İstanbul Anadolu 13. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2024/950 K.2025/574

T.C. İstanbul Anadolu 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2024/950

KARAR NO : 2025/574

DAVA

Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))

DAVA TARİHİ : 22/12/2024

KARAR TARİHİ : 03/07/2025

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 9.maddesine göre Türk Milleti adına yargı yetkisini kullanan bağımsız ve tarafsız -----. Asliye Ticaret Mahkemesinde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasında dosya incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ /

DAVA/TALEP

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; ----- şubesinin ------- seri numaralı, 29.03.2025 keşide tarihli, keşide yeri ----- olan 750.000,00 TL ve yine ---- şubesinin ------ seri numaralı,31.03.2025 keşide tarihli, keşide yeri ------ olan 750.000,00 TL bedelli 2 adet çekin -----.Noterliğinin 20/11/2024 tarih ------ yevmiye numaralı araç satış sözleşmesi kapsamında araç bedeli olarak alıcı ------- tarafından teslim edilmediğinden müvekkilin eline geçmediğini ileri sürerek işbu çeklerin zayii nedeniyle iptaline karar verilmesini beyan ve talep etmiştir.

CEVAP /TALEP :Talep, HMK'nin 382(2)-e maddesi gereği çekişmesizdir.

DELİLLER

----- Ticaret Odası Ticaret Sicil Kayıtları, ----- Gazetesi ilanları, ----- müzekkere cevabı, Çek fotokopileri, ----Noterliğinin 20/11/2024 tarih ------ yevmiye numaralı araç satış sözleşmesi, dosya kapsamındaki sair tüm bilgi ve belgeler.

DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Talep, 6102 Sayılı TTK' nin 818/1(s) maddesi delaletiyle, aynı Kanunun 757. vd. maddeleri uyarınca zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir. Talep, HMK'nin 382(2)-e maddesi gereği çekişmesiz yargı işi olup aynı yasanın 385. maddesine göre 316-322 maddeleri kapsamında basit yargılama usulüne ve resen araştırma ilkesine tabidir.Talebe konu olayda 6102 Sayılı TTK'nin 757/1 maddesi uyarınca mahkememizin talep eden şirketin yerleşim yeri (------) bakımından yetkili olduğu görülmüştür.

6100 Sayılı HMK'nin 385/1 maddesi gereğince basit yargılama usulüne ve aynı yasanın 385/2 maddesine göre resen araştırma ilkesine tabi işbu talep gereğince; mahkememizce usulüne uygun olarak hazırlanan tensip tutanağı ve buna bağlı olarak yapılan davet sonucunda duruşma açılmış ancak çekini bankaya ibraz edildiği anlaşıldığından ön inceleme duruşması tamamlanmadan verilen süreye,

müzekkere cevaplarına ve talep eden vekilinin beyanlarına bağlı olarak tüm deliller incelenip değerlendirilmiş ve sonuçta aşağıdaki hüküm sonucuna ulaşılmıştır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Senedin Türünün Değiştirilmesi Başlıklı Madde 650” (1) Nama veya emri yazılı senet, ancak kendisine hak verdiği ve borç yüklediği tüm kişilerin muvafakatıyla hamile yazılı sende dönüştürebilir. Bu muvafakatın doğrudan senet üzerine yazılması gerekir.

(2) Hamile yazılı senetlerin nama veya emre yazılı senede dönüştürülebilmesi hususunda da aynı kural geçerlidir.

Bu son halde hak veya borç sahibi kişilerden birinin muvafakat bulunmazsa bu dönüştürme, ancak dönüştürmeyi yapan alacaklı ile onun haklarına doğrudan doğruya halef olan kişi arasında hüküm ifade eder." hükmü bulunmaktadır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Şartları Başlıklı Madde 651” (1) Kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir.

(2) Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyan ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir." hükmü bulunmaktadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Hükümleri Başlıklı Madde 652” (1) İptal kararı üzerine hak sahibi hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir vaeya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir.

(2) Bunun dışında iptal usulü ve hükümleri hakkında, kıymetli evrakın çeşitli türlerine ilişkin özel hükümler uygulanır." hükmü bulunmaktadır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Uygulanacak Hükümler başlıklı Madde 818” (1) Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır: s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrası.” hükmü bulunmaktadır.

Aynı kanunun Önleyici Önlemler başlıklı Madde 757” (1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir.” hükmü bulunmaktadır. Görüldüğü üzere çek iptal davası açma hakkı TTK'nin 651.maddesi uyarınca, çeke bağlı alacağı bulunan hamile aittir.

İptal kararını alan hamil, TTK'nin 652.maddesinde düzenlendiği üzere, hakkını senetsiz ileri sürebilir ya da borçludan yeni bir kıymetli evrak düzenlenmesini isteyebilir. İptal davasının ve iptal hükmünün amacı ve sonucu budur.

Yukarıda anılan yasal düzenlemeler, yapılan açıklamalar ve yapılan yargılamaya göre somut olayda; evvelin usul ve yasa gereği usule ve işin esasa ilişkin gerekli kararlar verilerek 6102 Sayılı TTK'nin 760-762.maddeleri uyarınca ------ Gazetesinde gerekli ilanlar yapılmış ve ilana konu gazeteler dosya kapsamına alınmıştır.

Yapılan işbu ilanlara rağmen talebe konu çekler, ilana göre belirlenen ilk ilan tarihinden itibaren duruşma gün ve saatine kadar üzerinde hak iddia eden veya bulan herhangi bir gerçek veya tüzel kişi tarafından karar verilen duruşma gün ve saatine kadar mahkememize ibraz edilmemiş; bu yönde hiçbir beyanda ve talepte de bulunulmamıştır.

Ne var ki muhatap banka ----- yazılan müzekkereye verilen yanıta göre, söz konusu çeklerin iddia edildiği gibi keşideci ----- Şirketi hesabına ait olduğu, çeklerin tahsil ibraz edildiği ve ibraz eden ----- ödeme yasağına rağmen sehven ödendiğinin bildirildiği ve çeklerin ibrazına ilişkin bilgi ve belgeler ile çek fotokopilerinin gönederildiği görülmüştür.

Mahkememizce talep vekilinin yazılı açıklaması ve duruşmadaki beyanları ile özellikle ----Noterliğinin 20/11/2024 tarih ------yevmiye numaralı araç satış sözleşmesi birlikte değerlendirildiğinde esasen talebe konu çeklerin talep eden şirket adına vekil sıfatıyla hareket eden sigortalı çalışan ----- teslim edildiği, çeklerin vekil/çalışan------ tarafından talep eden şirkete teslim edilmediği ve kendisi tarafından ibra edilerek bedellerin tahsil edildiği açıkça anlaşılmıştır.

Bu durumda talep eden şirketin araç satış sözleşmesinin asıl tarafı olması nedeniyle sözleşme ve vekil eliyle çeklerin zilyetliğinin kendisine geçtiğinin kabulü gerekeceğinden talep eden şirketin taraf sıfatının ve çeklerin iptalini istemekte hukuki yararının bulunduğu değerlendirilmiştir.

Bununla birlikte, talebe konu çeklerin kaybedilerek zayi olmadığı, iptal davasının hüküm ve amacının iptal kararını alan hamilin, 6102 sayılı TTK'nin 652.maddesinde düzenlendiği üzere hakkını senetsiz ileri sürebilmesi ya da borçludan yeni bir kıymetli evrak düzenlenmesini isteyebileceği olduğu,

çek bedelleri vekil tarafından tahsil edildiğine göre olayın aslında 6098 sayılı TBK'nin 502 vd. maddelerinde düzenlenen vekalet sözleşmesi kapsamında hasımlı olarak açılacak bir davanın konusunu oluşturabileceği, talep eden tarafından çeklerin baştan itibaren kaybedilerek zayi olmadığı bilindiğinden ve çeklerin bedelleri de halihazırda ödendiğinden ilan süresinin dolmasının beklenmesine gerek olmadığı gibi, çeklerin üçüncü kişi elinde olmadığı anlaşıldığından bedellerin istirdatı için dava açılması yönünde süre verilmesine de yer olmadığı,

talep eden şirket ile çekleri teslim alan vekili arasındaki uyuşmazlığın keşideciyi ve lehtarı doğrudan etkliyeceğinden çekişmesiz yargı işi kapsamında zayi nedeniyle iptal davasının konusu olamayacağı sonuç ve kanaati hasıl olmuştur. Binaenaleyh, mahkememiz açısından işbu talebe ilişkin yasal süreç ve işlemler her halde ve şartta tamamlandığından talebin çekişmesiz yargıya tabi olmasına göre usul ekonomisi ilkesi de gözetilerek vaki talebin esastan reddine karar verilmiştir.

Talebin çekişmesiz yargıya tabi işlerden olması nedeniyle yapılan giderler de talep eden üzerinde bırakılarak HMK'nin 297/2 maddesi gereğince aşağıdaki şekilde hüküm ihdas edilmiştir. (AY.36,138/1,141/4)