İzmir 3. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2019/367 K.2023/843

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. 30/06/2019 keşide tarihli 60.000,00-TL bedelli keşidecisi ... A.Ş olan, ... seri nolu ... - Şirinyer Şubesi'ne ait çek ve 31/08/2019 keşide tarihli 60.000,00-TL bedelli keşidecisi ... A.Ş olan, ... seri nolu ... Şirinyer Şubesi'ne ait çeklerin müvekkili uhdesindeyken kaybolduğunu, bunun üzerine İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile çek zayi davası açıldığını, davalı ... İnş.

San.Ltd.Şti. firmasının konu çekleri elinde bulundurduğu gerekçesi ile İzmir... Asliye Ticaret Mahkemesine müracaat ettiğini, sayın mahkemede istirdat davası açılması için muhtıra gönderildiğini, müvekkillerinden ...'ın diğer davacı ... A.Ş. firmasının finans müdürü olduğunu, ... A.Ş. firmasının, ... İth.İhr.

İnş.Ltd.Şti. firmasından 4 adet (..., ..., ... ve ... plakalı) araç alımı konusunda 2018 yılı Kasım ayında anlaştığını, bu anlaşma gereğince ... firmasına aşağıda dökümü yapılan üç adet çek verdiğini, 31/03/2019 keşide tarihli 60.000,00-TL bedelli keşidecisi ... A.Ş olan, ... seri nolu Anadolubank Bornova Şubesi'ne ait çek, 30/06/2019 keşide tarihli 60.000,00-TL bedelli, keşidecisi ... A.Ş olan, ... seri nolu ...

Şirinyer Şubesi'ne ait çek, 31/08/2019 keşide tarihli, 60.000,00-TL bedelli, keşidecisi ... A.Ş olan, ... seri nolu ... Şirinyer Şubesi'ne ait çek, ...firmasının plakaları belirtilen araçların satışlarını ... A.Ş. firmasına veremeyince, almış olduğu 3 adet çeki ...

A.Ş. firmasına iade ettiğini, konu üç adet çekin şirketin finans müdürü müvekkili ... tarafından ...firmasının Basmane'de bulunan ofisinden iade alındığını, müvekkili ...'ın bu çekleri bankalara iade etmek üzerine çekmecesine koyduğunu, 07/03/2019 tarihinde ... A.Ş. Şirketinin yetkilisi ...'in, çalışanı finans müdürü ...'a ... ve ...

Asansör'den iade alınan çekleri (toplam beş adet) bankaya iade edip etmediğini sorduğunda, müvekkili ...'ın, işlerinin yoğunluğu nedeniyle çekleri teslim edemediğini söylediğini, firma yetkilisinin "Gün içerisinde teslim edin." talimatı vermesi üzerine müvekkilinin, bankaya iade edeceği toplam beş adet çeki, tüm aramalara rağmen bulamadığını, kaybolan çeklerden ikisinin üzerinde "iptal" yazısı bulunması nedeniyle sorun çıkmayacak olmasına rağmen, ...firmasına verilen çekler üzerinde herhangi bir ibare olmadığını, ...Turizm İnş.Ltd.Şti. firmasının 30.06.2019 keşide tarihli, 60.000 TL bedelli, keşidecisi ...

İnş. San. Tic. A.Ş., lehdarı ... A.Ş. olan ... Şirinyer şubesine ait, ... nolu çeke dayanarak İzmir ... İcra Müdürlüğü'nün... Esas sayılı dosyası ile müvekkili şirket aleyhine 10 örnek takibe geçtiğini, bu çek üzerinde bankaya ibraz tarihi bulunmadığından takibin iptali istemi ile davalı aleyhine İzmir ... İcra Mahkemesi'nin ...

Esas Sayılı dosyası ile dava açıldığını belirterek, fazlaya ilişkin dava ve talep hakkı saklı kalmak kaydı ile davanın kabulü ile, 30/06/2019 keşide tarihli 60.000,00-TL bedelli, keşidecisi ... A.Ş olan, ... seri nolu ... Şirinyer Şubesi'ne ait çek ve 31/08/2019 keşide tarihli, 60.000,00-TL bedelli, keşidecisi ... A.Ş olan, ... seri nolu ...

Şirinyer Şubesi'ne ait çeklerin davalıdan istirdatı ile müvekkiline iadesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafın dava dilekçesinde beyan ettiği tüm iddiaların hukuki dayanağının olmadığı gibi gerçekçi ve samimi de olmadığını, müvekkilinin yetkili hamil olarak sahip olduğu 30/06/2019 ve 31/08/2019 keşide tarihli 60.000,00 TL bedelli çeklerin TTK. uyarınca hamile yazılı kıymetli evrakın devri için gerekli görülen ciro yoluyla devralındığını, çek suretlerinin incelenmesi halinde çek üzerinde düzgün bir ciro sisilesinin mevcut olduğunun müvekkilinin yetkili hamil olduğunun görüleceğini,

müvekkilinin çekleri iktisap etmekte haklı olduğu kadar iyiniyetli 3. kişi olarak alacağını tahsil etmek için kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla çekten sorumlu olan kişiler aleyhine icra takibi yapmasında herhangi bir yasal engel olmadığını, davacı tarafın çeklerin şirket müdürünün çekmecesinde kaybolduğu iddiasının samimi ve gerçeklikten uzak olmakla sırf çek bedellerinin tahsili engellemek için amacıyla iddia edilen soyut bir takım iddialardan ibaret olduğunu, çekin kaybolmasına ilişkin ilgili makamlara şikayetde dahi bulunmadığını,

çeklerin kaybeden sorumlu şirket müdürü olduğunu iddia eden ... hakkında gerek hukuki gerekse de cezai sorumluluğu hakkında bir işlem başlatılmadığını, bu yönüylede davacının iddialarının samimi ve gerçeklikten uzak olduğunu, TTK.'nın ilgili hükmünce basiretli bir iş adamından bekleneceği şekilde hareket etmeyen davacı tarafın, iş bu davayı açmakta haklı olmadığını, davacı tarafın işbu çek tutarlarını ödemekten kaçınma kastıyla işbu davayı kötü niyetli olarak açtığını düşündüklerini, müvekkilinin, ... firması ve ... firması arasındaki alışverişten haberdar olmadığını,

söz konusu çeklerin davacı firmanın iddia ettiği şekilde elinden çıktığının da müvekkili tarafından bilinmediğini, bu durumun iyi niyeti ortadan kaldıracak bir durum teşkil etmediğini, hamile yazılı bir kıymetli evrak üzerinde yer alan ciroların tam ve düzgün olması, 3. kişilerin böyle bir kıymetli evrakı, üzerindeki mevcut bilgilere güven ilkesi uyarınca iktisap edilmesini sağlayacağını, müvekkilinin söz konusu çeki iyi niyetli olarak elde ettiğini ve 3. kişi olarak işbu çeki iktisap etmekte haklı olduğunu belirterek,

davacı tarafından haksız açılan davanın reddine ve yargılama giderleriyle vekâlet ücretinin de davacıya tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... E. Sayılı dosyası, İzmir ... İcra Müdürlüğünün ... takip sayılı dosyası İzmir ... İcra Müdürlüğünün ... takip sayılı dosyası İzmir ... İcra Hukuk Mahkemesinin ...E. Sayılı dosyası, ... seri nolu ve ... seri nolu ...-Şirinyer Şubesine ait çekler, İzmir CBS ... soruşturma sayılı dosyası, İzmir Trafik Tescil Şube Müdürlüğü ve ... Şirinyer İzmir Şubesi yazı cevapları, Davacı tanığı ...'in beyanları,

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava; çek istirdatı davasıdır.

Davacılar, İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyasında 30/06/2019 keşide tarihli 60.000,00-TL bedelli keşidecisi ... A.Ş olan, ... seri nolu ... Şirinyer Şubesi'ne ait ve 31/08/2019 keşide tarihli 60.000,00-TL bedelli keşidecisi ... A.Ş olan, ... seri nolu ... Şirinyer Şubesi'ne ait çeklerin zayi olduğu iddiası ile çek iptali davasını açmıştır. Yapılan yargılama sırasında davalı ...Turizm İnş. San. Ltd. Şti.'nin dava konusu çekleri elinde bulundurduğu gerekçesi ile İzmir... Asliye Ticaret Mahkemesi'ne müracaat etmesi sonucunda davacıya çek istirdatı davası açmak üzere süre verilmiş ve davacılar tarafından davalılar aleyhine çek istirdatı davası açılmıştır.

Davacılar vekili dava dilekçesinde, dava konusu çeklerin davacı şirketin finans müdürü olan davacı ... tarafından davalı ...Şirketi'nin Basmane'de bulunan ofisinden iade alındığını, davacı ...'ın bu çekleri bankalara iade etmek üzere çekmecesine koyduğunu, 07/03/2019 tarihinde davacı şirket yetkilisinin "Gün içerisinde teslim edin." talimatı vermesi üzerine davacı ...'ın, bankaya iade edeceği çekleri tüm aramalara rağmen bulamadığını, çeklerin rızası dışında elinden çıktığını, davalılar ... Seyahat A.Ş. Ve ...firmasına ait ticari defter ve belgelerinde bu çeklerin kayıtlı olmadığı ve çeke konu herhangi bir ticari alışverişin bulunmadığını belirterek çekin istirdatına karar verilmesini talep etmiştir.

Davacının şikayetine yönelik soruşturma dosyası istenilmiş İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı'na yapılan şikayete istinaden İzmir CBS'nin... Soruşturma, ... Karar sayılı karar ile olayda suç unsurları oluşmadığı gerekçesi ile bina içinde muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında hırsızlık suçunun kamu adına kovuşturmasına yer olmadığına karar verilmiş ve karar kesinleşmiştir.

Taraflara ticari defterlerini sunmaları yada bulundukları yeri bildirmeleri için ihtarat yapılmış, davalı tarafça ticari defterler sunulmadığı gibi bulundukları yer de bildirilmemiştir.

Her ne kadar davacılar vekili tarafından ticari defterlerin bulunduğu yer bildirilmiş ve davacı tarafın ticari defter ve kayıtları üzerinde inceleme yapılması için dosya SMMM bilirkişisine tevdi edilmiş ise de mahkememiz bilirkişisinin davacı şirket müdürü ile bir çok kez telefonla irtibata geçmiş olmasına rağmen davacı tarafın yasal defterler sunulmadığından davacı tarafın ticari defter ve kayıtları üzerinde inceleme yapılamadığı anlaşılmıştır.

Davacının bildirmiş olduğu tanık yargılama sırasında vefat ettiğinden davacı vekilince yeni tanık bildirilmiş ve bildirilen tanığın beyanı alınmıştır.

Mahkememiz dosyasına emsal teşkil eder nitelikte bulunan çek istirdadı davasına ilişkin yapılan yargılama sonucunda yargıtay bozma ilamına karşı verilen direnme kararı üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 06.04.2021 tarih, ... Esas, ... Karar sayılı kararda, çek istirdadı davasında ispat külfeti ve delillerin değerlendirilmesi tartışılmış ve gerekçelendirilmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurul Kararı gerekçesinde. Somut uyuşmazlıkla ilgisi nedeniyle değinilmesi gereken 6102 sayılı TTK'mn 792. maddesi.

"Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür." hükmünü haiz olup anılan kanunî hüküm bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır.

Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şekli anlamda meşru hamil sıfatım kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde 6102 sayılı TTK'nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır (Kendigelen, A.: Çek Hukuku, İstanbul 2019, s. 237-238).

İstirdat davası olarak nitelenen bu dava özü itibariyle menkullerin iadesini sağlamak için açılan menkul davası niteliğindedir.

Medeni hukukta bu dava gasp, çalınma veya zayi hâllerinde sadece kötü niyetli değil, iyi niyetli hamile karşı da açılmakta ise de, kambiyo senetleri yönünden bir sınırlama getirilmiş ve aynî haklardaki genel prensipten aynlmak suretiyle, söz konusu davanın yalnızca kötü niyetli veya senedi iktisabında ağır kusuru bulunan kimselere karşı açılabileceği esası benimsenmiştir.

Bu tür davalarda, davacının senedin nzası hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir (Öztan, F.: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara 2000, s. 294).

Bu kapsamda yukarıda anılan kanunî düzenleme, emre yazılı çeklerle ilgili olarak, hamile yazılı senetlere ilişkin 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 990. maddesine paralel bir koruma sağlamakta olup bahse konu maddeye göre, "Zilyet, iradesi dışında elinden çıkmış olsa bile, para ve hamile yazılı senetleri iyiniyetle edinmiş olan kimseye karşı taşınır davası açamaz. " Ancak hamilin çeki kötü niyetle iktisap ettiği veya iktisabında ağır kusuru bulunduğu takdirde iade davası açılabilecektir.

6102 sayılı TTK'nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise, senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder.

Yine, 6102 sayılı TTK'nın 792. maddesindeki "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa..." ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasmı, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir.

Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hamil korunur.

Bu tür davalarda, çekin önceki hamilin elinden nzası hilafına çıkarak yeni hamil tarafından kötü niyet veya ağır kusur İle iktisap edildiği iddiasını iipat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delil ile kanıtlanabilir. ( Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 06.04.2021 tarih, ... Esas, ...Karar) şeklindeki açıklamalarla çek istirdadı davasında delillerin tartışılması değerlendirilmiştir.

Somut olayda; davacı ... hamili olduğunu iddia ettiği çeklerin zayi nedeniyle iptali için İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esasında iptal davası açılmış, yapılan yargılama sonucunda 30.06.2019 keşide tarihli çek ile 31.08.2019 keşide tarihli çeklerin davalı ...Tur. İnş. San. Ltd. Şti.'nin elinde bulunduğu, davacıya çek istirdadı davası açması için süre verildiği ve mahkememizdeki dava açıldığından konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Davacılar, davalı ...ve lehtar ciranta ... aleyhine açtıkları dava ile davalıların dava konusu çeklerin ...firmasına verildiği ve çeklerin karşılığı olarak kararlaştırılan araç satışları yapılmayınca bu çeklerin ... A.Ş.'ye iade edildiği ve ...'ın finans müdürü davacı ... tarafından iade alındığı ve bankalara iade etmek üzere çekmeceye konulduğu fakat sonrasında bankaya iade edilecek çekler bulunamadığından çeklerin zayi nedeniyle iptal davası açıldığı, bu sırada çeklerin ...tarafından takibe konulduğu belirtilerek, çeklerin kendilerine iadesini talep etmiştir.

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 792. Maddesi uyarınca çek herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa hamiline yazılıp veya ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olduğunda hamil çeki eline geçirmiş bulunan yeni hamilin çeki kötü niyetle iktisap ettiğini veya iktisaptan ağır bir kusurunun bulunduğunu ispat etmesi durumunda o çeki kötü niyetli hamil geri vermekle yükümlüdür.

Kanun gereğince kötü niyeti ve iktisapta ağır kusuru bulunduğunu ispat külfeti davacılara aittir. 6102 Sayılı TTK'nun 792.maddesi kapsamında çek istirdatı davasında husumet çeki elinde bulunduran hamile yöneltilir. Bu tür davalarda uyuşmazlık çeki elinde tutan hamilin çeki iktisabında kötü niyeti yahut ağır kusurunun bulunup bulunmadığının ispatı ve tespitine yöneliktir.

Yetkili hamil olduğunu iddia eden davacı çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalıların çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekir. Çeki elinde bulunduran şeklen hamil davalıların çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti yoktur. Aksi düşüncenin kabulü çekin mücerretlik vasfını ortadan kaldırır.

Davacının somut olaydaki iddiasına göre lehtara verilen çekler keşideci ve davacı şirket yetkilisi tarafından iade alındığı belirtildiğinden her iki davacının da çeklerde hak sahibi olduğu iddia edildiğinden davacıların husumeti bu yönüyle değerlendirilmiş, dava konusu çeklerden 30.06.2019 keşide tarihli çek yönünden İzmir ... İcra Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas, ...

Karar sayılı kararında bu çekin bankaya ibraz edilmediği ve takip dayanağı belge adi havale niteliği taşıdığı gerekçesi ile takibin iptaline karar verildiğinden ve diğer çek yönünden de davacının iddiasına göre davacıların rızaları hilafına davalıların eline geçtiği iddiası yönünden davalıların husumeti değerlendirilmiş ve bu kapsamda davacıların hamili olduklarını iddia ettikleri çekleri davalıların iktisap ettiklerini ve kötü niyetle iktisap etmiş olduklarını ve iktisapta ağır kusurlu olduklarını ispat külfetinin davacılara ait olduğu,

çekin davacının rızası dışında hırsızlık suçu ile ele geçirildiği yönünde meçhul şüpheli hakkında yürütülen soruşturma sonucunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği ve kararın kesinleştiği, davacıların iddiasını ispat edemediği anlaşıldığından davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

23/11/2023 Katip ... E-imzalıdır. Hakim ... E-imzalıdır.