İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/145 K.2024/426

T.C. İstanbul Anadolu 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/145

KARAR NO : 2024/426

DAVA

Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 02/03/2022

KARAR TARİHİ : 21/05/2024

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; ----- firmasından müvekkili firmanın aldığı TL çekleri USD çeki ile değiştirilmek üzere müvekkili firmanın sekreteri ------ tarafından kargoya verildiğini, müvekkil firmanın sekreteri, firmanın ---- çalışan pazarlama sorumlusu ----- aradığında kendi gönderdiği çeklerin çalındığını söylediğini, bunun üzerine firma sekreterinin kargo firmasını aradığında TL çeklerinin de çalındığını öğrendiğini sonrasında çalınan çeklerin ---- çıktığını beyanla; -----şubesine ait 25.02.2022 keşide tarihli ----- çek nolu ve 100.000,00 TL meblağlı çekin davalı ------ alınarak müvekkil firmaya teslim edilmesine karar verilmesini Mahkeme masrafları ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

SAVUNMA

Davalılar kendisine yapılan usulüne uygun tebliğe rağmen davacı yanın dava dilekçesine cevap vermemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava hukuki niteliği itibariyle, kargo firmasında çalınan çekin istirdatı istemine ilişkindir.Davacı vekiline, HMK 119/1-b ve 119/2 b Maddeleri gereğince davalılar ------kimlik bilgileri ve adres bilgilerini bildirmek üzere bir haftalık kesin süre verilmiş verilen kesin süre içinde davalının kimlik bilgileri ile adres bilgisi dosyaya sunulmamıştır.

Davacı vekilince 14.06.2022 tarihli duruşmada davalılar hakkında başkaca bir bilgi bulunmadığı, davalıların Mahkemece araştırılarak bulunmasının talep edilmiş, Davalıların araştırılması için bilgi ve belge Mahkememize sunulmamıştır.Mahkememizin ---- esas sayılı dosyasından davalılar yönünden adres ve kimlik bilgileri bildirilmediğinden dosyanın tefrikine karar verilerek ------ esasa kaydı yapılmış ve bu davalılar yönünden davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

Davacı yan tanık deliline dayandığından gösterilen tanıklar dinlenmiştir.

07.03.2024 tarihli duruşmada tanık ----- beyanında"Ben davacı firmada muhasebe bölümünde çalışmaktayım, ----- ve ----- firmaları ile biz ticaret yapmakta idik, bu firmalardan pazarlamacımız dolar çeklerini ------ alıp bize kargo ile gönderdi, ----- firmasının bizde TL çekleri de vardı, biz TL çeklerini ---- verecektik oda bize dolar çekini verecekti, karşılıklı olarak çekleri kargoladık, çekler aynı kargo firmasında denk geldi, ancak dolar çeki bize ulaşmadı, daha sonra çek üzerinde yaptığımız incelemede ----- guruba ait kaşenin bize ait olmadığını sahte kaşe kullanıldığını gördüm, tanıklık ücret talebim yoktur" şeklinde beyanda bulunmuştur.

Davacı tarafça, çekin kaybolduğu ve davalı ------ çeki haksız ve kötü niyetli olarak iktisap ettiğinden bahisle ve kendisinin yetkili hamil olduğu iddiasıyla çekin istirdatına karar verilmesi istemiyle eldeki dava açılmıştır.6102 sayılı TTK'nın 763. maddesine göre, elden çıkan kıymetli evrakın ortaya çıkması halinde senedi elinde bulundurana karşı iade davası açılabilir. ---- Asliye Ticaret Mahkemesinin ------ esas sayılı dosyasında zayi nedeniyle çekin iptalinin istendiği,-----.

Asliye Ticaret Mahkemesinin ----- esas sayılı dosyasına davalı ----- vekilinin müdahele talebi ile çekin davalı----- elinde olduğu anlaşılmaktadır. TTK'nın 792.

Maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır. Dava konusu çekteki ciro silsilesi görünürde düzgün olup, şeklen çeki elinde bulunduran kişinin hamil sıfatını ispat eder niteliktedir.

Ciro silsilesinde bir kopukluk söz konusu olmadığından hamil senedin illetten mücerret olması ilkesinden yararlanır.Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.

İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).

6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise, senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder.

Yine, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir.

Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hamil korunur.

Bu tür davalarda, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hamil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delile kanıtlanabilir.Somut olayda davacı taraf müşterisi olan dava dışı -----İle olan ticari ilişkisi kapsamında 25/02/2022 keşide tarihli, 100.000 TL bedelli çeki müşterisine göndermek üzere kargo firmasına teslim ettiğini, kargo firması elemanları tarafından çekin çalındığını, kötüniyetli olarak davalı ------ tarafından ele geçirildiğini, çekin davalı ----- istirdatı ile müvekkiline iadesini talep etmiştir.

Yukarıda da bahsedildiği üzere eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.

Davacı tarafça bildirilen tanık mahkememizce dinlenmiş ise de tanık beyanlarından davalının kötüniyetli olarak iktisap ettiği hususu anlaşılamamış olup tanığın davalı ----- çeki kötüniyetli olarak elde edip etmediği konusunda bilgi sahibi olmadığı anlaşılmıştır. Savcılık dosyasında da davalı ------- çeki kötüniyetli olarak ele geçirdiğine ilişkin bir delil bulunmamaktadır.

Davalı ------- çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak ele geçirdiği hususu davacı tarafından ispat edilememiştir. Çek istirdatını davacı taraf elinde bulunduran hamile karşı açabileceğinden davalı ---- dışındaki davalıların çek istirdatı davasında pasif husumeti bulunmamaktadır. Tüm bu açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde davanın külliyen reddine karar vermek gerekmiştir.