İstanbul Anadolu 2. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi E.2019/158 K.2024/233

T.C. İstanbul Anadolu 2. FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ

ESAS NO

2019/158 Esas

KARAR NO:2024/233

DAVA

Tazminat (Fikir Ve Sanat Eserleri Sahipliğinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ: 15/05/2019

KARAR TARİHİ: 20/12/2024

Mahkememizde görülmekte bulunan Tazminat (Fikir Ve Sanat Eserleri Sahipliğinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının ---- yılları arasında davalıya ait ----sözleşmeli şan dersi öğretmeni olarak çalıştığını, ---- davalıya ait okul yönetiminin davacıdan bir ----- hazırlamasını talep ettiğini, müvekkilinin mesai saatleri haricinde çalışarak------- adlı eseri meydana getirdiğini, müzikalin her şeyi ile baştan sona ilgilendiğini, bu eserin tüm haklarının müvekkiline ait olduğunu, ----- sergilendiğini, basında --- haberlerinin yer aldığını,

----gerçekleştiren öğrencilere ---- verdiğini, bahsedilen müzikalle davalı okulun büyük bir prestij kazandığını ve tanınmışlığının arttığını, davalının müzikalden elde ettiği gelir ile ---- kuyuları açtırdığını, davalının davacının izin almaksızın-----gibi yerlerde yayınlanmış reklamlarında müzikali kullandığını, davacının davalı okul yönetiminden haklarını istemiş olmasına rağmen dava konusu eserden doğan haklarını alamadığını, sonrasında da davalı okulun sahiplerinin değiştiğini, davacıya ait --------eser niteliğinde olduğunu,

davalının davacıya izin almaksızın ve telif bedeli ödemeksizin gerçekleştirdiği kullanımlarla davacının mali haklarını ihlal ettiğini, Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 68. maddesi kapsamında açılan davaların zamanaşımının 10 yıl olduğunu, davalının zamanaşımı itirazının reddi gerektiğini, müvekkilinin şan öğretmeni olduğunu, taraflar arasındaki sözleşmede davacının müzikal hazırlama zorunluluğu olmadığını, dava konusu eserin davacının mesleğini icra ederken yapmış olduğu bir eser olmadığını, davacının dava konusu eseri mesai saatleri dışında tüm vaktini ayırarak yönetmenliğinden, senaryo yazımına,

süpervizörlük ve müzik direktörlüğüne kadar------------ isimli eseri oluşturmuş olduğunu, ayrıca eserde reşit olmayan okul öğrencilerinin rol aldığını, okulun talebi, izni ve bilgisi olmadan ve velilerin izni ve bilgisi olmadan eserin meydana getirilmesinin mümkün olmadığını, davacının okulun isteği olmadan böyle büyük bir prodüksiyon gerçekleştirebilmesinin ihtimal dahilinde olmadığını, diğer taraftan müvekkilinin dava konusu eserden doğan hukuki haklarının hiç birisini alamamış olduğunu, dava konusu eserin sadece bir kere sahnelenmekle kalmamış olduğunu, davalı kurumun kayda aldığı eseri,

reklam amaçlı olarak---- yayınlanmış okul tanıtımlarında da kullanmış olduğunu” beyan etmiş ve bu nedenlerle; davacıya ait ------- eser davacıya telif bedeli ödenmeksizin ve izin alınmaksızın davalı tarafından kullanılmış olması nedeniyle davacının hak etmiş olduğu belirsiz telif bedeli alacağının 3 katını şimdilik 10.000-TL sının davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmesini talep ettiği anlaşıldı.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle.

Davacının kendisi tarafından üretildiğini iddia ettiği eserin ------ yılı Mayıs ayında sergilendiğini, dolayısıyla davacının tazminat talebin zamanaşımına uğradığını, davacının söz konusu eseri yönetim kadrosunun talebi ve talimatları doğrultusunda sahnelemesi kararı alındığına dair herhangi bir sözleşme, yazılı veya sözlü taahhüt bulunmadığını, davacının elinde de bu yönde bir belge bulunmadığını, davacının aralarındaki sözleşme ile hem Fikir ve Sanat Eserleri hem de iş akdi hükümlerine göre, mesleğini icra ederken ortaya çıkardığı eserlerden doğan mali ve manevi haklarını işverene devretmeyi kabul ettiğini,

Günlük mesai saatleri içerisinde oluşturulan eser sebebiyle ancak şartları varsa fazla mesai talep edebilecek davacının akdi ile bağlı olduğu davalıdan yıl sonu gösterisi mahiyetindeki çalışma için telif ücreti talep etmesinin haksız ve mesnetsiz olduğunu, Davacının kendisinin müvekkiline yıl sonu gösterisi kapsamında bir çalışma yapmak istediğini, bu talebini dile getirirken telif adı altında herhangi bir talepte bulunmadığını, dava konusu eserin kar amacı güdülmeksizin --- yılında -----sadece bir kere öğrenciler tarafından sergilendiğini, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunun madde 68/1'e göre;

eser sahibinin yazılı izni olmaksızın eserin kullanılması halinde rayiç bedelin üç katı bedelin dava ve talep edilebileceğinin düzenlendiği, somut olayda ise davacının rızası ve onayı olmadan gerçekleşen bir kullanım olmadığını, hatta bizzat davacının kendisi tarafından eserin sergilendiğini, dolayısıyla rayiç bedelin üç katının dava edilemeyeceğini, -----adlı eserin ---- çarpıcı sahnelerinin birebir alınarak hazırlanmış bir -------- ait müzikler eşliğinde sunulmasından ibaret olduğunu, ayrıca dava konusu esere benzer pek çok---- eserlerin bulunduğunu,

bahsedilen eserin sunumunda özgün bir fikir bulunmadığından orijinal bir eserin de bulunmadığını beyan ettiği görüldü.

DELİLLERVEGEREKÇE

Dava, davanın, davacının iddia ettiği üzere davalı kurumda çalıştığı dönemde meydana gelitrdiği ------------ adlı eserin davalı tarafça kullanımından kaynaklı FSEK 68. Madde kapsamında 3 kat telif tazminatı olup, taraflar yapılan işin eser olup olmadığı, yapılan işin davacının görev tanımı dahilinde kalıp kalmadığı, davalı tarafından eserin tanıtım ve reklam amaçlı olarak kullanılıp kullanılmadığına ilişkin davadır.Mahkememizde aldırılan 31/03/2021 tarihli bilirkişi raporunda; ---------- isimli gösterinin------- (yönetmenlik kapsamında değerlendirilmiş olup, ayrı bir değerleme yapılamadığını, -------Rayiç bedel tespit edilmiş olup FSEK 68m. göre üç katına hükmedilmesinin takdiri Mahkemeye ait olduğu şeklinde rapor sunulduğu görüldü.

Mahkememizde aldırılan 16/02/2022 tarihli bilirkişi raporunda; kök rapordaki tespit, değerlendirme ve görüşlerinde her hangi bir değişiklik olmadığını beyan ettiği anlaşıldı.Mahkememizde aldırılan 10/01/2023 tarihli bilirkişi raporunda.

Dosyada mübrez ----- içeriğinde yer alan----- incelendiğinde; metnin --------dönemine ait kimi sinema eserlerinden uyarlanıp adapte edilerek meydana getirilmiş sahnelenmeye ve icra edilmeye elverişli bir müzikal sahne eseri metni olduğu; metnin perde ve sahnelere bölünmüş olarak kurgulanmış bir hikaye akışı içerdiği; karakterlerin söyleyecekleri şarkıların adlarını sahne aralarında yer aldığı,

eseri meydana getiren kişinin hususiyetini içerdi hikayenin ve iletilmek istenen duyguların eylem ve sözlerle ifade edildiği görülmüş olup davaya konu ---- müzikal sahne eseri metninin (senaryosunun) FSEK md. 2/1 kapsamında ilim edebiyat eseri olduğu görüş ve anılan metinde yazar olarak ifade edilen ---- eserin sahibi olduğu,

Metinde dramatik------ sahne esri metni ile davacı vekilince sunulmuş olan ---- içeriğindeki ------belgesinde adı yer alan ve yine dosyada mübrez ------ içeriklerinde icra edildiği anlaşılan şarkılardaki müzik besteleri ile şarkı sözlerindeki ifade, ibarelerin besteci ve söz yazarlarının hususiyetini içerdiği ve her birinin ayrı ayrı FSEK md. 3 kapsamında musiki eseri niteliğine haiz olduğu ve yukarıda tabloda anılı kimselerin ilgili eserlerin eser sahibi oldukları, Dosyada mübrez oyun afişi ile bilgi ve belgeler incelendiğinde;

davacının dava dışı ---- isimli kişi ile birlikte -------yönetmeni olarak anıldığı ve her iki kişinin de yönetmen sıfatı ile icracı sanatçı oldukları, Davaya konu -------- hazırlık ve sahneleme döneminde davalı eğitim kurumunda müzik öğretmeni olarak çalışan davacının, anılan eserin sahnelenmesine ilişkin emek ve çaba sarf ettiği, Bir eser yönetmenliği, oyuncu seçiminden sahnelemeye kadar tüm unsurları içeren bir süreç olup sektörel teamül ve uygulamalarda yönetmene sahneleme için bütün bir ücret ödenmesi genelde görülen bir durum olduğu ve bir yönetmenin oyuncu seçimi için ayrı para alması gibi bir genel uygulamanın bulunmadığı,

Müzik öğretmeni olarak davacı, temsilin ötesinde yapılan her çalışma için ayrı, saat, emek organizasyonla ilgili koreograf, eser yazarını bulmak birleştirmekle ilgili maksadını geçen bir müzik öğretmenin ötesinde çalışma sarf ettiği, davacının yönetmen sıfatı ile icracı sanatçısı olduğu ----isimli eserin icracı sanatçılarında biri olduğu, davacının iddiası geçerli olarak kabul edilse dahi;

müzikalde kullanılan------ eser sahiplerinden FSEK md. 52 kapsamında izin alınmaksızın davacının davaya konu -------isimli eseri yöneterek icra etmesi anılan eser sahiplerinin davacı tarafından ihlal edilmesi anlamına geleceği ve davaya konu müzikalde kullanılan müzik eserlerinin FSEK md. 33 kapsamında temsil serbestisi kapsamında kullanılmış olduğundan; eserlerin sahibi olmayan davacının ve davalı eğitim kurumunun FSEK md. 33 uyarınca temsil serbestisi kapsamında eserleri kullanmış oldukları ---- müzikalin görsel işitsel kayıtlarının;

davalı eğitim kurumca davalının davacıdan izin almaksızın ----- gibi yerlerde yer alan reklamlarında kullanıldığı iddia edilmiş olsa da dosyaya bu yönde bir delil sunulmamış olduğu ve bu kapsamdaki hak ihlali iddiasının geçersiz olduğu, davacı yönetmen davaya konu müzikali sahneye koyduğunda davalı eğitim kurumunda tam zamanlı müzik öğretmeni olarak çalışmış olduğu ve tanık ifadelerinden de davaya konu------- sahnelemek için davalı kurumun teklifini kabul etmiş olduğu, davacının davaya konu müzikali sahnelemesinde izninin ve onayının olduğu anlaşılmış olmakla birlikte FSEK md. 68 kapsamında izinsiz kullanım iddiasının geçersiz olduğu,

taraflar arasındaki iş sözleşmesinde veya müzik öğretmenliği mesleği kapsamında bir müzikal sahnelemenin mesleki faaliyet içerisinde olup olmadığına ve eğer mesleki faaliyet kapsamı dışarısında ise eğitim öğretim faaliyeti kapsamında bir müzik öğretmenin müzikali bir başka yönetmen ile ortak olarak yönetmesi faaliyetinin emsal bedeline ilişkin tarafımızca sorgulamaya ve denetlemeye esas bir değerlendirme yapılabilmesi mümkün olamadığı,

Eğitim öğretim faaliyetleri kapsamındaki bir müzikal sahnelenmesinin müzik öğretmenliği mesleği kapsamında olup olmadığının------- sorulabileceği ve yine bir özel eğitim kurumunda müzikal sahnelenmesi faaliyetinde ilgili kurumda müzik öğretmenine ödenebilecek emsal ücretin de davalı öğretim kurumu ile benzer eğitim öğretim kurumlarına sorularak araştırılabileceği,

davacının davalı kurumda müzik öğretmeni olarak tam zamanlı çalıştığı zamanda sahnelemiş olduğu müzikale ilişkin icracı sanatçı olarak sahip olduğu bağlantılı haklarının FSEK md. 18/2 kapsamında işvereni olan davacıda bulunup bulunmadığı bu kapsamdaki değerlendirmenin tamamen Mahkemenin takdirinde olduğu şeklinde rapor sunulduğu görüldü.Mahkememizde aldırılan --- tarihli bilirkişi raporunda; davaya konu ------- sahne eseri metninin senaryosunun FSEK 2/1 madde kapsamında ilim ve edebiyat eseri olduğu görüş ve anılan metinde yazar olarak ifade edilen ---- hak sahibi olduğunun anlaşıldığı,

davaya konu -------- sahne eserinde yer alan icra edilen şarkılardaki müzik besteleriyle, şarkı sözlerindeki ifade ibarelerin besteci ve söz yazarlarının hususiyetini içerdiği ve her birinin ayrı ayrı FSEK madde 3 kapsamında musiki eseri niteliğine haiz olduğu ve fakat sözkonusu eserlerin hak sahibinin davacı olmadığı, davacının sözkonusu eserleri derleyerek ve fakat sözkonusu müzikal sahne eserinin bunlardan kurgulanmış bir hikaye akışı içerdiği, karakterlerin söyleyecekleri şarkıların adlarını sahne aralarında yer aldığı, eseri meydana getiren kişinin hususiyetini içerdiği,

metinde dramatik hikayenin ve iletilmek istenen duyguların eylem ve sözlerle ifade edildiği görülmüş olup davaya konu ----simli sahne eserinin ---------- vücuda gelmesinde davacının ciddi emek ve mesaisinin olduğu ve sözkonusu eserin FSEK 3 maddesi kapsamında sahne eseri olduğu, FSEK 10/son "Birden fazla kimsenin iştiraki ile vücuda getirilen eser, ayrılmaz bir bütün teşkil ediyorsa bir sözleşmede veya hizmet şartlarında veya eser meydana getirildiğinde olan herhangi bir yasada aksi öngörülmediği takdirde birlikte eser üzerindeki haklar eser sahiplerini bir araya getiren gerçek veya tüzel kişi tarafından kullanılır.

Sinema eseri ile ilgili haklar saklıdır." Hükmü uyarınca davalı şirketin sözkonusu eserden doğan mali hakları kullanma hak ve yetkisine sahip olduğu, Biran için aksi düşünülse dahi ----------isimli eserin davalının reklamlarında kullanıldığına ilişkin somut bir veri olmadığı gibi heyetimizce de bir tespit yapılamadığını, davacının FSEK ten kaynaklı mali ve manevi haklara tecavüz tespit edilemediğini, maddi ve manevi tazminat talep koşullarının oluşmadığı, davacı ile davalı okul yönetimi arasında müzikal yapımı ve sahnelenmesi amacıyla imzalanmış ayrı bir sözleşmeye rastlanılamadığı,

davalının davacıya bu eserin meydana getirilmesindeki emek ve mesaisinin karşılığının ödendiğine dair herhangibir belge ve bilginin tespit edilememiş olduğu, davacının yapmış olduğu çalışmaya karşılık bu bedelin resen hesaplanması hususunda ise davacının dava konusu -----sadece yönetmenlik ve/veya hizmet bedeli talep edebileceği ve bu bedelin de bilirkişi heyetimizin belirlediği biçimiyle 25.000,00 (Yirmibeşbinlira) olabileceği şeklinde rapor sunulduğu görüldü.Tarafların gösterdikleri deliller toplanmış, tüm usuli eksiklikler giderilmiştir.

İncelenen dosya kapsamı, mevcut deliller, bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde; davacının davalıya ait okulda -------dersi öğretmeni olarak 2012 ve 2016 yıllarında çalıştığı, çalıştığı dönem içerisinde -------hazırladığı iddiasıyla eserden kaynaklanan mali hakların davalıdan alınarak ödenmesini talep edildiği, davalı tarafından davaya cevap verilmediği, aldırılan ilk ------- tarihli bilirkişi raporunda davacının yapımcılığını ve yönetmenliğini üstlendiği ----- ----- oyununun eser niteliğinde olduğu,

davacının yönetmen olarak ve senaryo yazımı olarak ayrıca müzikal ile ilgili diğer kostüm, dekor ve oyuncu seçimi bakımından da eser sahibi olduğunu ve bütün bu hizmetlerine karşılık 70.000,00 TL bedelin uygun olduğunun belirtildiği, davacı tarafından özellikle rayiç bedele ilişkin itiraz üzerine aynı heyetten alınan 15/02/2022 tarihli bilirkişi raporda kök rapordaki görüşün muhafaza edildiği, bu defa itiraz üzerine yeni heyetten 10/01/2023 tarihinde yeni rapor alındığı, davalının eserin kullanım hakkının temsil serbesti kapsamında yasal bir kullanım olduğu yönünde görüş bildirildiği,

bu defa raporlar arasında çelişki olduğu da dikkate alınarak 26/06/2024 tarihli bilirkişi raporunda davalı şirketin eserden doğan mali hakları kullanması yetkisine sahip olduğu, maddi manevi tazminat taleplerinin oluşmadığı, rayiç bedel bakımından ise 25.000,00 TL bedelin uygun olduğu yönünde görüş bildirildiği, davacı tarafından 75.000,00 TL üzerinden davanın ıslah edildiği,

buna göre tüm dosya kapsamı birarada değerlendirildiğinde dinlenen davacı tanıklarının alınan beyanlarında davacının davaya konu --------- isimli müzikalini yazıp yönetip tek başına hazırladığını, daha sonra oyu reklamının yapıldığını, davaya konu ----- oyuncu olarak yer alan ---- alınan beyanında oyunun ödül aldığını,---- lerde reklamının yapıldığını, diğer tanık ---------davalı Okulda o dönemde müdür yardımcısı olarak çalıştığını, müzikal yapmak için önce -----------ile görüştüklerini, yüksek bütçe nedeniyle davacı ile anlaştıklarını, davacıya herhangi bir ödeme yapılmadığını belirttiği,

buna göre dosya kapsamı değerlendirildiğinde davacının davalı okulda şan dersi öğretmeni olarak haftada iki gün çalıştığı davalı okulu müzikal eser yapması isteği üzerine davacının müzikal eseri yazıp yönetip kostümlerini hazırladığı, oyuncuları seçtiği bu şekilde eser üzerinde mali ve manevi hak sahibi olduğu, davacının normalde davalı okulda iki gün çalışırken tanık beyanlarına göre haftanın 7 günü müzikal eser için çalıştığı bu kapsamda değerlendirildiğinde --------eserin davacının çalışma faaliyetleri kapsamında değerlendirilemeyeceği ve davalı şirket tarafından ayrıca bir ücret ödenmesi gerektiği fakat herhangi bir ücret ödenmediği,

her ne kadar davalı tarafından davaya konu --------müzikalinin tanıtımının ve reklamının yapılmasının, dava konusu eserin okul faaliyetleri ve kapsamında tanıtım ve reklamının yapılmasının FSEK ten kaynaklı mali ve manevi hakların niteliğinde olmayacağı değerlendirilmiş ise de taraflar arasında yazılı olmayan bir sözleşme mevcut olduğu ve bu sözleşmeden kaynaklı olarak davacının çalışmalarına karşı davalının davacıya ücret ödemesi gerektiği bu ücretin aldırılan ilk bilirkişi raporuna göre 70.000,00 TL en son aldırılan bilirkişi raporuna göre 25.000,00 TL olarak tespit edildiği,

davaya konu eserin taraflar arasındaki anlaşma neticesi kullanıldığı da dikkate alındığında FSEK 68. Maddesi uyarınca talepte bulunulamayacağı fakat eserden kaynaklı davacının emek ve çalışmalarına karşılık ücret ödenmesi gerektiği, bu ücretin bilirkişi heyetlerince tam olarak tespit edilemediği, mahkememizce eserin ödül aldığı ve davalı okul tanıtımına da fayda sağladığı dikkate alınarak 75.000,00 TL olarak Borçlar Kanunun 50. Maddesi uyarınca kabulü ile bu miktar üzerinden davanın kabulüne karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ