İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/487 K.2026/173

T.C. İstanbul Anadolu 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2023/487

KARAR NO : 2026/173

DAVA

Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 26/09/2016

KARAR TARİHİ : 19/02/2026

Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı arasında 12.11.2010 tarihli acentelik sözleşmesi imzalandığını, müvekkil şirketin 2016 yılına kadar davalı şirkete son derece büyük bir müşteri portföyü kazandırdığını, acentelik ilişkisinin 24.02.2016 tarihinde C model acentelik olacak şekilde acentelik sözleşmesi imzalanarak devam ettiğini, bu sözleşmenin üzerinden daha iki ay geçmeden 23.04.2016 tarihinde davalı şirket tarafından müvekkili firmaya noterden keşide edilen ihtarnameyle üretim ortalamasının altında çalışıldığı gerekçe gösterilerek 22.07.2016 tarihi itibariyle sözleşmenin feshedildiğinin bildirildiğini,

sözleşmenin feshinin haksız olduğunu, zira müvekkilinin acente olarak tüm edimlerini yerine getirdiğini, davalı tarafından teşvik edilen C tipi abonelikte henüz 2 ayı doldurmadan müvekkiline fesih yazısının gönderildiğini, şayet bu yapılmayıp müvekkilinin ---- segmentinde devam etmiş olsaydı, yıllık ortalama komisyon tutarının 100.000 TL nin altma düşmemiş olacağını, bu durumda müvekkiline TTK md.122 uyarınca uygun bir denkleştirme tazminatının ödenmesinin şart olduğunu beyanla,

fazlaya ilişkin haklan saklı kaymak kaydıyla şimdilik 60.286,87 TL maddi tazminatın 23.07.2016 tarihi itibariyle avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkil şirketin acentelik sözleşmesinden doğan sözleşmesel hak kapsamında 3 aylık ihbar mehiline uyularak,----noterliğinin 21.04.2016/----- yevmiye sayılı ihtarnameyle acenteye 3 aylık mehil verildiğini, fesih işleminin, sözleşmenin 11. maddesine dayanılarak haklı nedenle yapıldığını, sözleşmede belirtildiği gibi müvekkil şirket tarafından yapılan ihtarlara rağmen makul süre içinde beklenen düzeye çıkaramadığını, davacıya gönderilen 12.06.2015 tarihli yazı ile 2013 yılında prim üretiminin 437.804 TL,

2014 yılında prim üretiminin 416.001 TL olarak gerçekleştirildiği bu üretimin artırılmasının ihtar edildiğini, ancak bu hedefin gerçekleşmemesi sonucu 2014 yılı prim üretiminin 416.000 TL, 2015 yılı prim üretiminin 434.065 TL olarak gerçekleştiği, bu sebeple acentelik sözleşmesinin feshedildiği hususunun davacıya ihtar edildiğini, akabinde de----.Noterliğinin 12.10.2016/----- yevmiye sayılı İhtarnameyle fesih işleminin gerçekleştirildiğini, haksız sözleşme feshine dayalı tazminat talep edilemeyeceğini,

bir an için davacının portföy tazminat talebi hakkı düşünülse dahi davacının müvekkil şirkete kazandırdığı müşterilerin biten sigorta sözleşmelerini yenilemeye devam ettirdiklerini ve söz konusu müşterileri davacının kendi çabası ile kazandırdığını ispat etmek zorunda olduğunu davacının talebinin dayanağının olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, acentelik sözleşmesinin haksız feshine dayalı denkleştirme tazminatının tahsili istemine ilişkindir.Mahkememizce yapılan yargılama sonucunda 11/02/2021 tarihli ---- esas sayılı ----- karar sayılı karar ile; '' Davanın KISMEN KABULÜ ile; 60.286,87 TL nin dava tarihinden (26/09/2016) itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ÖDENMESİNE, Fazlaya ilişkin (53.019,70 TL) istemin REDDİNE,'' karar verilmiştir.

Mahkememizin işbu kararına karşı, davacı ve davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuş, Mahkememiz kararının ---- BAM ----- Hukuk Dairesi'nin 22/06/2023 tarihli -----.

Sayılı ilamı ile ''...davalı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile, ilk derece mahkemesi kararının HMK'nın 353/1-a-6 maddesi uyarınca kaldırılmasına, Dairemiz kararının gerekçesine göre davalının sair istinaf sebepleri ile davacının istinaf başvurusunun bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar verilmiş...

Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporlarını düzenleyen heyetten, tarafların ticari defter ve kayıtları ile dosya kapsamı üzerinde yapılacak incelemeye göre; davacı acentenin acentelik süresince davalı adına ne tür poliçeler düzenlediğinin, bu poliçelerin sürelerinin, davacı acentenin kendi gayreti ile davalıya kazandırdığı müşteri portföyünün, davalının, acentelik ilişkisinin sona erdiği tarihten dava tarihine kadar davacı acentenin kazandırdığı hangi müşterilerin hangi türde poliçelerinin yenilenmesi nedeniyle ne kadar net prim elde ettiğinin ve davacı acentenin ücret kaybının,

elde edilen menfaatin önemli menfaat sayılıp sayılmayacağının tespiti ve davacı acentenin talep edebileceği tazminatın üst sınırının belirlenmesi konusunda rapor alınması, alınacak rapor ile birlikte denkleştirme tazminatı talep edilebilmesi için gereken koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğinin, yenilenen poliçelerin süresi, türü, taraflar arasındaki acentelik sözleşmesinin süresi, davalının marka etkisi,

davacı acentenin tek firma-çok firma acentesi olup olmadığı gibi hususlar tartışılarak tazminat ödenmesinin hakkaniyet gereği olup olmadığının ve davacının talep edebileceği tazminat miktarının hangi bedelden oluştuğunun tespiti ile sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği '' gerekçesiyle kaldırılmasına karar verilmiş, dosya davanın yeniden görülmesi için mahkememize gönderilmiştir.

Mahkemece istinaf kaldırma kararı doğrultusunda inceleme yapılmak üzere; dosya istinaf kaldırma kararı öncesi rapor sunan bilirkişiler ----- oluşan heyete yeniden tevdi edilmiş, bilirkişilerin istinaf kaldırma kararında tek tek yazmak suretiyle belirlediği hususların her biri hakkında ayrıntılı ve denetime elverişli ek rapor sunmaları istenmiş, bilirkişiler ek raprorunda; '' Davacının Acentelik Sözleşmesinin feshinden sonra 12/07/2017 Tarihine kadar olan 1 Yıllık

süre zarfında 41 Adet Poliçenin Yenilemesinin yapıldığı, yenilenen poliçelerin brüt Prim

Tutarının 66.359,99 TL olduğu, Sözleşmenin devam ediyor olması halinde, davacı acenteye yenilemesi yapılan poliçeler

nedeniyle 9.341,19 TL Tutarında komisyon tahakkuk edeceği,

Tespit edilen bu tutarlar sonucunda, “ÖNEMLİ BİR MENFEAT” elde edilip edilmediğinin takdirinin

Mahkemeye ait olduğu,

Davacı Acentenin 2012 Yılı Ocak Ayından, Sözleşmenin Feshedildiği 2016 Temmuz Ayına kadar

olan 55 Aylık Periyotta tahakkuk eden Komisyon Gelirlerinin Toplam 277.579,38 TL olduğu,

bunun 1 yıllık süreye isabet eden tutarının 60.563,00 TL olarak hesaplanmış olup, KÖK ve Ek

Rapordaki bu yönde yapılmış tespitlerin aynen muhafaza edilmekte olduğu,

tüm bu somut olaya ilişkin tespitler ve rapor içerisindeki sektörel açıklamalar bağlamında

yenilenen poliçelerin türleri birlikte değerlendirildiğinde, davalı sigorta şirketinin elde ettiği

brüt 66.359,99 TL ve davacı acentenin elde ettiği 9.341,19 TL. komisyon tutarının “önemli

menfaat” olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceği (TTK m. 122/1-a) ve davacı acenteye

somut olayın özellik ve şartları çerçevesi hakkaniyet gereği (TTK m. 122/1c) portföy tazminatı

ödenmesi gerekip gerekmeyeceği hususlarının takdiri Mahkemeye ait olduğu, '' yönünde görüş bildirmiştir.Taraflarca rapora itiraz edilmiş ve yeni bir heyetten rapor alınması talep edilmiş, Mahkemece tarafların talebi doğrultusunda istinaf kaldırma kararında tespiti istenen tüm hususlarda rapor düzenlemek üzere dosya sigortacılık/acente uzmanı -----, mali müşavir ----- ve IT uzmanı --- oluşan bilirkişi heyetine tevdi edilmiş, bilirkişi raporunda '' 5684 Sayılı Sigortacılık Kanununun 23. Maddesi 16. Bendi ve Türk Ticaret Kanununun 121.

Ve 122. Maddeleri göz önüne alınarak davaya konu olayda davacı tarafından dosyaya sunulan Komisyon Gider Belgelerinin tetkikinde: 2012, 2013, 2014, 2015 ve 2016 yıllarını kapsayan komisyon tutarlarının toplamda 283.480,58 TL olduğu görülmüş olup, denkleştirme hesabı gereği en son 5 yılın ortalaması alındığında 56.696,12 TL civarında olduğu hesaplandığı, 24.07.2025 tarihinde davalı firma sisteminde tarafların da bulunduğu

online inceleme yapılmış olup inceleme sonucunda elde edilen sonuçlara göre, davalı ekranında davacı acente sistem açılış tarihinin 24.01.2011 ve fesih tarihinin 01.08.2016 olduğu, Davacının sözleşme süresince (12.11.2010-22.07.2016) kesmiş olduğu poliçelere ilişkin sorgu

ekranı

incelendiğinde, sorgu sonucunda davacı tarafından toplam 3.697 adet poliçe kesilmiş olduğu davacı firmanın davalıya 19 adet müşteri kazandırmış olduğu, davacının Acentelik Sözleşmesinin feshinden sonra 12/07/2017 tarihine kadar olan 1 yıllık süre zarfında 41 adet poliçenin yenilemesinin yapıldığı, yenilemesi yapılan 22 adet poliçenin trafik sigorta poliçeleri, 15 adet poliçenin kasko sigorta poliçeleri, 4 adet poliçenin sağlık sigorta poliçeleri olduğu, yenilenen poliçelerin brüt Prim Tutarının 66.359,99 TL olduğu, sözleşmenin devam ediyor olması halinde, davacı acenteye yenilemesi yapılan poliçeler nedeniyle 9.341,19 TL tutarında komisyon tahakkuk edeceği hesaplanmış olup, hesaplanan komisyon tutarının “önemli

menfaat” olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceği (TTK m. 122/1-a) ve davacı acenteye somut

olayın özellik ve şartları çerçevesi hakkaniyet gereği (TTK m. 122/1c) portföy tazminatı ödenmesi

gerekip gerekmeyeceği hususlarının takdirinin Mahkemede olduğu, '' yönünde görüş ve kanaat bildirilmiştir. Dava, taraflar arasındaki acentelik sözleşmesinin feshinden kaynaklanan denkleştirme bedeli istemine ilişkindir. Denkleştirme tazminatı ya da diğer adıyla “portföy tazminatı”, sözleşmenin sona ermesi sonucunda müşteri çevresini kaybeden ve ekonomik bakımdan güç durumda kalan acentenin bu yüzden talep edebileceği bir ödencedir.

Denkleştirme tazminatı TTK.nun 122'nci maddesinde düzenlenmiş olup, acentenin denkleştirme tazminatına hak kazanıp kazanmadığının tespiti için, sözleşmenin davalı tarafından haklı nedenle feshedilip edilmediğinin belirlenmesi, sözleşmenin haksız olarak feshedilmiş olması halinde acentenin akdi ilişkinin devamı sırasında yeni müşteriler bulmuş olması ve davacı ile davalı arasındaki sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra da davalı/acentelik veren bu yeni müşteriler sayesinde önemli menfaatler (önemli kazanç) elde ediyor olmasıdır.

Bu bağlamda, öncelikle yeni müşteri çevresinin yaratıldığını, var olan müşterilerle ilişkinin geliştirilip genişletildiğini ve bu müşteriler sebebiyle sigortanın önemli menfaatler elde ettiğini ispat yükü acente üzerindedir.

Tüm dosya kapsamına göre; davalı sigorta şirketinin fesih ihbarnamesi ile üretim ortalamasının altında çalışıldığını gerekçe göstererek davacı ile arasındaki acentelik sözleşmesini feshettiği anlaşılmış, iş bu sebebin haklı fesih nedeni olduğu iddiası hakkaniyete aykırı bulunarak mahkememizce feshin haksız olduğu kanaatine varılmıştır.

Davalının sözleşmeyi feshinde haksız olması nedeniyle davacı acente denkleştirme tazminatı talebinde bulunabilecek ise de acentenin denkleştirme tazminatına hak kazanabilmesi için, sözleşmenin sona ermesi akabinde sigorta şirketinin acentenin yeni bulduğu müşteriler sayesinde sözleşme sona erdikten sonra da önemli menfaatler elde ediyor olması gerekmekte olup, istinaf kaldırma kararı sonrası bilirkişi heyetleri tarafından düzenlenen raporlar değerlendirildiğinde sigorta şirketinin "önemli menfaat" inden söz etmek mümkün olmadığından denkleştirme tazminatı ödenmesinin şartları oluşmadığı anlaşıldığından davanın reddine karar verilmiştir.

HÜKÜ M

Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-Davanın REDDİNE,

2-Harçlar Kanununa göre alınması gerekli 732,00 TL harcın davacı tarafından peşin yatırılan 1.029,55 TL harçtan mahsubu ile bakiye 297,55 TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacı tarafa iadesine,

3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

4-Davalı taraf davada vekil ile temsil olduğundan 45.000-TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile DAVALI TARAFA ÖDENMESİNE,

5-Dosyada mevcut gider avansının karar kesinleştiğinde resen yatıran tarafa iadesine, Dair, Gerekçeli kararın taraf vekillerine tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere davacı vekili ile davalı vekilinin yüzüne karşı verilen karar açıkça okundu, usulen anlatıldı.