İstanbul Anadolu 1. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi E.2022/262 K.2024/262

T.C. İstanbul Anadolu 1. FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ

ESAS NO

2022/262 Esas

KARAR NO:2024/262

DAVA

Fikir Ve Sanat Eseri (Maddi Tazminat İstemli)

DAVA TARİHİ:22/11/2022

KARAR TARİHİ: 22/10/2024

Davacı vekilinin mahkememize verdiği dava dilekçesinin yapılan açık yargılaması sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TALEP

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, Müvekkili şirketin,--------- yayıncılığı yaptığı, sektörünün lider firmalarından olduğu, dava konusu ----- kapsamında tüm mali hak ve manevi haklarını, eser sahipleri yazar ---- ile yaptığı sözleşme çerçevesinde devraldığı ----aldığı ----- basımını yaparak satışa sunduğu Mali hakları müvekkiline ait olan bu -------- davalı taraflarca eser içeriği aynı şekilde ya da ayniyet derecesinde benzer şekilde kopyalanarak basıldığı ve satışa sunulduğu,

davanın yaptığı bu baskıyı ilgili sayfalardaki kopyalanan kısımları işaretleyerek ekte sundukları, yargılama sürecinde dava konusu kitabın fiziki bir örneğini dosyaya sunulacakları, Tüm hakları müvekkiline ait eser ile davalılar tarafından basılarak çoğaltılan ve satışa çıkarılan davaya konu kitap karşılaştırıldığında, müvekkiline ait eserde yer alan içeriğin davalı tarafça birebir ve ya ayniyet derecesinde benzer şekilde kopyalanarak kullanıldığı anlaşıldığı, EK’lerde müvekkiline ait eserle dava konusu -------- arasındaki benzer noktalar numaralandırılıp ilişkilendirilerek gösterildiği,

bunlar incelendiğinde dava konusu kitabın bazı yerlerde cümle içerisinde birkaç kelimenin eş anlamlısı ile değiştirilmesi dışında müvekkilinin eserinden farklı olmadığı, iki kitap arasındaki benzerliğin tesadüfle açıklanamayacak olduğu, Dava konusu kitap üzerindeki bandrol sorgu sonucunda yayınevi olarak davalı şirketin görüldüğü ve bu şirketin resmi kayıtları incelendiğinde şirket yetkilisinin davalı----- olduğunun anlaşıldığı Dolayısıyla davaya konu eylemlerin davalılar tarafından birlikte icra edildiğini gösterdiği,

Davalılar hakkında -------nolu dosyası üzerinden suç duyurusunda bulundukları, soruşturmanın halen devam ettiği, diğer davalı gerçek kişinin şirketin mali hak ihlali teşkil eden faaliyetinden bizzat sorumlu şirketin müdürü olduğu, dolayısıyla FSEK 66/2 maddesi gereği, davalı şirket dışındaki davalıların da dava konusu ihlalden sorumlu tutulacağı, Davaya dayanak olan eserin tüm mali ve manevi hakları müvekkiline ait kitabın müvekkilinin izni olmadan işlenmesi, çoğaltılması, satışa sunulması, umuma arz edilmesi, ticari amaçla bulundurulması FSEK kapsamında mali hak ihlali teşkil ettiği, müvekkilinin mali haklarını ihlal edildiği,

davalının dava konusu eseri işlemek suretiyle kitap haline getirmesinin ve akabinde çoğaltarak gerçekleştirdiği ticari faaliyetin müvekkilinin mali haklarının ihlali ve haksız rekabet oluşturduğunun TESPİTİNE; bu faaliyetin REF’İNE, mevcut tecavüzün devamı da muhtemel olduğundan mali hak ihlalinin MEN’İNE, davalılar tarafından üretilerek piyasaya sunulan ve bundan sonra sunulacak dava konusu kitapların masrafı davalı taraftan alınmak sureti ile el konularak imha edilmesine; dava konusu eser için rayiç bedel tespit edilmek suretiyle mali hak ihlali ve haksız rekabet nedeni ile rayiç bedelin üç katı üzerinden;

ileride ıslahla artırılmak üzere şimdilik- 10.000 TL maddi tazminatın şikâyet tarihi itibarı ile ihlal tespit tarihi olan 19.10.2022 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen tahsiline; mali hak ihlali ve haksız rekabet nedeni ile 15.000 TL manevi tazminatın şikâyet tarihi itibarı ile ihlal tespit tarihi olan 19.10.2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen tahsiline; karar verilmesini talep etmiştir.

DAVAYA CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle, müvekkili şirketin ---- genelinde--------- ve yardımcı ders kitapları yayımı alanında faaliyeti gösterdiği, şirketin, kendileri ile telif anlaşmaları yapan tecrübeli öğretmen-yazarlarla oluşturduğu kitaplarını, alanlarında----------incelemesi yapıldıktan sonra baskıya verildiği, bu nedenle iddia edildiği gibi müvekkili şirketin içeriklerinde herhangi intihal söz konusu olmadığı,

tanımlamalar ve açıklamaların evrenselliği, ortak müfredattan yararlanılması – uyulması sebebiyle, işleyiş sırasının yine diğer kitaplarda da olduğu gibi müvekkili şirketin kitabıyla benzer olmasının alıntı yapıldığını göstermeyeceği, davacının kitabında iddia ettiği ------ konusunun; ------- belli ve evrensel, kesin olduğu, değişiklik göstermeyeceği, bu nedenle tüm kitaplarda aynı maddeler ve benzer istisnaların yer aldığı, müvekkili şirketin yazarının da bu konuyu ----ait akademik ve bilimsel bir araştırma kitabı olan ---------ve bu hususta yazdığı makalelerini referans alarak işlediği, bunun intihal değil, müfredata uygunluk olduğu,

davacıya ait kitaptaki bilgilerin de dosya içerisinde yer alan pek çok kaynak ile çok benzer olduğu, anlaşılır bir örnekle; -------- ------- tek cümle ile belirtilebileceği, bu tanımın evrensel bir tanım olduğu, sahiplenilemeyeceği, bu tanımla ilgili özgünlük iddia edilemeyeceği, davacının iddialarının tamamı bu buna benzer odlukları, yayıncılık sektöründe, kitapların özgünlüğünün konuyu pekiştiren sorular ve etkinlikler ile gerçekleştiği, bu konuda herhangi bir benzerlik olmadığı, davacı tarafından böyle bir iddia da ortaya atılmadığı,

dilekçe ekinde piyasada satılan kitaplardan 10 adedini mahkemeye sundukları ve ilgili yerleri işaretlendiği, bu yayınlar incelenmesinde de genel geçer tanımlamalar ve açıklamaların mahiyetleri gereği birbirine yakın anlatımlar olduklarının görüleceği, müvekkili-------müvekkil şirketin yetkilisi olduğu, taraf sıfatı bulunmadığı, davanın, davalı ------ yönünden husumet yokluğundan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

TARAFLAR ARASINDAKİ UYUŞMAZLIK

Taraflar arasındaki uyuşmazlığın davalı şirket tarafından basılan ------ davacıya ait ------ isimli ---------- yer alan bazı bölümlerin izinsiz olarak kullanılıp kullanılmadığı, bu şekilde davacının FSEK'ten kaynaklanan mali ve manevi haklarına tecavüz edilip edilmediği, bu eylemin haksız rekabet teşkil edip etmediği, bu benzerliklerin konuların benzerliğinden kaynaklanan zorunlu benzerlikler olup olmadığı, davalı ------ davalı şirketin yetkilisi olması nedeniyle iddia edilen haksız eylemden sorumlu olup olmayacağı, davacının ne kadar maddi ve manevi tazminat talep edebileceği noktasında toplandığı anlaşılmıştır.

UYUŞMAZLIK HAKKINDA TOPLANAN DELİLLER

Dilekçeler aşaması tamamlanmakla, ön inceleme duruşması sonrası dava şartları ve ilk itirazlar incelenmiş, tarafların sulh olma imkanının bulunmadığının tespiti ile, uyuşmazlık noktaları belirlenerek tahkikat aşamasına geçilip deliller toplanmıştır. Ticaret sicil kaydı ile davacı şirketin -------- tarihinde tescil edildiği anlaşılmıştır.

-----, cevabi yazısı ile ,----tarafından yayınlanan ------esere ilişkin olarak ----- sisteminde yapılan sorgulamada. Süreli Olmayan Yayınlar----- olmak üzere ------ edildiği, yazarların ----- görülmüştür. ---- arasında yapılmış olan------ tarihli mali hakların kullanımına ilişkin izin belgesi incelendiğinde; ------------- umuma iletim hakkının yayınevine verildiği, bununla ilgili olarak ----- tarihinde -------- ödendiği banka havale dekontu sunulduğu görülmüştür.

İşbu sözleşmeye Sözleşmeye konu eserlerin ise --------adet olduğu görülmüştür. Davalı şirket tarafından basılan ----------- isimli kitapta yer alan bazı bölümlerin izinsiz olarak kullanılıp kullanılmadığı, benzerlik mevcutsa benzerlik oranının ne olduğu, esinlenme sınırlarını aşıp aşmadığı, bu benzerliklerin anlatılan konuların benzerliğinden kaynaklanan zorunlu benzerlikler olup olmadığına FSEK uzmanı, türkçe öğretmeni ve yayıncıdan oluşan heyet raporunda özetle.

Davaya dayanak davacıya ait ----------- isimli eserin FSEK nun 2. Maddesi uyarınca--------kapsamında olduğu, Davalıya ait dava konusu---------- -------- FSEK nun 2. Maddesi uyarınca ------- kapsamında olduğu, Davacı şirketin sözkonusu ---------- çoğaltma, yayma mali haklarının sahibi olduğu, Davalı tarafın davacı tarafın kitabından her örnek için değişken ölçülerde yararlandığı, bazı yerlerde ifadelerin veya ifadelerin yerlerinin değiştirilerek ve kaynak eserde yer alan sözcükler yerine bunların eşanlamlı kelimeleri kullanılarak zenginleştirildiği,

kısaltıldığı veya uzatıldığı ama bazı yerlerde ise iktibas serbestisine aykırılık teşkil edecek şekilde davacının izni alınmadan ismine yer verilmeden alıntılandığı neredeyse aynen aktarılmış oldukları, eser ve eser sahibine yer verilmediği, belirtilmediği ve FSEK 35. Maddesinde belirtilen iktibas serbestisi sınırları dışında kullanıldığı, Davacının kitabının ---- olduğu, bu----sayfasından intihal iddiasında bulunduğu, tespit ve inceleme sonucu -----sayfada %40 oranında intihal saptandığı, bunun da kitabın tamamına oranının yaklaşık %2,6 olduğu, FSEK 68 maddesi uyarınca rayiç bedelin 52.000-TL olduğu,

Sayın mahkemenin takdiri halinde 3 katı tutarın 156.000 TL olacağı, Davacının maddi ve manevi tazminat talep etme şartlarının mevcut olduğu, FSEK 70. Maddesi uyarınca, varsa davacının uğradığı fazla zararın FSEK zararı maddi zararın heyetimizde mali müşavir olmaması nedeni ile tespit edilemediği, Manevi zararın tespiti ve miktarının takdirinin Sayın Mahkemenize ait olduğu, Davalılardan ---- davalı şirketin eylemlerinden ve bunun sonucu olarak meydana gelen zararın tazmininde davalı şirket ile birlikte müteselsilen sorumluluğunun olduğuna dair görüş bildirmişlerdir.

Ceza dosyasındaki rapor ile mahkememizce alınan raporlardaki varsa çelişkilerinde giderildiği hususlarda------yayıncıdan oluşan heyet raporunda özetle.

Davacıya ait ------sahibinin hususiyetini taşıdığı ve FSEK md. 3/1 hükmü kapsamında------ niteliğinde olduğu, Davacının dava konusu ettiği ----------- numaralı intihal iddiaları hariç 20’sinde davalı tarafından davacının --değişken ölçülerde intihal yapıldığı, Bir bütün olarak ------ oranlandığında ortalama %4 oranında bir alıntının yapıldığı, İki tarafın da aynı alanda eser yayınladığı gözetilerek, intihal oranının bütüne teşmil edilemeyen nispette olması ve eserlerde teknik belirlemeyi aşan aynı izah, örnek, birebir kopya olmadığı,

iktibasın belli ölçüde ve eserin kullanım yoğunluğunu aşmadan ölçülü yapılmış olduğu kabul edilir ise FSEK md. 35 hükmü dahilinde hukuka uygunluk hallerinin uygulama alanı bulacağı, kaynak gösterilmeden intihal yapılmış olması hasebi ile Sayın Mahkeme aksi kanaatte ise. Şayet Davalı, ------- isimli ----- sayfa tutarındaki kitabına------- telif ödemiş olsa idi 1.885.000,00 X%10= 188.500,00 TL ödeyecektir.

Davalının alıntılaması ortalama % 4 olıp, 188.500,00 TL tutarındaki telifin % 4 tutarı: 188.500 X 4/ 100= 7.540,00 TL.

Davalının FSEK 68/1 hükümlerine ve Mahkemenin takdirine göre, 3 katı, 3X 7.540,00 TL = 22.500,00 TL tutarında tazminat ödeyebileceği, Davacının taleplerinin özel FSEK amir hükümleri kapsamında koruma bulmasından ve FSEK md. 49 ve 50 hükümleri kapsamında davacının dava ehliyetinin tespit edilmiş olmasından ötürü genel hükümler kapsamında haksız rekabet hükümlerinin uygulama alanı bulmayacağına dair görüş bildirmişlerdir.

Davacı tarafça 13/11/2023 tarihli talep artırım dilekçesinde özetle: 15.000 TL manevi tazminatın şikâyet tarihi itibarı ile ihlal tespit tarihi olan 19.10.2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte, 156.000 TL maddi tazminatın şikâyet tarihi itibarı ile ihlal tespit tarihi olan 19.10.2022 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen tahsil edilerek müvekkiline verilmesini talep etmiştir.

UYUŞMAZLIK HAKKINDAKİ YASAL DÜZENLEME

5846 sayılı FSEk'in 2,4,5,21, 22, 23, 24, 25, 68,70, 80 ve 86. Maddeleri.

GEREKÇE

Dava, eser üzerindeki maddi ve manevi hakların ihlalinden ve haksız rekabetten kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davasıdır.

Davacı taraf -----isimli kitabın tüm haklarının kendisine ait olduğunu, davalı tarafça yayınlanan ----- davacıya ait kitapta yer alan bazı bölümlerin izinsiz olarak kullanıldığını, bu haliyle eserden kaynaklı mali ve manevi haklarına tecavüz de bulunulduğunu ve bu eylemlerin haksız rekabet teşkil ettiğini beyan ederek tecavüzün tespiti ve ref'i ile tecavüze konu ürünlere el konulmasına, tecavüz dolayısıyla maddi ve manevi zararının tazminini talep ve dava etmiştir.

İlim ve ve edebiyat eserleri FSEK 2. Maddede düzenlenmiş, bu maddede düzenlendiği üzere; ------ Herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade olunan eserler ve her biçim altında ifade edilen bilgisayar programları ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla bunların hazırlık tasarımları, -----Her --------- buna benzer sözsüz sahne eserleri ----------- vasfı bulunmayan her nevi ------------ temel oluşturan düşünce ve ilkeleri de içine almak üzere, bir bilgisayar programının herhangi bir ögesine temel oluşturan düşünce ve ilkeler eser sayılmazlar." şeklinde belirtilmiştir.

Eserin çoğaltma hakkı FSEK 22. Maddesinde düzenlenmiş, "Bir eserin aslını veya kopyalarını, herhangi bir şekil veya yöntemle, tamamen veya kısmen, doğrudan veya dolaylı, geçici veya sürekli olarak çoğaltma hakkı münhasıran eser sahibine aittir." şeklindeki hüküm ile eserin çoğaltma hakkının eser sahibinde olduğu belirtilmiştir.

Mali haklara tecavüz halinde eser sahibinin talep edebileceği haklar FSEK 68. Maddesinde düzenlenmiş,------ hükmü ile mali hakları tecavüze uğrayan tarafın sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin üç katı tutarında tazminat isteme hakkı bulunduğu vurgulanmıştır.

Bu tespitten sonra davacının eser üzerindeki haklarının ihlal edilip edilmediği hususu değerlendirilmiş, 5846 sayılı FSEK’nda Eser Sahibinin Manevi hakları; ------ yapmış olduğu ----- hakkı sahibi olduğu ve eseri yayınladığı, ----- cevabi yazısı ile , ----- kayıtlarına göre, ----- tarafından yayınlanan ------esere ilişkin olarak ---- sisteminde yapılan sorgulamada;-------olmak üzere ---adet talep edildiği, yazarların ---- oldukları sabittir.

Öncelikle taraflarca yayınlanan kitapların eser mahiyeti değerlendirilmiş, dava konusu her iki kitabın da FSEK'in 2. Maddesi uyarınca ---- kapsamında olduğu kabul edilmiştir.

Bu kabul sonrasında kitaplar arasında iltibas bulunup bulunmadığı hususu değerlendirilmiş, az yukarıda ifade edildiği üzere her iki eserinde ilmi eser kapsamında oldukları, bu eserlerin müfredat kapsamında hazırlanan üniversite hazırlık ders kitabı oldukları, kitapların içerikleri karşılaştırıldığında, --- Davacı -----örnekte, Davacı kitabındaki ifadeler “Bir sözcüğün terim anlam taşıyıp taşımadığı cümledeki kullanımına ve anlamına bağlıdır.

Bir sözcük bir cümlede terim iken başka bir cümlede terim olmayabilir” şeklindeyken, Davalı kitabındaki ifadeler ise “Bir sözcüğün terim anlam taşıyıp taşımadığı cümledeki kullanımına ve anlamına bağlıdır.

Bir sözcük bir cümlede terim anlam taşırken başka bir cümlede farklı bir anlam taşıyabilir” şeklinde olduğu, Bu örnekte Davalı Davacının eserindeki ifadeleri çok büyük oranda kopyalamış, hatta “terim anlam taşımak” gibi anlatım bozukluğu içeren cümleleri ile aynen kendi eserine aktardığı, davacı --------- örnekte, Davacı kitabındaki ifadeler “Giriş cümlesindeki konunun ayrıntılı açıklandığı, yardımcı düşüncelerle beslendiği bölümdür” şeklindeyken, Davalı ----------------şeklinde olduğu, bu örnekte ise yine Davacı tarafın eserinden yararlanıldığı belliyken, en azından ifadeler değiştirilmeye çalışıldığı,

------- konusunda anlatımdaki kelimelerin eşanlamlıları kullanılmış, yararlanılmışsa da yeterince değişiklik yapılmıştır. -----yerine ----anlatımda benzeşim olmakla birlikte birebir intihal edilmesinden söz edilemeyeceği, ---- örnekte, pekiştirilmiş sözcükler anlatılırken, ---------- ifadeleri birebir davacı ------- alınmıştır.

Yukarıda açıklamaya çalıştığımız gibi, anlatımı farklılaştırmaya gitme yerine doğrudan başka bir kaynaktan aktarım yapılarak kolaycılığa başvurulduğu,---- örnekte, müfredat konusunun olması gerektiği gibi aktarımı dışında, dikkat çeken bir benzeşim bulunmadığı, ------örnekte ------ konusunda, intihal kapsamına girebilecek bir aktarım söz konusu olmadığı, Verilen örnekler de ----- sık kullanılan kelimelerden verilebilecek örnekler olduğu,------ gerek anlatım ve gerekse verilen örnek yeterince farklı olduğu,

diğer örneklerde de kitapların hazırlık kitabı mahiyetleri gereği ilmi bilgilerin açıklanması kapsamında açıklamaların olduğu ve bu açıklamalar dikkate alındığında bir bütün olarak davacı tarafın kitabının davalı taraf tarafından kopyalanmasından söz edilemeyeceği, davalının eserinde bazı yerlerde bazı ifadelerin benzeşen ya da eş anlamlı şekilde kullanılmak suretiyle yer aldığı, açıklamaların değiştirilerek ve kaynak eserde yer alan sözcükler yerine bunların eşanlamlı kelimeleri kullanılarak zenginleştirildiği,

kısaltıldığı veya uzatıldığı tespit edilmişi, bilirkişiler bu tespitler karşısında iktibas serbestisine aykırılık teşkil edecek şekilde davacının izni alınmadan ismine yer verilmeden alıntılandığı neredeyse aynen aktarılmış oldukları, eser ve eser sahibine yer verilmediği,

belirtilmediği gerekçesi ile intihalin oluştuğu bildirilmişi ise de eser içerikleri, benzeşen yönler birlikte değerlendirildiğinde, eserlerin üniversite hazırlık kitabı oldukları, müfredata uygun ve müfredatla paralel hazırlanan eserler oldukları, eserlerin içeriğinde yer alan ve bilirkişilerce de tespit edilen benzeşmelerin tanımlama ve açıklamaların benzeşmesi şeklinde olduğu, dil kurallarının benzeşen ifadelerle açıklanmasının bir anlamda zorunluluk olduğu ve kuralların anlaşılması için bu durumun zorunluluktan kaynaklandığı,

kaldı ki benzeştiği iddia edilen bölümlerde davalıların farklı kelime ve anlatımlar ile daha uzun açıklamalar kullandığının da bilirkişi raporu ile tespit edildiği dikkate alındığında benzeşmelerin davacı eserindeki özgün anlatım kapsamında olmayacağı kabul edilmiş ve bu durumun FSEK'ten kaynaklı hakları ihlal eder mahiyette olmadığı ve haksız rekabet oluşturmadığı kabul edilmiş ve davanın bu sebeple reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.