İstanbul Anadolu 13. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2025/495 K.2025/488

T.C. İstanbul Anadolu 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2025/495

KARAR NO : 2025/488

DAVA

Kıymetli Evrak İptali (Çek-Bono İptali (Hasımsız))

DAVA TARİHİ : 12/06/2025

KARAR TARİHİ : 13/06/2025

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 9.maddesine göre Türk Milleti adına yargı yetkisini kullanan bağımsız ve tarafsız ----- Asliye Ticaret Mahkemesinde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasında dosya tensiben incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ/

DAVA/TALEP

Davacı/Talep eden vekili dava dilekçesinde özetle. Talep eden-----bulunan 5 fabrikasında dünyaca tanınan------gibi markaların elektrikli ev aletlerinin (Buzdolabı, Çamaşır Makinesi, Bulaşık Makinesi, Fırın, Davlumbaz, Ocak vb.) imalatı, ithalat ve ihracatı ile satışı ve satış sonrası servis hizmetlerini sunan bir firmadır.

Dünya genelinde yaklaşık 60.000 çalışanı ile 42 ülkede satış, üretim ve hizmet şirketlerinden oluşan bir grubun parçası olarak ülkemizde de yaklaşık 9.000 çalışanı ile faaliyet gösterdiğini, yurt genelindeki yaklaşık 1500 bayisi bulunduğunu, bayilerine sattığı elektrikli ev aletleri/ürünler/emtialar karşılığı,

düzenlenmiş 4 adet çekin ve 3 adet bono/emre yazılı senetin talep eden şirketin emri havalesine düzenlendikten sonra talep eden şirketin ----- Genel Müdürlüğüne gönderilirken kaybolduğunu ve bugüne kadar yapılan tüm araştırma ve aramalardan da herhangi bir sonuç alınamadığını------adresinde mukim-----Şirketi (Mersis: ----) ------VD. ------) tarafından talep eden şirket namına düzenlenmiş;

------Şubesi'nin (Şube Kodu:-----)------ IBAN nolu hesabına ait ------ çek seri numaralı 14 Haziran 2025 keşide tarihli, 300.000-TL (Üçyüzbin Türk Lirası) bedelli çek,------ Şubesi'nin (Şube Kodu:----- IBAN nolu hesabına ait ------- çek seri numaralı 27 Haziran 2025 keşide tarihli, 300.000-TL (Üçyüzbin Türk Lirası) bedelli çek, ----- Şubesi'nin (Şube Kodu:----)------ IBAN nolu hesabına ait ----- çek seri numaralı 5 Temmuz 2025 keşide tarihli, 350.000-TL (Üçyüzellibin Türk Lirası) bedelli çek, ----- Şubesi'nin (Şube Kodu:---- IBAN nolu hesabına ait ------ çek seri numaralı 12 Temmuz 2025 keşide tarihli,

350.000-TL (Üçyüzellibin Türk Lirası) bedelli çek ile, ----adresinde mukim -----Şirketi (Mersis: -----) (------ VD. ----) tarafından 28 Mayıs 2025 tarihinde talep eden şirket namına düzenlenmiş.

19 Temmuz 2025 vade tarihli, ---- senet nolu, 350.000-TL (Üçyüzellibin Türk Lirası) bedelli bono/emre yazılı senet, 2 Ağustos 2025 vade tarihli, ------ senet nolu, 300.000-TL (Üçyüzbin Türk Lirası) bedelli bono/emre yazılı senet, 9 Ağustos 2025 vade tarihli, ------ senet nolu, 294.428,70-TL (İkiyüzdoksandörtbindörtyüzyirmisekiz Türk Lirası yetmiş Kuruş) bedelli bono/emre yazılı senet olmak üzere 4 adet çekin ve 3 adet bono/emre yazılı senetin yargılama sonuçlanıncaya kadar ödenmemesi için öncelikle ödeme yasağı kararı verilip, muhatap banka ve keşidecinin ödemeden men edilmesine,

kararın muhatap banka ve keşidecilere tebliğine, akabinde yapılacak yargılama ve gerekli ilanları müteakip dava konusu 4 adet çekin ve 3 adet bono/emre yazılı senetin iptaline karar verilmesini saygı ile dileriz.

CEVAP /TALEP : Talep HMK'nin 382(2)-e.6 maddesi gereği çekişmesiz yargıya tabidir.

DELİLLER

Ticaret Sicil Kaydı. Senet-Çek-Makbuz Teslim Formu, Dosya kapsamındaki sair tüm bilgi ve belgeler.

DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Talep, 6102 Sayılı TTK' nin 818/1(s) ve 6102 Sayılı TTK'nin 778/1-ı maddesi delaletiyle, aynı Kanunun aynı Kanunun 757/765 maddeleri uyarınca zayi nedeniyle çek ve bono iptali istemine ilişkindir. Talep, HMK'nin 382(2)-e maddesi gereği çekişmesiz yargı işi olup aynı yasanın 385. maddesine göre 316-322 maddeleri kapsamında basit yargılama usulüne tabidir. Dolayısıyla HMK'nin 320/1 maddesi gereğince dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde hüküm verilmesi mümkündür. Talebe konu olayda 6102 Sayılı TTK'nin 757/1 maddesi uyarınca mahkememizin talep eden şirketin yerleşim yeri/merkezi (------) bakımından yetkili olduğu görülmüştür.

6100 Sayılı HMK'nin 385/1 maddesi gereğince basit yargılama usulüne ve aynı yasanın 385/2 maddesine göre resen araştırma ilkesine tabi işbu talep gereğince mahkememizce Anayasa'nın 141/4 ve 6100 Sayılı HMK'nin 30.maddesi gereğince usul ekonomisi ilkesi gözetilerek.

6100 sayılı HMK'nin 114,115 ve 138. maddelerinde bulunan düzenlemeler kapsamında dava şartlarına yönelik (hukuki yarar) yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda doğrudan aşağıdaki hüküm sonuca ulaşılmıştır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Senedin Türünün Değiştirilmesi Başlıklı Madde 650” (1) Nama veya emri yazılı senet, ancak kendisine hak verdiği ve borç yüklediği tüm kişilerin muvafakatıyla hamile yazılı sende dönüştürebilir.

Bu muvafakatın doğrudan senet üzerine yazılması gerekir. (2) Hamile yazılı senetlerin nama veya emre yazılı senede dönüştürülebilmesi hususunda da aynı kural geçerlidir. Bu son halde hak veya borç sahibi kişilerden birinin muvafakat bulunmazsa bu dönüştürme, ancak dönüştürmeyi yapan alacaklı ile onun haklarına doğrudan doğruya halef olan kişi arasında hüküm ifade eder." hükmü bulunmaktadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Şartları Başlıklı Madde 651” (1) Kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir. (2) Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyan ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir." hükmü bulunmaktadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Hükümleri Başlıklı Madde 652” (1) İptal kararı üzerine hak sahibi hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir vaeya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir. (2) Bunun dışında iptal usulü ve hükümleri hakkında, kıymetli evrakın çeşitli türlerine ilişkin özel hükümler uygulanır." hükmü bulunmaktadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Uygulanacak Hükümler başlıklı Madde 818” (1) Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır: s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrası.” hükmü ile aynı kanunun Önleyici Önlemler başlıklı Madde 757” (1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir.” hükmü bulunmaktadır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Uygulanacak Hükümler başlıklı Madde 818” (1) Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır: s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrası.” hükmü bulunmaktadır.

Görüldüğü üzere çek iptal davası açma hakkı TTK 651.maddesi uyarınca, çeke bağlı alacağı bulunan hamile aittir. İptal kararını alan hamil, TTK 652.maddesinde düzenlendiği üzere, hakkını senetsiz ileri sürebilir ya da borçludan yeni bir kıymetli evrak düzenlenmesini isteyebilir. İptal davasının amacı budur.

6100 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu Dava Şartları Başlıklı madde 114/1-d) “Tarafların, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları; kanuni temsilin söz konusu olduğu hâllerde, temsilcinin gerekli niteliğe sahip bulunması.” 114/1-e maddesi "Dava takip yetkisine sahip olunması" ve 114/1-h maddesi "Davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması" hükümleri ile aynı kanunun Dava Şartlarının İncelenmesi başlıklı 115/2.maddesi” Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir.

Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir.

Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder.” hükümleri bulunmaktadır.Yukarıda anılan yasal düzenlemeler, yapılan açıklamalar ışığında somut olayda; iddianın ileri sürülüşüne göre talebe konu çeklerin ve bonoların keşidecisinin----- ŞİRKETİ olduğu, iptali talep edilen çeklerin ve bonoların işbu şirket tarafından iddiaya ve bunu tevsik eden makbuz teslim formuna göre talep eden şirket lehine düzenlendiği,

dilekçedeki anlatım, olayların gerçekleşme biçimi ve işin niteliği gereği talebe konu kambiyo senetlerinin keşideci olan şirket tarafından ---- lehtar şirketin merkezi olan ----- gönderildiği, eldeki olayda gönderim biçimine ilişkin bir açıklama bulunmamakla birlikte Yargısal uygulamada hakimlim bilgi ve tecrübesine göre bu tür gönderilerin kargo vasıtasıyla yapıldığının bilindiği ve sonuç itibarıyla çek ve bonoların dosyaya sunulan makbuzun teslim alan kısmında talep eden şirkete ait imza da bulunmadığına göre işbu makbuza konu çek ve senetlerin talep eden şirkete henüz teslim edilmeden yolda/ kargoda kaybolması nedeniyle talep eden şirkete

fiili olarak tesliminin gerçekleşmediği ve böylece talep eden şirketin yetkili hamil ve hak sahibi sıfatı kazanmadığı anlaşılmaktadır. 6102 sayılı TTK’nin 788/1 maddesine göre 'açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çek, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir.

6102 sayılı TTK'nin 818. maddesinin göndermesi ile aynı Kanun’nun 684. maddesine göre de ciro ve zilyetliğin geçirilmesi ile çekten doğan bütün haklar devrolunur.

6102 Sayılı TTK'nin 818/1-s maddesi yollaması ile aynı yasanın 680. maddesi uyarınca bir çekin kısmen doldurulmuş veya sadece imzalanmış olması halinde dahi tedavüle çıkarılması mümkün ve geçerli olup, böyle bir çekin TTK'nin 757, 763, ve 764 vd. maddeleri uyarınca iptalini istemek hakkı da sadece lehtar ve hamile aittir. Yine 6102 sayılı TTK’nin 778/1-a maddesine göre aynı yasanın 681/1 maddesi gereğince bono da ciro ve zilyetliğin geçirilmesi yoluyla devredilebilir.

6102 sayılı TTK’nin 684/1maddesine göre de ciro ve zilyetliğin geçirilmesi ile poliçeden/bonodan doğan bütün haklar devrolunur. Aynı yasanın 686/1 maddesin de ise, bir poliçeyi elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa da kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde, yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar bu hususta yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse son ciroyu imzalayan kişi, poliçeyi beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır, düzenlemesi bulunmaktadır. Görüldüğü üzere herhalde (koşullar ne olursa olsun, her durumda, kesin olarak) kambiyo senedinde mündemiç hakka sahip olmak için senet üzerindeki zilyetlik zorunludur.

Somut olayda olayların gerçekleşme biçiminden açıkça anlaşıldığı üzere çeklerin ve bonoların yolda kaybolmak suretiyle zilyetliklerinin henüz talep eden lehtar şirkete geçmediği ve böylece talep eden şirketin çekler ve bonolar üzerinde hak sahibi ve yetkili hamil sıfatı kazanmadığı tespit edildiğinden işbu çeklere ve bonolara ilişkin olarak zayi nedeniyle iptal davası açamayacağı gibi, ödemeden men yasağı kararı verilmesini istemesi de mümkün görülmemiştir.

Binaenaleyh; davacı şirketin talep tarihi itibarıyla talebe konu kambiyo senetleri üzerinde yetkili hamil sıfatına sahip olmaması nedeniyle çek ve bono iptal davası açma hak ve hukuki yararı bulunmadığı, bu durumun 6100 sayılı HMK’nin 114/1-h maddesi gereğince dava şartı olduğu, dava şartı eksikliğinin giderilmesinin de mümkün olmadığı sonuç ve kanaatiyle davanın/talebin dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilere.

6100 Sayılı HMK'nin 297/2 maddesi gereğince aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmesi gerekmiştir. (Bkz; ---- BAM -----.HD. 28/09/2023-----