalının yasal yevmiye defterinin 07.04.2022 tarih ve ... nolu maddesinde giriş kayıtlarının bulunduğu, Davalının ticari defterlerinde giriş kayıtlarının bulunduğu 2 adet çekin 07.04.2022 tarihli Çek -Senet Giriş bordrosu ile aralarında ticari ilişki bulunduğu tespit edilen dava dışı ciranta ...

Tekstil Ltd.Şti.'den ciro yolu ile iktisap edilmiş oldukları, Davalının Ticari defterlerinde kayıt görmüş 2 adet çekten 75.000,00 TL. bedelli çekin tahsili için çek borçlusu ile cirantalar aleyhinde ilamsız takip başlatılmış olduğu. Doğrultusunda ;Nihai karar, Sayın mahkemenin takdirlerinde olmak üzere : - Davacı ... ...Ltd. Şti. ile Davalı ... Ltd. Şti. arasında herhangi bir ticari ilişkinin bulunmadığı, - Davalı ... Ltd. Şti. ile Ciranta ... Tekstil Ltd.

Şti. arasında ticari ilişki bulunduğu ve bu hususta ticari defter kayıtlarından oluşmuş ve yukarıda görüldüğü üzere muavin defterde çok sayıda hesap hareketinin bulunduğu, Dava konusu 200.000,00 TL. ve 75.000,00 TL. bedelli çeklerin, davalının yasal yevmiye defterinin 07.04.2022 tarih ve ... nolu yev. maddesinde giriş kayıtlarının bulunduğu, Davalının, ödeme yasağı bulunan 75.000,00 Tutarlı çekin tahsili için ilamsız takip başlattığı çek borçlusu ve cirantalar arasında, ticari ilişkisi bulunan ve çeklerin ciro yolu ile iktisap edildiği ...

Tekstil Ltd.Şti.'nin de bulunduğu, “Dava konusu iki adet çekin davalı tarafından ciranta ... Tekstil Ltd.Şti.'nden ciro yolu ile iktisap edildiği, Kanaatim Hasıl olmuştur.

Mahkememizce 15/05/2025 tarihli ara karar ile dosyanın ek rapor talebinin BA/BS formları geldikten sonra değerlendirilmesine karar verilmiş olmakla; BA/BS formları geldiği anlaşılmakla dosyanın günsüz olarak bilirkişiye tevdine karar verilmiştir.

16/06/2025 tarihli bilirkişi raporunda. Davacı ... ... San. Ve Tic. Ltd.Şti. ile Davalı ... Tekstil Tic. Ltd.Şti. arasında 200.000,00 TL. ve 75.000,00 TL. bedelli 2 adet çekin istirdatına ilişkin olarak Davacı ve davalı tarafların 2021 ve 2022 yılları yasal ticari defterleri üzerinde inceleme yaparak Yukarıda tabloda görüldüğü üzere düzenlediğim 03.12.2023 tarihli kök rapordan sonra.

Sayın Mahkemenin; tarafların beyanları ve celp edilen BA/BS formlarının da değerlendirilerek Ek rapor düzenlemekle görevlendirmesi üzerine işbu ek rapor düzenlenmiştir. Kök raporda belirtilen kanaatimde bir değişiklik bulunmadığı, Silsile ciroların sonucunda Davalı ... Tekstil Ltd.Şti'nin, çekleri Ticari defter kayıtlarına göre aralarında ticari ilişki bulunan dava dışı ciranta ...

Tekstil Ltd.Şti'nden iktisap ettiği, Sayın mahkemenin kök rapor düzenlendikten sonra celp ettirdiği taraflar ve dava dışı firmaya ilişkin BA/BS formlarının incelenmesi sonucunda; - Davacı ... .... San ve Tic A.Ş.'nin mükellefi bulunduğu ... Vergi Dairesinden Celp edilen Karşılaştırmalı BA/BS formuna göre dava dışı ... Tekstil Ltd. Şti'ne 14. Adet belge ile KDV hariç 3.735.877,00 TL. satış yaptığı, tarafların Beyanlarının örtüştüğü, - Dava dışı ...

Tekstil Ltd.Şti'ne ilişkin ... Defterdarlığından celp edilen BA/BS formunda ise Dava dışı firmanın davalı firmadan 19 adet belge ile 4.587.751,00 TL. alım beyanında bulunduğu, Davalı tarafın da beyanının aynı adet ve tutarda olduğunun belirtildiği, ... Vergi Dairesi Müdürlüğü'nden celp edilen karşılaştırmalı örtüşen BA/BS formunda 14 adet ile 3.735.877,00 TL. belirtilmiş iken.

İstanbul Defterdarlığı'ndan celp edilen karşılaştırmalı örtüşen BA/BS formunda ise 19 adet belge ile 587.751,00,00 TL belirtildiği, Celp edilen iki BA/BS arasındaki farkın ... Vergi Dairesi Müdürlüğünden Celp edilen BA/BS beyanının 2022/ Nisan-Mayıs dönemlerini kapsarken, İstanbul Defterdarlığından celp edilen BA/BS beyanının ise 2022 olmasından kaynaklandığı , in tümünü kapsıyor. Davalı tarafın incelenen dava dışı ciranta ...

Ltd.Şti.'ne ilişkin muavin defterinde 2022 yılının tümünde belirtilen alım faturaları sayısı ve toplam tutarıyla, İstanbul Defterdarlığı'ndan celp edilen BA/BS formunda belirtilen belge adedi ve toplam tutarla örtüştüğü, Kanaatim Hasıl olmuştur.

TTK'nın 792. maddesi; ''Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' hükmünü haiz olup anılan kanunî hüküm bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır.

Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır.

Bu davada, davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Aynı Kanunun 790.maddesinde ise "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve bir birine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir beyaz ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" düzenlemesi bulunmaktadır.

TTK'nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder.

Yine, TTK’nın 792. maddesindeki ''Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...'' ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir.

Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur.

Bu tür davalarda, yukarıda da belirtildiği gibi çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delile kanıtlanabilir (Yargıtay HGK'nın 06/04/2021, E. 2017/11-159, K. 2021/417 tarih ve sayılı kararı).

Tüm bu açıklamalar ışığında somut uyuşmazlık değerlendirildiğinde. Davacı tarafça dava dışı ... ... LTD. ŞTİ. Firması ile ofis mobilyalarının satışı hususunda anlaşıldığı ve bu kapsamda ... ... ... Şubesi'ne ait, 30/06/22 tarihli, ... seri numaralı ve 75.000,00 TL bedelli ve yine ... ... ...

Şubesi'ne ait, 31/07/22 tarihli, ... seri numaralı ve 200.000,00 TL bedelli çeklerin keşide edildiği, çeklerin keşideci firma ... tarafından davacı şirkete gönderim aşamasında çalınması nedeniyle suç duyurusunda bulunulduğu, .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile çek iptali davası açıldığı, ciro silsilesinin sırasıyla ... ... (keşideci), ..... (lehtar), ... (1.

Ciranta), ... ( 2. Ciranta), ... (hamil) şeklinde olduğu, ... ile kendisinden önce gelen ciranta olan ... arasında dosya kapsamına alınan BA/BS formları ile bilirkişi raporuyla tespit edildiği üzere ticari ilişkinin tespit edildiği, .... İcra Hukuk Mahkemesisin yapılan incelemesinde; alacaklı tarafın bilirkişi ücretinin yatırılmaması nedeniyle takibin durdurulmasına karar verildiği, istinaf kararı ile kararın onandığı, ... CBS, ....

Ağır Ceza Mahkemesi dosyalarında davalı tarafın taraf olmadığı bu nedenle ilgili dosyaların bekletici mesele yapılmadığı, bu haliyle Yargıtay yerleşik içtihatları ve TTK 792 gereğince ispat külfeti kendisinde olan davacı tarafça çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği hususu ispat edilemediğinden; davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... · ¸ Hakim ... · ¸