İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2025/564 K.2026/169

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Müvekkilinin ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası kapsamında zayi sebebiyle çek iptali davası ikame edildiğini, dava derdest iken anılan mahkeme dosyası kapsamına çekin davalı taraf elinde olduğu hususuna ilişkin bilgi geldiğini, ... 2.Asliye Hukuk Mahkemesi'nce taraflarınca çek istirdadı davası açmak üzere süre verildiğini, müvekkili davacının keşideci ...'ın eşi olduğunu, ... Tic. Ltd.

Şti. talebi doğrultusunda aval vermek üzere müvekkili davacının elinde iken çekin kaybolduğunu, zayi sebebiyle çek iptali davası ikame edilmiş iken ne şekilde davalı tarafın eline geçtiği bilinmeyen çek yönünde iptal davası ikame edildiği sırada çek davalı tarafça bankaya sunulduğunu, ardından da yine davalı tarafından müvekkilinin eşi ... ve ... hakkında icra takibine girişildiğini, ... tarafından imzaya itiraz edildiğini, imzaya itiraz edilen mahkeme tarafından da ihtiyati tedbir kararı ile takip durdurulduğunu, borç ... tarafından ihtirazi kayıt ile kapatıldığını, dava konusu çekin ...

Bankası A.Ş. ... Şubesi tarafından ... adına bastırılan ... seri no'lu, 31.07.2024 tarihli ve 50.000,00 TL bedel ile keşide edildiğini, imzaya itiraz edildiğini, gerek çek iptali davası açıldığını, üçüncü kişi olan ... tarafından sonraki cirantaya yönelik düzenlendiğini, bir fatura olmaması ve hatta çekin ... isimli şirketin eline hiç ulaşmamış olması da dikkate alındığında, davalı tarafın yetkili hamili olduğundan bahsedilemeyeceğini, ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ...

Esas sayılı dosyasından kurulmuş bulunan ara karar gereği müvekkili tarafından eldeki davanın ikamesinde hukuki yararın varlığı tartışma konusu olmadığını, fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile davanın kabulüne, dava konusu edilen ... Bankası A.Ş. ...

Şubesi tarafından ... adına bastırılan ... seri no'lu, 31.07.2024 tarihli ve 50.000,00 TL bedel ile keşide edilmiş bulunan çekin davalıdan istirdadına ve müvekkile iadesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacının iddialarının haksız ve mesnetsiz olduğunu, davanın reddine karar verilmesinin gerektiğini, müvekkilinin tüm yasal sorumluluklarını kanuna uygun şekilde yerine getirerek çeki iktisap ettiğini, müvekkilinin çekin iktisabında kötü niyet ve ağır kusur bulunmadığını, müvekkili şirketin icra takibinde haklı olduğunu, tüm işlemlerin yasaya uygun yerine getirildiğini, davacının kötü niyetli taleplerinin reddine karar verilmesinin gerektiğini, haksız ve mesnetsiz davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

Dosyada delil olarak; dava dilekçesi ve ekleri, cevap dilekçesi ve ekleri, ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası, ... 34.İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı, ... 19.İcra Hukuk Mahkemesi'nin ...esas sayılı dosyası Uyap mündericatı, arabuluculuk tutanağı ve tüm dosya kapsamı...

GEREKÇE

Dava; ... Bankası A.Ş. ... Şubesi tarafından keşidecisi ... olan ... seri no'lu, 31.07.2024 tarihli ve 50.000,00 TL bedelli çekin istirdatı davasıdır.

Davacının iddiasının, dava konusu çeki aval vermek üzerine tarafında iken kaybolduğu, çekin davalının elinde bulunduğu ve söz konusu çekin tarafına iadesi gerektiği şeklinde olduğu,

Davalının savunmasının ise, çeki yasal mevzuat hükümlerine göre iktisap ettiğinden davacının iddialarının yerinde olmadığı şeklinde olduğu anlaşılmakla;

Uyuşmazlık Hususunun; Çekin istirdatı şartlarının oluşup oluşmadığı hususlarında toplandığı anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinde; davanın ilk olarak, ... 1,Asliye Hukuk Mahkemesi'nde (Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla) açıldığı, ilgili Mahkemece yapılan yargılama neticesinde ... Esas, ... Karar ve 20/03/2025 tarihli kararı ile yetkisizlik kararının verildiği ve dosyanın Mahkememize gelerek yukarıda yazılı bulunan sıradaki esasına kaydının yapıldığı görülmüştür.

Mahkememizde açılan dava öncelikle, görev, yetki, taraf sıfatı ve diğer dava şartları açısından incelenmiş ve mahkememizin görevli ve yetkili olduğu ve ayrıca diğer dava şartlarının da bulunduğu anlaşılmış olduğundan davanın esasına geçilmiştir.

Uyuşmazlığın çözümü açısından öncelikle konuyla ilgili yasal düzenlemelere ilişkin detaylı açıklamaların yapıldığı Yargıtay Hukuk Genel Kararının ... Esas ...Karar sayılı ve 30.11.2021 tarihli kararında da vurgulandığı üzere, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.

Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK’nın 670 vd. düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).

Çek, 6102 sayılı TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).

Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 764. maddesi uyarınca elden çıkan çek, verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa, mahkemece çekin iptaline karar verilir. Çekin iptaline karar verilmiş olmasına rağmen, iptal talebinde bulunan keşideciye karşı çekten doğan istem hakkı ileri sürebilir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 687. maddesine göre, çekten dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’îleri başvuran yetkili hamile karşı ileri süremez. Ancak hamil, çeki iktisap ederken çekin keşidecinin rızası dışında elinden çıktığını ya da çekin karşılığının daha önce çeki elinde bulunduran kişiye keşideci tarafından ödendiğini bile bile keşidecinin zararına hareket etmiş olması durumunda keşideci hamile karşı kötü niyet def’înde bulunabilir.

Çek hakkında iptal kararı verilerek bu karara dayalı olarak keşidecinin lehtara ödeme yapmış olması yetkili hamile karşı 6102 sayılı TTK’nın 687. maddesi gereği ileri sürülemeyeceğinden keşidecinin çekin lehtar tarafından iptal ettirilmesi ve buna dayalı olarak lehtara ödemede bulunması def’ini ancak lehtara karşı ileri sürebilir. Bunu yanında çeki elinde bulunduran yetkili hamile karşı ileri süremez.

Çeklerin devrinin nasıl yapılacağı 6102 sayılı TTK’nın 788. maddesinde poliçeden ayrı ve özel olarak düzenlenmiştir. Bu maddeye göre açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çek, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir. Keza 6102 sayılı TTK’nın 818. maddesinin göndermesi ile aynı Kanun’un 684. maddesine göre, ciro ve zilyetliğin geçirilmesi ile çekten doğan bütün haklar devrolunur.

Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde çekin bir başka anlatımla çek üzerindeki hakkın bir başkasına devri için ciro ve kişiye çekin zilyetliğinin geçirilmesi gerekir. Ciro ise 6102 sayılı TTK’nın 683. maddesine göre, çek arka yüzüne veya çeke bağlı olan ve “alonj” denilen bir kâğıt üzerine yazılması ve ciranta tarafından imzalanması ile mümkündür. Bu nedenle cirantanın imzasını taşımayan ciro geçerli ciro sayılmaz. Böyle bir ciro ise çek üzerinde bulunan hakkın devrini sağlamaz.

Çekte hak sahibi olabilmek için yetkili hamil olmak gerekir. 6102 sayılı TTK’nın 790. maddesine göre, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır.

Bu maddeden de anlaşıldığı üzere bir çeki elinde bulunduran kişi yetkili hamil olduğunu yani çek üzerindeki hakkın kendisine ait olduğunu çek üzerinde bulunan birbirini takip eden geçerli ciro zinciri ile ispat edebilir.

Çek üzerindeki cirolar birbirini takip etmiyor veya ciro zincirinde bulunan cirolardan biri geçersiz veya sahte olması dolayısı ile ciro zincirinde kopukluk olması durumunda çekteki hak, kopukluktan sonraki kişilere geçmeyeceği için ciro zincirinde kopukluk olan çeki elinde bulunduran hamil yetkili hamil sayılamaz. Yetkili hamil olmadığı için de ciro zincirinin koptuğu kişiden itibaren ciranta ve keşideciden talepte bulunamaz.

Her ne kadar çeki elinde bulunduran kişi yetkili hamil olduğunu ispat edememiş olması nedeniyle yani ciro zincirinde kopukluk olması durumunda kopukluktan önceki lehtar ve keşideciye gidemez ise de, 6102 sayılı TTK’nın 677. maddesinde ki; “Bir poliçe, poliçe ile borçlanmaya ehil olmayan kişilerin imzasını, sahte imzaları, hayali kişilerin imzalarını veya imzalayan ya da adlarına imzalanmış olan kişileri herhangi bir sebeple bağlamayan imzaları içerirse, diğer imzaların geçerliliği bundan etkilenmez.” düzenlemesi karşısında “imzaların istiklali (bağımsızlığı) ilkesi” gereği ciro zincirinin kopmasından sonraki cirantalara başvurabilir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 792. maddesindeki, “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” şeklindeki düzenlemeden, çeki elinde bulunduran kişinin geçerli ve birbirini takip eden cirolarla yetkili hamil olduğunu ispat etmesi durumunda ancak çeki kötü niyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap etmesi durumunda iade ile mükellef olduğu ortaya çıkmaktadır.

Yapılan Yargılama Neticesinde Tüm Dosya Kapsamı Birlikte Değerlendirildiğinde. Davacının söz konusu çeke aval vermek üzere elinde bulunduğu esnada çeki kaybettiği iddiasında bulunduğu anlaşılmaktadır. Dosyamız arasında bulunan çek incelendiğinde, ... Bankası A.Ş. ... Şubesi tarafından keşideci ... adına bastırılan ... seri no'lu, 31.07.2024 tarihli ve 50.000,00 TL bedelli çekte lehtar olarak ...Tic. Ltd.

Şti.'nin yer aldığı, lehtar tarafından çekin 1. Ciro silsilesi ile ...Ltd. Şti'ne ciro edildiği, söz konusu şirket tarafından 2. Ciro silsilesi ile ...Tic. Ltd. Şti'ne ciro edildiği, söz konusu şirket tarafından 3. Ciro silsilesi ile ...'ya ciro edildiği ve söz konusu kişi tarafından 4. Ciro silsilesi ile söz konusu çekin davalıya ciro edildiği görülmekle, davacının söz konusu çekte keşideci, lehtar ve ciro silsilesinde imzasının bulunmadığı, ...

34.İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı icra dosyasında davacı adına yapılan takibin bulunmadığı, bu kapsamda her ne kadar davacıya ...

2. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından istirdat davası açmak için süre verilmiş ise de, bu hususun davacının iddiasının ispatı için yeterli olmadığı ve bu kapsamda dosyamız arasında bulunan deliller uyarınca davacının iddialarını ispat edemediği anlaşıldığından sübut bulmayan davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurullmuştur.

KATİP

e-imzalıdır

HAKİM

e-imzalıdır