İstanbul Anadolu 5. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2024/851 K.2025/262

T.C. İstanbul Anadolu 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

2024/851 Esas

KARAR NO:2025/262

DAVA

Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ: 11/11/2024

KARAR TARİHİ:10/04/2025

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Davacı müvekkili, ------ Numaralı hesaba ait, Keşidecisi ------- numaralı çek yaprağı müvekkil şirkete gönderilirken taşıma esnasında kargo şirketinde çalındığını, kargo şirketinin ---------- şubesinde dağıtım esnasında kargo şirketi çalışanının araç kapısını açık bırakması sonucu dava konusu çekle birlikte yaklaşık 40 yakın kargo paketinin çalındığını beyanla telafisi giderilemeyecek zararlar doğacağından çek hakkında öncelikle teminatsız aksi halde çekin icraya konulmadığı da dikkate alınarak %10 teminat mukabilinde ---- hesaba ait,---------- numaralı çek hakkında ödeme yasağı kararı verilmesine,

----müzekkere yazılarak,----- ibraz eden kişiyi de gösterir okunaklı çek suretinin mahkemenize gönderilmesinin istenilmesine, davanın kabulüne, ---------- numaralı çeki uhdesinde haksız bulunduran davalılardan --------- çekin istirdadı ile davacının haklı hamil olduğunun tespitine ve çekin davacıya teslimine, çekten dolayı davacının davalılara borçlu olmadığının tespitine, davalılar kötü niyetli olduğundan %20 kötüniyet tazminatının davalılardan alınarak davacıya verilmesine, yargılama giderleri ve ücreti vekâletin davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

SAVUNMA

Davalı ----------- cevap dilekçesinde özetle; öncelikle esasa girilmeksizin davalı müvekkil şirketin taraf sıfatının bulunmaması nedeniyle davanın pasif husumet yokluğundan reddine, esasa girilmesi halinde huzurdaki haksız ve hukuka aykırı davanın müvekkil şirket yönünden reddine, işbu davanın açılmasına müvekkil şirketin sebebiyet vermediği dikkate alınarak herhangi bir surette müvekkili aleyhine kötü niyet tazminatı, yargılama gideri ve vekalet ücreti hükmedilmemesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir. Diğer davalılara usulüne uygun dava dilekçesinin tebliğine rağmen davaya cevap sunmadığı görülmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:Dava, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesine dayalı dava konusu çekin istirdadı ve menfi tespit talebine ilişkindir.Davacı, dava konusu çekin çalındığını, dava konusu çekte lehtar olarak yer almasına rağmen lehtar cirosunun bulunmadığını, dava konusu çekteki ilk cironun kendisine ait olmadığını, ciro zincirinin kopuk ve geçersiz olduğunu, davalıların iktisapta kötüniyetli ve ağır kusurlu olduğunu, dava konusu çekin davalılardan-------- istirdadına ve çekin davacıya teslimine, davalılardan -------- davalıya borçlu olmadığımızın tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı --------- davanın öncelikle pasif husumetten mahkeme aksi kanaat ise esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.Diğer davalılara, usulüne uygun davetiyeye rağmen cevap dilekçesi sunmadığı anlaşılmakla, HMK 128. maddesi gereğince, davacının, dava dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılmaktadır.

Davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan usul hükümleri doğrultusunda basit yargılama usulüne tabi olarak oluşturulan tensibe istinaden yargılamaya başlanmış yöntemine uygun ön inceleme duruşması açılarak öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar incelenmiş, hukuki ihtilaf noktaları belirlenmek suretiyle tahkikat aşamasında deliller toplanmış,------- esas sayılı dosyası --- üzerinden celp edilerek dosya içerisine alınıp incelenmiş, --- dava konusu çekin ibraz bilgileri celp edilmiş, -----tarafların------- kayıtları dosya arasına alınmış ve dava sonuçlandırılmıştır.

Çek istirdat talebi yönünden. TTK 792 maddesinde. “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” şeklinde belirtilmektedir.

Bu madde hükmüne göre, davalının çeki edinme nedenini kanıtlama yükümlülüğü yoktur. Davalının çekin rıza dışında elden çıktığını bilmesi veya bilebilecek durumda olması gerekir. Çekin rıza dışı elden çıkması halinde ispat yükü, çekin yetkili hamili olduğunu ve rızası hilafına elinden çıktığını ileri süren davacıya ait olup, davacının iddiasını kesin ve inandırıcı delillerle kanıtlaması gerekmektedir.

Dava konusu--------- olan çekin incelenmesinde; "keşidecisinin-------- olduğu, ilk cironun lehtara ait olmadığı, diğer ciroların sırasıyla ----sonraki ciranta -------- hamil -----şeklinde olduğu görülmüştür.6102 sayılı TTK.nun 788. maddesi uyarınca, emre yazılı veya belirli bir kimse lehine düzenlenen çek, ciro ve teslim yolu ile devredilebilir. Çekin emre yazılı veya belirli bir kişi lehine düzenlenmesi halinde, ilk cironun lehtara ait olması gerekir.

Lehtarın cirosundan sonra senedi devralan hamiller yetkili hamil olurlar. ----- Somut olayda; dava konusu çek üzerindeki, ilk cironun ciranta --------ait olduğu görülmektedir. Kambiyo senetleri ile ilgili hak sahipliğini ispat külfeti hakkındaki TTK'nun 790. maddesinde. "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır.

Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır." hükmü öngörülmüştür. Müteselsil ve birbirine bağlı ciro zincirinin sağlanması için her şeyden önce, ilk cironun lehtar tarafından yapılması gereklidir. İlk ciro lehtara ait değilse, ciro zinciri düzensiz demektir.

Davaya dayanak çekte lehtara ait ciro bulunmadığından, ciro silsilesinde kopuk olup davalı---- yetkili hamil değildir. ----------6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise, senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder.

Yine, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir.

Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hamil korunur. Bu tür davalarda, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hamil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delile kanıtlanabilir.

Eldeki davada, dava konusu çekteki ciro zinciri kopuk olduğundan davalıların çeki iktisapta iyiniyetli olmaları mümkün değildir. Bu itibarla davacının davalı ----- TTK 792. maddesi gereğince çekin istirdadına yönelik talebinin kabulüne karar verilmiştir.Menfi tespit talebi yönünden;

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 72.maddesi gereğince borçlu icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığını ispat için menfî tespit davası açabilir. Kural olarak, bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran/iddia eden taraf, o vakıayı ispat etmeye mecburdur (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 6.maddesi).İspat yüküne ilişkin bu genel kural, menfi tespit davaları için de geçerlidir.

Yani, menfi tespit davalarında da, tarafların sıfatları değişik olmakla beraber, ispat yükü bakımından bir değişiklik olmayıp, bu genel kural uygulanır. Bu davalarda da bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran (iddia eden) taraf o vakıayı ispat etmelidir.Dava konusu çek sebebiyle kambiyo hukuku bağlamında hak sahibi olunabilmesi için geçerli bir ciro ile çekin devralınmış olması gerekmektedir.

Müteselsil ve birbirine bağlı ciro zincirinin sağlanması için her şeyden önce, ilk cironun lehtar tarafından yapılması gereklidir. İlk ciro lehtara ait değilse, ciro zinciri düzensiz demektir. Ciro zincirindeki kopukluk senet metninden anlaşılan mutlak defi niteliğinde olup herkese karşı ileri sürülebilir. Davaya dayanak çekte lehtara ait ciro bulunmadığından, ciro silsilesinde kopuktur.

Ciro zincirinin kopuk olması sebebiyle davacının, davalılar -------karşı herhangi bir sorumluluğu ve borcu bulunmadığından davacının menfi tespit talebinin kabulüne karar verilmiştir.

Her ne kadar davalı -------- tarafından pasif husumet itirazında bulunulmuş ise de; davacı tarafından sadece davalı ----- karşı TTK 792. maddesi kapsamında talepte bulunulduğu, diğer davalılar hakkında ise sadece menfi tespit talebinde bulunulduğu anlaşılmakla davalının pasif husumete ilişkin itirazlarına itibar edilmemiştir.

Menfi tespit davalarında 2004 sayılı İİK 72/IV ve 72/V maddeleri uyarınca tazminata hükmedilebilmesinin ön koşulu; gerek açılmış icra takibinin durdurulması gerekse icra veznesine yatan paranın alacaklıya ödenmemesi hususunda ihtiyati tedbir kararı verilmiş ve bu kararın uygulanmış olmasıdır. --------- Ayrıca İİK 72/V maddesi kapsamında davacı/borçlu tarafından kötüniyet tazminatı talep edilebilmesi için davalı/alacaklı tarafından yapılan takibin haksız ve kötü niyetli olduğunun ispat edilmesi gerekmektedir.

Eldeki dosya bakımından yukarıda belirtilen şartlar oluşmadığı, menfi tespit talep edilen ------------ yönünden herhangi bir tedbir kararının bulunmadığı anlaşılmakla, davacı tarafın kötüniyet tazminat talebinin reddine karar verilmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.