İzmir 7. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2025/214 K.2025/223

Mahkememize tevzi edilen Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali) İstemli dava dosyasının incelenmesi sonunda;

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin, ticari hayatı gereği çek kullanıcısı olduğunu, ülke genelinde kedi-köpek maması, pet shop malzemeleri satış ve pazarlama üzerinde şirket sahibi olup, müşterilerinden gerektiğinde kullanmak üzere işyerine bıraktığı gibi üzerinde, çantasında da taşıdığını, müvekkilinin, müşterisi... teslim edilmek üzere almış olduğu davaya konu çekleri bulamadığını, kayıtlarını incelediğinde bu çeki bir alışverişte kullanmadığını fark ettiğini,

bu nedenle kaybolduğunu fark ettiği bu çek için kötü niyetli kullanımları engellemek için müracaat etme ve TTK'nun 818.maddesi yollamasıyla uygulanacak 757. maddesi hükmü doğrultusunda söz konusu çekin iptalini sağlamak için dava açma zorunluluğu doğduğunu bildirmiş, müvekkilinin ileride telafisi mümkün olmayan zararlara uğramasının önlenmesi açısından rızası hilafına elinden çıkan bahsi geçen çek hakkında öncelikle teminatsız olarak tedbiren ödeme yasağı konulmasına ve 5 adet çekin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava, TTK'nun 818(1/s) maddesinin yollaması ile TTK'nun 759(1) maddesi uyarınca zayi nedeniyle dava konusu çeklerin iptaline karar verilmesi istemine ilişkindir.

TTK'nun 651. maddesinde; kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişinin senedin iptaline karar verilmesini isteyebileceği, TTK'nun 818(1/s) maddesinde: kıymetli evrakın iptali hakkındaki 750. ile 763. maddelerle 764. maddenin birinci fıkrası ile ilgili poliçeye ilişkin hükümlerin çekler hakkında da uygulanacağı belirtilmiş, TTK'nun 757. maddesinde; iradesi dışında poliçe elinden çıkan kişinin ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesini isteyebileceği, 758.maddesinde;

poliçeyi eline geçiren kişi bilindiği takdirde mahkemenin dilekçe sahibine iade davası açması için uygun bir süre vereceği, dilekçe sahibinin verilen süre içinde davayı açmaması halinde mahkemenin muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldıracağı, 759.maddesinde; poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmemesi halinde poliçenin iptaline karar verilmesinin istenebileceği, iptal isteminde bulunan kişinin poliçe elindeyken ziyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek ve senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlü olduğu, 760.maddesinde;

mahkemenin ziyaa ilişkin açıklamaları inandırıcı bulması halinde ilan yolu ile poliçenin belli bir sürede ibrazını aksi takdirde iptaline karar verileceğini ihtar edeceği, 762.maddesinde; poliçenin getirilmesine ilişkin ilanın Ticaret Sicil Gazetesinde üç defa yapılacağı, 763.maddesinde; poliçenin mahkemeye sunulması halinde iptal talep edene iade davası için süre verileceği, dava açılmadığı takdirde poliçenin iptal talep eden kişiye geri verilerek ödeme yasağının kaldırılacağı, 764.maddesinde; süre içinde poliçenin sunulmaması halinde iptaline karar verileceği düzenlenmiştir.

Yukarıdaki düzenlemelerden açıkça anlaşılacağı üzere zayi nedeniyle çek iptali davasının açılabilmesi konusundaki özel dava şartları; çekin kaybolması veya çalınması gibi sebeplerle zayi olmasına ilişkin bir halin mevcudiyeti ile birlikte zayi anında çekin yetkili hamilinin talepte bulunması ve talep anında çeki eline geçiren kişinin bilinmemesidir. Bir başka deyişle çek iptali davası çekişmesiz yargı işi olup yalnız yetkili hamil tarafından, çekin ziyaa uğraması halleri ile sınırlı olarak, kimde olduğu bilinmediği takdirde ve bu nedenle hasımsız olarak açılabilir.

Çek iptali davalarının, yetkili hamil veya yetkili hamilin tahsil cirosu ile yetkili kıldığı vekil hamil gibi çeki elinde bulunduran yetkili çek zilyedi tarafından açılması zorunludur. Yetkili hamil ve çekin tahsili konusunda yetkilendirilmiş vekil dışında çeki, saklanması, taşınması, bir yerden bir başka yere nakledilmesi vb. amaçlarla elinde bulunduranların yetkili hamil sıfatı bulunmadığından çek iptali davası açmalarında taraf sıfatları yoktur.

Yargıtay ...Hukuk Dairesinin 11.04.2018 günlü,... karar sayılı ilamında, çekin tahsil cirosu ile davacı banka tarafından vekil hamil sıfatıyla elinde bulundurulması sırasında kaybolması nedeniyle bankanın zayi nedeniyle çek iptali istemli dava açmasında taraf sıfatının bulunmasına karar verilmesine rağmen 28.03.2016 günlü,... karar sayılı ilamında, çekin yetkili hamili tarafından davacı bankaya ciro edilmeksizin teslim edilmesinden sonra çekin kaybolması halinde bankanın, çekin yetkili hamili sıfatını kazanmadığı gerekçesiyle zayi nedeniyle açtığı çek iptali davasında aktif husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

TTK'nun 790(1). maddesinde; cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkının müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Buna göre; muntazam bir ciro silsilesine dayanarak, çeki elinde bulunduran çekin zilyedi, yetkili hamil olup, ödemeyi talep yetkisi, son hamile aittir.

Yukarıda açıklanan yasal düzenlemeler ile yerleşmiş Yargıtay kararları gereği somut davada; davaya konu 5 adet çekin keşidecisi ve lehtarı, dava dışı 3.kişiler olup, çek görüntülerinin altındaki kayıttan çek asıllarının, çek lehtarına teslim edilmek üzere davacı tarafından çekin keşidecisinden alındığı belirgin olmakla; buna göre, çeklerin hamiline düzenlenmediği,

lehtarının... olup, çeklerin davacıya ve bir başka 3.kişiye ciro edilmediği göz önünde tutulduğunda, çeklerin yetkili hamilinin ...olup, davacının yalnız keşideci tarafından lehtar adına düzenlenen çekleri alıp lehtara teslim etmekle görevli olduğu göz önünde tutulduğunda, davacının vekil olarak tayin edilmiş ve yetkilendirilmiş yetkili hamil sıfatının bulunmadığı, bu durumun bir sonucu olarak zayi nedeniyle çek iptali davası açabilmesi için aktif husumetinin ve taraf sıfatının bulunmadığı,

dava hakkının ancak çeklerin yetkili hamili olan...a ait olduğu anlaşılmakla, davanın hasımsız nitelikte olup, dilekçeler teatisinin söz konusu olmadığı gibi usul ekonomisi gereği ve davacı ile yetkili hamilin yasal haklarının ve dava haklarının bir an önce kullanabilmelerinin sağlanması, yargılamanın sürüncemede kalmaması ilkeleri yönünden duruşma açılmasının bir anlamının bulunmadığı, husumet ehliyetinin davanın her aşamasında mahkemece resen gözetilmesinin usul ve yasa gereği olduğu dikkate alınarak, davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar vermek gerekmiştir.

Başkan ... · e-imza · Üye ... · e-imza · Üye ... · e-imza · Katip ... · e-imza